I SA/Bk 251/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 września 2013 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec nieustalenia majątku oraz źródeł dochodów zobowiązanego oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. postanowieniem z [...].03.2013 r. nr [...], na podstawie art. 59 § 2 i 3 ustawy z 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o kolejnych numerach: [...], wystawionych na S. T. W uzasadnieniu organ egzekucyjny stwierdził, że z ustaleń w zakresie stanu majątkowego zobowiązanego wynika, iż od około 3 lat przybywa on w Niemczech, natomiast w miejscu zameldowania, czyli w Z. przy ul. C. [...], nie posiada majątku podlegającego egzekucji. Wyposażenie domu stanowią stare i zniszczone przedmioty urządzenia domowego. Organ wyjaśnił, że nie jest możliwe skierowanie egzekucji do udziału zobowiązanego we współwłasności nieruchomości, ponieważ tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie deklaracji. Ponadto organ egzekucyjny uznał, że z uwagi na nieustalenie majątku podlegającego egzekucji jest oczywiste, iż każdy potencjalny wydatek egzekucyjny przy kontynuowaniu egzekucji nie będzie mógł być zaspokojony. W zażaleniu na powyższe postanowienie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w Z. wskazał, że według dokumentów, składanych do Zakładu przez zobowiązanego, nadal prowadzi on działalność gospodarczą, a jedynie w okresie od 05.08.2012 r. do 20.12.2012 r. nastąpiło czasowe przeniesienie działalności na teren Niemiec. Zdaniem skarżącego, niskie dochody, jak też ich brak nie przesądzają o tym, iż w przyszłości zobowiązany nie osiągnie żadnych innych dochodów lub nie zostanie ujawniony nowy majątek podlegający egzekucji. Postanowieniem z [...].04.2013 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. podjęto następujące działania celem zrealizowania należności pieniężnych: - [...].11.2010 r. skierowano do P. S.A. w W. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego, lecz egzekucja okazała się bezskuteczna, ponieważ umowa rachunku bankowego wygasła[...].06.2010 r., - [...].11.2010 r. skierowano do BRE Bank S.A. w W. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego, lecz egzekucja okazała się nieefektywna, ponieważ brak było środków na rachunku, - [...].11.2010 r. skierowano do Kredyt Bank S.A. w W. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego, lecz egzekucja okazała się bezskuteczna, ponieważ bank nie prowadził rachunku bankowego zobowiązanego, - [...].11.2010 r. skierowano do Banku Gospodarki Żywnościowej S.A. w W. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego, lecz egzekucja okazała się bezskuteczna, ponieważ bank nie prowadził rachunku bankowego zobowiązanego, - [...].04.2011 r. poborca skarbowy sporządził raport o niemożliwości dokonania czynności egzekucyjnych, w którym odnotował, że zobowiązany przebywa w Niemczech, - [...].12.2011 r. wystąpiono do Komendy Powiatowej Policji w Z. z prośbą o udzielenie informacji o miejscu pobytu zobowiązanego oraz znanym jego majątku i [...].01.2012 r. otrzymano odpowiedź, iż zobowiązany przebywa za granicą, natomiast miejsce pobytu nie jest znane. Ponadto Komenda Powiatowa Policji w Z. poinformowała, że nie posiada informacji o majątku zobowiązanego, - [...].01.2012 r. skierowano do Ł. C. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnych z tytułu najmu mieszkania, które okazało się nieskuteczne, ponieważ wierzytelność nie istniała, - [...].04.2012 r. skierowano do A. i M. W. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnych z tytułu najmu mieszkania, w którym ujęto pięćdziesiąt osiem tytułów wykonawczych. Z odpowiedzi na zajęcie, uzyskanej [...].04.2012 r. wynikało, że wierzytelność z tytułu umowy najmu wynosi 150,00 zł miesięcznie, - [...].06.2012 r. skierowano do A. i M. W. zawiadomienie o zajęciu o zajęciu wierzytelności pieniężnych z tytułu najmu mieszkania, w którym ujęto kolejne tytuły wykonawcze, nieujęte w ww. zawiadomieniu z [...].04.2012 r., - [...].08.2012 r. skierowano do A. i M. W. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnych z tytułu najmu mieszkania na trzy tytuły wykonawcze, nieujęte w ww. zawiadomieniach o zajęciu, tj. od nr [...] do nr [...], - [...].08.2012 r. skierowano do A. i M. W. następne zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnych z tytułu najmu mieszkania na sześć tytułów wykonawczych, nieujętych w ww. zawiadomieniach o zajęciu, tj. od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...], - [...].08.2012 r. skierowano do BRE Bank S.A. w Ł. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego. Ze znajdującego się w aktach pisma banku z [...].04.2013 r. wynika, że saldo na rachunku nie pozwalało na spłatę chociażby części zajęcia, - zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku PKO B.P. dokonywał także Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczenia Społecznego, lecz okazało się nieskuteczne. W materiale dowodowym znajduje się pismo Banku PKO B.P. z [...].12.2012 r., skierowane do Urzędu Skarbowego w Z., z którego wynika, że rachunek bankowy został zamknięty, - [...].03.2013 r. poborca skarbowy spisał pod adresem wskazanym w tytule wykonawczym, jako miejscem zamieszkania zobowiązanego, tj. w Z., przy ul. C. [...], protokół o stanie majątkowym zobowiązanego w obecności jego pasierba. Z treści tego protokołu oraz notatki służbowej poborcy skarbowego z [...].03.2013 r. wynika, że zobowiązany mieszka w Niemczech, natomiast budynek znajdujący się w Z. przy ul. C. [...], stanowiący współwłasność zobowiązanego, nie jest zamieszkały i od sierpnia 2012 r. nie jest już wynajmowany, zobowiązany nie posiada ruchomości, ani innych praw majątkowych. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej ustalenia podjęte przez organ egzekucyjny w trakcie postępowania egzekucyjnego, uzasadniały wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w oparciu o przepis art. 59 § 2 u.p.e.a. Niewyrejestrowanie przez zobowiązanego działalności gospodarczej, nie jest okolicznością potwierdzającą, że możliwe jest dalsze prowadzenie egzekucji z dochodów osiąganych z tej działalności. Zobowiązany złożył za 2012 r. zeznanie podatkowe wykazując roczny dochód w kwocie 7.657,42 zł. Jednak ustalenia dokonywane w trakcie egzekucji nie wykazały, że zobowiązany przebywa w Polsce i prowadzi działalność na terenie Polski lub posiada w Polsce wierzytelności podlegające zajęciu. Ewentualne prowadzenie działalności gospodarczej na terenie Niemiec nie miało wpływu na efektywność prowadzenia egzekucji w Polsce. Ustalenie przez organ egzekucyjny, że zobowiązany nie posiada wierzytelności z rachunków bankowych, nieujawnienie przez organ innych wierzytelności i praw majątkowych na terenie kraju, brak ruchomości przedstawiających wartość handlową pod adresem wskazanym w tytule wykonawczym jako miejsce zamieszkania, świadczą o tym, że brak jest majątku, z którego można byłoby prowadzić skuteczną egzekucję administracyjną na należności objęte ww. tytułami wykonawczymi. W świetle art. 110 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny nie mógł także skierować egzekucji do nieruchomości położonej w Z., przy ul. C. [...], stanowiącej współwłasność zobowiązanego, ponieważ należności objęte tytułami wykonawczymi nie wynikają z orzeczenia, lecz z deklaracji. Egzekucja z wierzytelności z tytułu najmu domu, położonego w Z. przy ul. C. [...], wynoszącego 150,00 zł miesięczne, także nie przyniosła wymiernych efektów, ponieważ w sierpniu 2012 r. najemcy wyprowadzili się. Podkreślono, że organ egzekucyjny nie może opierać się na hipotetycznym założeniu, że w przyszłości zobowiązany może osiągnąć dochód lub dysponować na terenie kraju innym majątkiem. Istnienie podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny ocenia na podstawie dokonanych ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej zobowiązanego na dzień podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Biorąc pod uwagę działania podejmowane przez organ egzekucyjny, ich wynik oraz fakt, że wcześniej wierzyciel, działający w ograniczonym zakresie jako organ egzekucyjny, również nie ustalił majątku zobowiązanego, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie egzekucji, ani nie wskazał takiego majątku organ stwierdził, że w dniu wydania zaskarżonego postanowienia istniały podstawy do uznania prowadzonego postępowania egzekucyjnego za bezskuteczne i do jego umorzenia na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Organ podkreślił, że wszelkie ewentualne zmiany stanu faktycznego świadczące o ujawnieniu majątku lub źródła dochodu zobowiązanego umożliwiające prowadzenie egzekucji, mogą prowadzić do ponownego wszczęcia egzekucji. W skardze do sądu administracyjnego wierzyciel zarzucił naruszenie art. 59 § 2 i 3 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, w sytuacji, gdy istnieje majątek, z którego możliwa jest egzekucja. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi jej autor wskazał, że z materiału dowodowego zebranego przez organ egzekucyjny wynika, iż skarżone rozstrzygnięcie zostało oparte przede wszystkim o protokół o stanie majątkowym dłużnika z [...].03.2013 r. podpisany przez pasierba dłużnika Ł. C. Organ egzekucyjny nie podjął działań zmierzających do ustalenia w urzędowych rejestrach i ewidencjach, czy dłużnik jest właścicielem nieruchomości lub pojazdów. Natomiast z ustaleń własnych ZUS Oddział w B. Inspektorat w Z. wynika, iż dłużnik jest właścicielem samochodu ciężarowego F. [...] (dowód: odpowiedź CEPiK wygenerowana [...].05.2013 r.). Stąd należy uznać, że organ egzekucyjny zaniechał wyjaśnienia istnienia przesłanki pozwalającej na umorzenie postępowania egzekucyjnego na dzień podejmowania postanowienia, a umorzenie postępowania egzekucyjnego jest przedwczesne. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Przedmiotem skargi jest postanowienie dotyczące umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Stosownie do art. 59 § 3 u.p.e.a. w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4. W świetle przywołanego przepisu art. 59 § 2 u.p.e.a. umorzenie postępowania jest zależne od uznania organu egzekucyjnego. Wskazuje się przy tym, że organ ten powinien kierować się dyrektywą celowości postępowania egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego, w przypadku ustalenia, że zobowiązany nie posiada majątku, w stosunku do którego możliwa byłaby egzekucja, chroni bowiem wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego (por. P. Pietrasz, Komentarz do art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, LEX 2010). Warunkiem skorzystania z możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego na wskazanej podstawie jest wykazanie przez organ egzekucyjny, iż podjął wszelkie działania w celu ustalenia majątku zobowiązanego. W skarżonym rozstrzygnięciu organ odwoławczy szczegółowo przedstawił wszystkie czynności, jakie były podejmowane w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. celem zrealizowania należności pieniężnych. Organ ten dokonał zajęcia rachunków bankowych zobowiązanego i wierzytelności z tytułu najmu domu, występował o udzielenie informacji do Policji. Skorzystał także z instytucji wyjawienia majątku, o której mowa w art. 71 u.p.e.a. Sporządzono również Protokół o stanie majątkowym zobowiązanego, który zawiera podjęte ustalenia dotyczące nieruchomości i ruchomości należących do dłużnika. Działania te nie przyniosły jednak oczekiwanego skutku. Jak ustalono, zobowiązany od kilku lat nie przebywa na terenie kraju i nie uzyskuje dochodów, z których możliwe byłoby przeprowadzenie egzekucji. Zasadniczo jedynym zarzutem podniesionym w skardze w tym zakresie, jest zarzut nie podjęcia działań zmierzających do ustalenia w urzędowych rejestrach i ewidencjach, czy dłużnik jest właścicielem nieruchomości lub pojazdów. Wierzyciel wskazuje, że z jego ustaleń własnych wynika, że dłużnik jest właścicielem samochodu ciężarowego F. [...]. Odnosząc się do tej kwestii należy stwierdzić, że organ egzekucyjny ustalił, iż zobowiązany jest współwłaścicielem zabudowanej działki położonej w Z. przy ul. C. [...]. Jednakże w sytuacji, gdy należności objęte tytułami wykonawczymi wynikają jedynie z deklaracji w świetle art. 110 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie mógł skierować egzekucji do nieruchomości. Zgodnie z tym przepisem egzekucja administracyjna z nieruchomości może być prowadzona tylko w celu wyegzekwowania należności pieniężnych określonych lub ustalonych w decyzji ostatecznej lub wynikających z orzeczenia sądu zaopatrzonego w klauzulę wykonalności oraz z tytułu wykonawczego, o którym mowa w art. 44 ustawy o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz art. 16 ustawy o udzielaniu przez Skarb Państwa wsparcia instytucjom finansowym. Organ egzekucyjny poczynił także ustalenia odnośnie ruchomości posiadanych przez skarżącego. Rzeczywiście w aktach sprawy brak