I SA/Bk 261/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.),, sędzia WSA Jacek Pruszyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 października 2019 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oddala skargę W dniu [...] lutego 2019 r. W. S. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddział w B. (dalej: ZUS) wniosek o umorzenie należności z tytułu zaległych składek. Decyzją z dnia [...] marca 2019 r., nr [...], ZUS odmówił wszczęcia postępowania w związku z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2019 poz. 300, dalej: u.s.u.s.) w zakresie umorzenia składek w części finansowanej przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek na ubezpieczenia społeczne za okres od listopada 2015 r. do grudnia 2015 r., od lutego 2016 r. do kwietnia 2016 r. w wysokości 583,55 zł oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres: wrzesień 2014 r., od listopada 2015 r. do kwietnia 2016 r. w wysokości 408,36 zł, a także w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zakresie umorzenia składek za ubezpieczonych z wyłączeniem należności za osobę prowadzącą działalność na ubezpieczenia społeczne za okres od listopada 2015 r. do grudnia 2015 r., od lutego 2016 r. do kwietnia 2016 r. w wysokości 778,49 zł, odsetek w wysokości 183,00 zł, to jest za pracowników w części finansowanej przez płatnika. W dniu [...] marca 2019 r. skarżący złożył niosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie ww. należności wskazując, że jest w trudnej sytuacji finansowej. Po dokonaniu ponownej analizy, powołując się na przepisy art. 28 i 30 u.s.u.s., decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...], ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem W. S. wywiódł skargę do tut. sądu zaskarżając je w całości oraz wnosząc o jego uchylenie. Skarżący podał, że na jego koncie figurują zaległości z tytułu nieopłacania składek w wysokości 778,48 zł, 183 zł, 583,55 zł i 408,36 zł co daje łączną kwotę około 2.000 zł. Podniósł, że jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej oraz ma problemy ze zdrowiem - od kilku pozostaje pod opieką lekarza neurologa oraz psychiatry, ma stwierdzoną chorobę afektywną dwubiegunową, przebyty zawał serca i padaczkę. Ponadto ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności oraz grozi mu eksmisja. Wskazał, że nie ma środków na uregulowanie długu wobec ZUS, gdyż źródłem jego utrzymania jest świadczenie z MOPS w wysokości 508 zł miesięcznie. W odpowiedzi na skargę ZUS, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. W dniu 4 października 2019 r., po zamknięciu rozprawy i naradzie, pełnomocnik skarżącego złożyła pismo procesowe, w którym powtórzyła treść i wnioski skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. 2018.2017) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U.2018.1302), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany, co do zasady, zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Z treści rozstrzygnięcia z 7 marca 2019 r., utrzymanego w mocy zaskarżoną decyzją wynika, że organ na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 30, art. 28 ust. 3a oraz art. 83b ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku skarżącego o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne za wyszczególnione okresy roku 2014, 2015 i 2016. Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Natomiast w myśl art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W literaturze i orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, że wydanie postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym oczywistych, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia po wstępnej analizie wniosku. Przepisy u.s.u.s., określają zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu i sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z przepisem art. 28 u.s.u.s. "należności z tytułu składek" mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust 2), która ma miejsce w sytuacjach wymienionych w ust. 3 pkt 1-6, z zastrzeżeniem ust. 3a. Pojęcie "należności z tytułu składek" zostało określone w przepisie art. 24 u.s.u.s. Wynika z niego, że należności z tytułu składek to pojęcie zbiorcze, które obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Wszędzie tam, gdzie w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca posługuje się pojęciem "należności z tytułu składek" regulacja ustawowa dotyczy więc nie tylko składek, ale także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Przepis art. 30 u.s.u.s. stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych, niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Niemożność umorzenia składek na podstawie art. 30 u.s.u.s. nie stanowi przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów z tytułu składek (tak wyrok NSA z 28 września 2017 r. sygn. akt II GSK 1492/17 dostępny na orzeczenia.nsa.gov.pl.). Wyjątek od dopuszczalności umorzenia należności przewidziany w art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony i obejmuje wyłącznie umorzenie składek finansowanych przez ubezpieczonych, niebędących płatnikami składek. Z kolei przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., możliwość umorzenia należności, mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w przepisach § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, dotyczy wyłącznie ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli ubezpieczonych zobowiązanych do opłacania składek za siebie. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący wnioskiem z [...] lutego 2019 r. domagał się (co potwierdza treść wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) umorzenia nieopłaconych składek w kwocie 5640,43 zł. Intencją wniosku było zatem o umorzenie wszystkich należności, bez względu na podstawę prawną zastosowania ulgi. Z ustaleń organu wynika, że na koncie skarżącego jako płatnika składek figurują zaległe składki zgłaszane do ubezpieczeń we części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w części finansowanej przez płatnika. Jednoznaczna treść art. 30 u.s.u.s. wyłączająca możliwość stosowania art. 28 tej ustawy do składek finansowanych przez ubezpieczonych, niebędących płatnikami składek oznacza, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Płatnikowi składek nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rola jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni. (por. wyrok NSA z 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 461/13 dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro ustawodawca nie przewidział możliwości umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne finansowanych przez ubezpieczonych, a na koncie skarżącego widnieją zaległości wyłącznie z tytułu składek, nie istniały podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tej części. Organ zobligowany był więc do wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w tym zakresie. Wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy bowiem interpretować w sposób ścisły, tj., że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1520/11). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji