I SA/Bk 249/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Pietrasz (spr.), Sędziowie sędzia NSA Mieczysław Markowski, sędzia WSA Jacek Pruszyński, Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 lipca 2010 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2010 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wyniku ponownego rozpoznania sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2010 r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek wobec FUS, FUZ FP oraz FGŚP, ciążących na A. J. (dalej zwanej również jako "Skarżąca"). U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: Skarżąca w dniu 26 października 2009 r. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z wnioskiem o umorzenie w całości zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, powstałych w związku z działalnością gospodarczą prowadzoną przez jej męża. Decyzją z [...] stycznia 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Skarżącej umorzenia należności ciążących na jej mężu – A. P. J. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wobec FUS, FUZ oraz FP w łącznej kwocie 15 474,38 zł oraz z tytułu składek za zatrudnionych pracowników wobec FUS, FUZ, FP oraz FGŚP w łącznej kwocie 5207,72 zł a także umorzył postępowanie w zakresie umorzenia składek w części finansowanej przez męża Skarżącej za zatrudnionych pracowników wobec FUS za okres listopad 2003 r., styczeń 2004 r., marzec 2004 r., maj – wrzesień 2004 r., w łącznej kwocie 1908,93 zł oraz FUZ za listopad 2003 r., oraz od maja 2004 r. do wrzesień 2004 r. w kwocie łącznej 602,40 zł. W uzasadnieniu wskazano, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., w dalszej części uzasadnienia w skrócie: "u.s.u.s."). Podkreślono, iż mąż Skarżącej – A. P. J. w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, albowiem z informacji uzyskanych z Urzędu Miasta w B. nie został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej. Organ zaznaczył, że Skarżąca uzyskuje stały dochód z tytułu umowy o pracę w Szkole Podstawowej Nr 28 w B., który pod koniec 2009 r. kształtował się w wysokości ponad 3800 zł brutto miesięcznie. Jednocześnie koszty eksploatacji lokalu mieszkalnego, należącego do zasobów Wojskowej Agencji Mieszkaniowej wynoszą: 520 zł czynsz, 104,69 zł energia elektryczna, 73,28 zł gaz, 206,00 zł telewizja kablowa i Internet oraz około 80 zł telefony stacjonarny i komórkowy. Koszty zakupów leków i wyżywania kształtują się na poziomie około 400 zł. Organ zaznaczył również, że pomiędzy Skarżącą i jej mężem A. P. J. ustanowiona została w 2006 r. rozdzielność majątkowa małżeńska. Zdaniem organu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, aby zachodziła całkowita nieściągalność zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek, zwłaszcza, że dotychczas nie prowadzono wobec Skarżącej egzekucji należności powstałych w związku z działalnością prowadzoną przez jej męża. W sprawie istnieje możliwość skutecznego prowadzenia egzekucji, albowiem Skarżąca uzyskuje stały dochód. Jednocześnie organ wskazał, że prowadzona jest egzekucja zaległych składek z majątku męża Skarżącej, która może spowodować, że Skarżąca zostanie zwolniona z obowiązku spłaty należności. Zdaniem organu Skarżąca nie udowodniła także, iż spełnia warunki umożliwiające umorzenie zaległości wynikające z przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W tym zakresie wskazano przede wszystkim na stały dochód uzyskiwany przez Skarżącą, który pozwala na spłatę przynajmniej części zadłużenia, chociażby w formie dobrowolnych wpłat bądź w formie układu ratalnego. W ocenie organu Skarżąca nie wykazała też, iż jest chora na przewlekłą chorobę pozbawiającą możliwości uzyskiwania dochodu na spłatę należności. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w ocenie Zakładu, nie potwierdził, iż z uwagi na sytuację majątkową czy też stan zdrowia, Skarżąca nie jest w stanie opłacić ciążących na jej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. W punkcie III decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w zakresie umorzenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za zatrudnionych pracowników, bowiem do powyższych składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Organ pierwszej instancji poinformował, iż brak jest przedmiotu postępowania, tj. składek, co do których możliwe jest zastosowanie ulgi w postaci umorzenia. Nie zgadzając się z powyższą decyzją Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podkreśliła, iż jej mąż od 2003 r. nie pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie, nie łoży na utrzymanie zarówno jej jak