jest informacji, iż w CEPIK widnieje zarejestrowany na zobowiązanego pojazd F. [...], rok produkcji 1996. Trzeba jednak zaznaczyć, że w świetle art. 59 § 2 u.p.e.a. przeszkodą do umorzenia na tej podstawie postępowania egzekucyjnego jest brak majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie tego postępowania (por. wyrok NSA z 2 czerwca 2011 r., II FSK 169/10, LEX nr 1083008). Zdaniem Sądu, stwierdzenie wyłącznie zapisu w ewidencji pojazdów odnośnie pozostawania przez dłużnika właścicielem określonego pojazdu nie oznacza, że jest to majątek, z którego możliwe jest skuteczne przeprowadzenie egzekucji. Przedstawione w aktach sprawy wyniki postępowania egzekucyjnego dowodzą, że w analizowanym przypadku, takiego majątku nie dało się ustalić. Przede wszystkim stwierdzono, że zobowiązany nie przebywa w Polsce pod adresem wskazanym w tytule wykonawczym i brak jest informacji o miejscu jego pobytu. Organ egzekucyjny nie ma zatem możliwości uzyskania od zobowiązanego wyjaśnień, czy posiada ten pojazd i gdzie się on znajduje. W protokole o stanie majątkowym z [...].03.2013 r. poborca skarbowy stwierdził, że na należącej do zobowiązanego posesji w Z. przy ul. C. [...] brak ruchomości, w tym także pojazdów do zajęcia (tom [...] akt adm.). Protokół ten, który wyraźnie obejmował również wskazanie środków transportowych zobowiązanego, podpisał Ł. C. (pasierb dłużnika). W tych okolicznościach organ egzekucyjny nie miał możliwości przeprowadzenia innych działań pozwalających na ustalenie, czy zobowiązany posiada inne ruchomości, w tym pojazdy. Na podstawie samego zapisu w ewidencji pojazdów o zarejestrowaniu na zobowiązanego pojazdu F. [...] rok produkcji 1996, organ egzekucyjny nie jest uprawniony do dokonania jakichkolwiek czynności egzekucyjnych np. zajęcia tego pojazdu. Także wierzyciel nie wskazuje, jakich innych działań, poza podjętymi w sprawie, winien dokonać organ egzekucyjny w celu ustalenia, czy dłużnik dysponuje wskazanym pojazdem i przeprowadzenia z niego egzekucji. Co więcej wierzyciel, działający wcześniej jako organ egzekucyjny, także nie ustalił majątku zobowiązanego, z którego możliwe jest skuteczne przeprowadzenie egzekucji. W tych okolicznościach fakt, iż w CEPIK widnieje pojazd zarejestrowany na zobowiązanego nie oznacza, że organ egzekucyjny przedwcześnie umorzył postępowanie egzekucyjne. Przedstawione ustalenia podjęte przez organ egzekucyjny wskazują, że zobowiązany nie posiada majątku, z którego można byłoby prowadzić skuteczną egzekucję administracyjną należności objętych ww. tytułami wykonawczymi. Jak wskazał WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 5 czerwca 2008 r., jeżeli nie można ustalić ani miejsca pobytu zobowiązanego, ani też jego znanego majątku, to tym samym należy przyjąć, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (I SA/Po 1453/07, LEX nr 513169). W sprawie wykazano zatem, że zachodziła przesłanka do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Odnosząc się do twierdzeń zawartych w skardze, trzeba podnieść, że organ egzekucyjny, który dokonuje oceny istnienia przesłanek z art. 59 § 2 u.p.e.a. nie może opierać się na hipotetycznym założeniu, że w przyszłości zobowiązany może osiągnąć dochód lub dysponować innym majątkiem. Istnienie podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny ocenia na podstawie dokonanych ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej zobowiązanego na dzień podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Taka ocena w sprawie, zdaniem Sądu, została dokonana i dawała pełne podstawy do uznania prowadzonego postępowania egzekucyjnego za bezskuteczne i do jego umorzenia. Jak słusznie wskazał organ odwoławczy, wszelkie zmiany stanu faktycznego świadczące o ujawnieniu majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, umożliwiających prowadzenie egzekucji, mogą prowadzić do ponownego wszczęcia egzekucji. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. nie stanowi ku temu przeszkody. Zgodnie bowiem z art. 61 u.p.e.a., w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Przedstawione okoliczności przekonują o braku podstaw do stwierdzenia zarzucanego w skardze naruszenia art. 59 § 2 i 3 u.p.e.a. Powyższe stało się podstawą oddalenia skargi na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm.).