I SA/Bk 235/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi W. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym z tytułu sprzedaży udziału w nieruchomości p o s t a n a w i a odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W. Ł. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego (k. 18). Skarżąca podniosła, iż obecnie nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mógłby pokryć koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej, z powodu trudnej sytuacji finansowej. Wnioskodawczyni wskazała, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem oraz studiującą córką. Źródło utrzymania jej rodziny stanowią dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha w wysokości 500 zł miesięcznie oraz stypendium córki w wysokości 420 zł. Skarżąca nie posiada żadnych nieruchomości oraz przedmiotów wartościowych, czy też oszczędności (k. 18-19) W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżąca wskazała, iż wraz z rodziną wynajmuje dom o powierzchni [...] m2 wraz z działką o powierzchni [...] m2. Ponadto dzierżawi grunty rolne o powierzchni [...] ha, na których uprawiane są zboża. Na wskazane we wniosku nieruchomości rolne skarżąca nie otrzymuje żadnych dopłat, nie posiada również maszyn rolniczych, samochodów osobowych oraz inwentarza żywego, a mąż zajmuje się jedynie sprzedażą płodów rolnych. Do miesięcznych wydatków jej rodziny należy zaliczyć: opłatę za energię elektryczną –261,17 zł, opłatę za gaz –200 zł, zakup żywności – około 500 – 600 zł, wynajem domu – 1.000 zł (k. 23). Do akt sprawy W. Ł. dołączyła kserokopię rachunku za gaz i energię elektryczną (k. 24-25). Należy mieć na uwadze, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 z późn. zm). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony - czy to przez działanie prawa, czy faktycznie - ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem do realizacji, którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide: postanowienia WSA w Łodzi z 23.12.2008 roku, II SA/Łd 848/08, wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481). Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi bowiem w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (vide: postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04; z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07- nie publikowane). W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna W. Ł. uzasadnia tezę, iż jest ona w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej, które na obecnym etapie kształtują się na poziomie 180 zł (k. 2) oraz koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W złożonych oświadczeniach wnioskodawczyni wykazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem oraz studiującą córką, która posiada uzyskuje dochód w wysokości 420 zł (w tym stypendium). Źródłem utrzymania ich trzyosobowej rodziny pozostaje dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego tj. dzierżawionych [...] ha, średnio w wysokości około 500 zł miesięcznie. Dochód ten uzyskiwany jest ze sprzedaży zboża. Poza tym rodzina skarżącej nie posiada żadnego innego majątku, maszyn rolniczych, czy też inwentarza żywego, a zamieszkuje w wynajętym domu. Do akt sprawy skarżąca przedłożyła dokumenty potwierdzające ponoszone wydatki za gaz i energię elektryczną. Podsumowując ogólnie wskazane przez skarżącą wydatki należy podnieść, iż ze złożonych oświadczeń i dokumentów wynika, iż rodzina skarżącej wydaje miesięcznie około 2.000 zł. Podkreślić w tym miejscu należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Po przeanalizowaniu wniosku skarżącej oraz przedłożonych do akt dokumentów należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa W. Ł. budzi uzasadnione wątpliwości, co do jej zgodności ze stanem faktycznym. Rodzina skarżącej uzyskuje miesięcznie dochody w łącznej wysokości 920 zł wraz ze stypendium córki. Natomiast wykazane wydatki wynoszą około 2.000 zł. Skarżąca nie wykazała przy tym, aby posiadała jakieś zadłużenie, czy też zaległości w opłacaniu bieżących płatności dotyczących utrzymania rodziny. W tych okolicznościach niewątpliwie należy wskazać, iż skarżąca nie udowodniła, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powyższe okoliczności prowadzą również do wniosku, iż W. Ł. bądź to nie wskazała rzeczywistych kwot osiąganych przez jej rodzinę dochodów czy ponoszonych wydatków, bądź posiadane środki przeznacza na cele, którym nie sposób przyznać pierwszeństwa zaspokojenia przed kosztami postępowania sądowego. Przedstawione zatem okoliczności odnośnie dochodów skarżącej oraz jej wydatków przeczą zasadom logiki i życiowego doświadczenia (podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 240/09, postanowieniu z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt II OZ 952/08 i postanowieniu z dnia 31 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 272/08). Powyższe okoliczności, a w szczególności niewiarygodne oświadczenia przede wszystkim w zakresie wysokości osiąganego dochodu w kontekście ponoszonych wydatków nie pozwalają na przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.