I SA/Bk 277/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński, Sędziowie sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), sędzia WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 października 2012 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi oddala skargę. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z [...] lipca 2012 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z [...] maja 2012 r. nr [...], w którym obciążono wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w S. - kosztami egzekucyjnymi w kwocie 8.285,47 zł. Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. na podstawie 33 tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela, wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku A. S. W ramach tego postępowania dokonał zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym wynikającej z zeznania PIT-37 za 2010 r. Postanowieniem z [...] maja 2012 r. organ egzekucyjny umorzył jednak postępowanie egzekucyjne w związku z przedawnieniem dochodzonych należności. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego spowodował brak możliwości obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego i w konsekwencji konieczność obciążenia nimi wierzyciela na podstawie art. 64c § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. (dalej jako: "u.p.e.a."). Odnosząc się do zarzutu zastosowania niewłaściwego środka egzekucyjnego, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż na etapie postępowania w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego brak jest podstaw do wzruszania prawidłowości zastosowanego środka egzekucyjnego. Zdaniem organu odwoławczego, organ egzekucyjny nie naruszył art. 7 § 2 u.p.e.a. Egzekucja dotyczy obowiązku pieniężnego, zajęcie wierzytelności pieniężnej prowadzi więc bezpośrednio do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Ponadto organ egzekucyjny nie miał możliwości wyboru między kilkoma środkami egzekucyjnymi - z materiału dowodowego nie wynika, aby możliwa była egzekucja z innych składników majątkowych zobowiązanego. Dysponując wiedzą o istnieniu wierzytelności z tytułu zwrotu nadpłaty w podatku dochodowym organ egzekucyjny postąpił właściwie kierując egzekucję do tego składnika majątkowego. Celem postępowania egzekucyjnego jest bowiem doprowadzenie do wykonania ciążącego na zobowiązanym obowiązku poprzez zastosowanie określonych w ustawie środków, za które to czynności egzekucyjne organ egzekucyjny pobiera opłaty. Organ egzekucyjny nie może odstąpić od powinności nakazanych przez prawo, chociażby powinności te niosły konsekwencje uciążliwe dla strony postępowania. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że każdy tytuł wykonawczy stanowi odrębną sprawę, w związku z czym nie wystarczy dokonywanie czynności na podstawie kilku tytułów wykonawczych, jeśli organ egzekucyjny jest w posiadaniu znacznie większej ich ilości. Organ egzekucyjny nie może nie zastosować środków egzekucyjnych ze znanych mu składników majątku, bowiem narażałby się na zarzut przewlekłości postępowania oraz zarzut działania na szkodę wierzyciela. Końcowo organ odwoławczy wskazał, że organ egzekucyjny wyliczył wysokość kosztów egzekucyjnych nie uwzględniając treści art. 27a u.p.e.a. Zaznaczył jednakże, że zgodnie z art. 139 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. (dalej jako "Kpa") nie może wydać postanowienia na niekorzyść strony odwołującej się. W skardze do Sądu wierzyciel podniósł, że: (-) organ egzekucyjny naruszył art. 6, 7 i 8 Kpa oraz zasadę stosowania w postępowaniu egzekucyjnym środków egzekucyjnych, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku (art. 7 § 2 u.p.e.a.); (-) nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa dokonywanie zajęcia wierzytelności na poczet wszystkich należności, które wielokrotnie przewyższają wartość zajętej wierzytelności, gdy pozyskane środki wystarczyły jedynie do pokrycia niewielkiej części kosztów egzekucyjnych; (-) nie znajduje uzasadnienia fakt obciążania zobowiązanego, a w przypadku umorzenia postępowania wierzyciela, kosztami powstałymi w wyniku nieprawidłowego działa organu egzekucyjnego lub jego pracowników; (-) sposób prowadzenia postępowania egzekucyjnego zmierzał do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, a nie