i córki. Zaznaczyła, że z otrzymywanej pensji musi spłacać zobowiązanie podatkowe męża oraz wykupywać niezbędne lekarstwa – cierpi na boreliozę. Stosowana kuracja antybiotykami pozwala Skarżącej na ciągłą pracę, dlatego też nie ma potrzeby brania zwolnień lekarskich. Z kolei jej zaprzestanie spowoduje, że będzie zmuszona przejść na wcześniejszą emeryturę lub rentę. Decyzją z [...] marca 2010 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wyniku ponownego rozpoznania sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2010 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek wobec FUS, FUZ FP oraz FGŚP, ciążących na Skarżącej. W ocenie organu odwoławczego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż w przedmiotowej sprawie istnieje możliwość spłaty zobowiązań z tytułu składek chociażby w ramach układu ratalnego bądź też w formie dobrowolnych rat dostosowując ich ilość oraz wysokość do możliwości finansowych Skarżącej. Zatem w ocenie ZUS nie zostały spełnione przesłanki przemawiające za umorzeniem zobowiązań z tytułu składek wobec FUS, FUZ oraz FP za okres: listopad 2003 r., styczeń 2004 r., marzec 2004 r. - maj 2005 r. w kwocie łącznej 20.682,10 zł z powodu ich całkowitej nieściągalności. Brak jest również podstaw do umorzenia należności ciążących na Skarżącej w oparciu o rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, albowiem takie umorzenie może nastąpić jedynie w sytuacjach wyjątkowych, a taka u Skarżącej nie występuje. Uzyskiwane przez Skarżącą wynagrodzenie za pracę, mimo dodatkowych obciążeń związanych z leczeniem pozwala na spłatę zadłużenia, czego dowodem jest wywiązywanie się przez Skarżącą z warunków spłaty ratalnej zadłużenia wobec organu podatkowego z tytułu podatku dochodowego. Na powyższą decyzję, Skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zarzucając iż wydane rozstrzygnięcie miało charakter wyłącznie uznaniowy i organ nie dokonał najlepszego wariantu spośród możliwych do podjęcia. Zdaniem Skarżącej organ błędnie dokonał interpretacji przepisów prawa, albowiem sytuacja, w jakiej się znajduje nie pozwala na spłatę zadłużenia ciążącego na jej mężu. Spłata zadłużenia pozbawi ją oraz jej córkę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz doprowadzi do egzystencjalnej ruiny. Podkreśliła, iż jest osobą schorowaną, podobnie jak jej córka. Jednocześnie zarzuciła organom, że informowały jej przez blisko 6 lat o zadłużeniu ciążącym na jej mężu a także nie wziął pod uwagę, iż spłaca zadłużenie wobec urzędu skarbowego. W odpowiedzi na skargę, Prezes ZUS, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl ust 2 ww. przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie zaś z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określił w drodze rozporządzenia szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Dodatkowe przesłanki umożliwiające umorzenie należności ZUS-u wynikają z przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przywołanych wyżej regulacji prawnych wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadza do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego typu sprawach dopiero po ustaleniu istnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Natomiast wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie tej ulgi, co nie jest jednak równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania. W tym właśnie momencie organ korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego – nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyroki: NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, LEX nr 368197; WSA w Warszawie z 13 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2927/06, LEX nr 306955). W tego typu sprawach sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować organu administracyjnego w podejmowaniu decyzji uznaniowej. Natomiast zaskarżona do sądu decyzja, podjęta w ramach uznania administracyjnego, podlega w pełnym zakresie kontroli, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że wydając zaskarżoną decyzję organ prawidłowo ocenił istnienie przesłanek pozwalających na umorzenie należności ZUS-u. W szczególności organ miał podstawy by przyjąć, że w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności tych należności. Wywody Prezesa ZUS o wypłacalności Skarżącej mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. W oparciu o zebrany materiał dowodowy organ ten trafnie zauważył, że Skarżąca uzyskiwała w okresie od września do grudnia 2009 r. dochód brutto oscylujący wokół kwoty 3800 zł miesięcznie, zaś w styczniu 2010 r. 4322,14 zł brutto. Trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 29 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) w związku z art. 31 u.s.u.s. w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność zobowiązanego obejmuje jego majątek odrębny i majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka. Odpowiedzialność ta powstaje z mocy prawa, nie ma znaczenia kwestia przyczynienia się małżonka do powstania długu. Ponadto zaznaczyć należy, że skutki ustanowionej w dniu 17.02.2006 r. rozdzielności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań powstałych przed dniem zawarcia umowy o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej (art. 29 § 2 pkt 1 ordynacji podatkowej). W toku postępowania wrócono uwagę na to, że Skarżąca w 2008 r., osiągnęła dochód w wysokości 52173,11 zł. Ponadto wskazano, iż posiada także majątek ruchomy, a mianowicie samochód osobowy marki Opel Vectra z 1994 r. W podjętych rozstrzygnięciach prawidłowo oceniono sytuację Skarżącej w odniesieniu do przesłanek uzasadniających umorzenie należności zawartych w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W szczególności nie stwierdzono, aby opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Skarżącą wraz z córką możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżąca nie wykazała okoliczności, na którą się powoływała, a mianowicie wysokich kosztów leczenia. Stąd też organ administracyjny miał wszelkie podstawy ku temu, ażeby oświadczenie o stanie zdrowia Skarżącej uznać za niewiarygodne. Odnośnie natomiast stanu zdrowia córki Skarżącej zasadnie organ administracyjny zajął stanowisko, iż okoliczność ta nie pozbawia Skarżącej możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na spłatę zaległości finansowych. Biorąc pod uwagę sytuację ekonomiczną Skarżącej organ stwierdził, że Skarżąca ma możliwość stopniowej spłaty zaległości z tytułu składek chociażby w ramach układu ratalnego. Trzeba zauważyć, iż analizując sytuację Skarżącej uwzględniono także fakt spłacania przez nią zaległości podatkowej do Urzędu Skarbowego. Zgodzić się należy z organem, iż w niniejszej sprawie Skarżąca nie przedstawiła dowodów potwierdzających, iż jej stan zdrowia bądź też stan zdrowi jej córki można zakwalifikować jako przewlekłą chorobę pozbawiającą ja możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności w rozumieniu § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Biorąc pod uwagę argumentację strony skarżącej prezentowaną w toku postępowania sądowego wskazać należy, iż w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności ZUS-u oceniana jest aktualna sytuacja majątkowa, zdrowotna i rodzinna strony, natomiast jakiekolwiek zmiany w tej sytuacji, w tym także związane z uzyskaniem np. stosownej dokumentacji medycznej, mogą być podstawą ponownego ubiegania się o udzielenie ulgi w spłacie zaległości wobec ZUS. Wniosek w tym zakresie może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego, w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów. Wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 kwietnia 2007 r., V SA/Wa 340/07, LEX nr 334071). Końcowo trzeba podkreślić, że ciężar wykazania którejś z przesłanek uzasadniających umorzenie należności ZUS spoczywa na wnioskodawcy, który (działając we własnym interesie) powinien dowodzić swojej trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej. Oczywiście nie zwalnia to organu z obowiązku ustalenia prawdy obiektywnej. Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konkretyzację zasady wyrażonej w tym uregulowaniu zawiera przepis art. 77 § 1 k.p.a., statuujący zasadę prawdy obiektywnej (organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy). To, czy dana okoliczność została udowodniona, organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Ocena owa winna być wszechstronna oraz zgodna z prawidłami logiki, nauki i doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu, w tej sprawie organ przeprowadził postępowanie w zgodzie z wymienionymi zasadami. Z akt sprawy wynika, że organ pouczył Skarżącą o przesłankach warunkujących umorzenie należności z tytułu składek, wzywając stronę do przedłożenia dowodów. Decyzja wydana przez Prezesa ZUS została należycie uzasadniona i mieści się w granicach uznania administracyjnego, organ odniósł się w niej do wszystkich okoliczności podnoszonych przez stronę. Organ prawidłowo zastosował również przepisy prawa materialnego. Samo niezadowolenie Skarżącej z treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. W związku z tym, że Sąd nie dopatrzył się w tej sprawie naruszenia przepisów prawa, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.