pozyskania środków na zaspokojenie należności skierowanych do egzekucji, czym narażono wierzyciela na szkodę; (-) poborca skarbowy w sposób dowolny dokonał zajęcia wierzytelności wchodzących skład majątku objętego wspólnością majątkową małżeńską na poczet egzekwowanych należności składkowych, które mogły być dochodzone wyłącznie z majątku osobistego dłużnika. Wskazując na powyższe wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Strona skarżąca nie kwestionuje samej zasady obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnym, które nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 u.p.e.a.), lecz zasadności obciążenia jej kosztami, które jak podnosi, powstały w wyniku nieprawidłowego działania organu egzekucyjnego lub jego pracowników. W tym kontekście podkreślenia wymaga, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do tego, by zobowiązany zachował się zgodnie z treścią nałożonego na niego obowiązku poprzez przymuszenie go do wykonania ciążących na nim obowiązków. W doktrynie podnosi się, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosowane są zasady o zróżnicowanym charakterze tj. zarówno zasady związane ze stosowaniem przymusu egzekucyjnego (np. celowości, stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego, stosowania środków przewidzianych w ustawie, niezbędności, czy też obowiązku podjęcia działań przez wierzyciela w celu wszczęcia egzekucji), zasady procesowe dotyczące proceduralnych aspektów stosowania środków egzekucyjnych (art. 26 - art. 55a u.p.e.a.), jak i zasady wynikające z przepisów Kpa, do których odpowiedniego stosowania odsyła art. 18 u.p.e.a. (por. R. Suwaj (w:) Praktyka administracyjnego postępowania egzekucyjnego, praca zbiorowa, Wrocław 2008, s. 36-37). W omawianej sprawie wierzyciel zarzucił organom egzekucyjnym naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 6 Kpa (zasada praworządności), art. 7 Kpa (zasada prawdy obiektywnej) i art. 8 Kpa (zasada zaufania obywateli do organów państwa). Uznał przede wszystkim, że dokonywanie zajęcia na kwoty znacznie przewyższające wartość danej wierzytelności jest działaniem na jego szkodę poprzez generowanie wysokich kosztów egzekucyjnych. Nie można jednak zapominać, co już podkreślono w orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, że organ egzekucyjny w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym musi pogodzić zasady o zróżnicowanym charakterze. Zgodnie z zasadą celowości organ ten powinien dążyć do przymuszenia zobowiązanego do wykonania obowiązków administracyjnych. Tym samym odstępując od zastosowania środków egzekucyjnych ze znanych mu składników majątku, a także, gdyby podejmował czynności jedynie na podstawie kilku wybranych przez siebie tytułów wykonawczych, mógłby narazić się na zarzut działania na szkodę wierzyciela. Organ egzekucyjny nie może odstąpić od powinności nakazanych mu przez prawo, chociażby powinności te niosły konsekwencje uciążliwe dla stron postępowania (zob. wyrok z 20 września 2011 r. I SA/Bk 283/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Zajęcie przedmiotowej należności pieniężnej prowadzi niewątpliwie bezpośrednio do wykonania obowiązku spoczywającego na zobowiązanym. Z kolei zasada stosowania najmniej uciążliwych środków egzekucyjnych to ważna reguła postępowania egzekucyjnego, która w założeniu służy eliminowaniu sytuacji zmierzających do wyrządzenia zobowiązanemu nadmiernych dolegliwości. Celem egzekucji administracyjnej jest, bowiem doprowadzenie do przymusowej realizacji obowiązku, nie zaś represja. O zastosowaniu najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego można jednak mówić, gdy istnieje możliwość wyboru. Jeśli natomiast w konkretnej sprawie organ egzekucyjny ma do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny (tak jak w niniejszej sprawie - środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności zobowiązanego z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym), to wówczas nie tylko jest on uprawniony ale i zobowiązany do jego stosowania (zob. np. WSA w Białymstoku z 25 sierpnia 2009 r. I SA/Bk 235/09 dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Odnosząc się do twierdzeń, że poborca skarbowy w sposób dowolny dokonał zajęcia wierzytelności wchodzących skład majątku objętego wspólnością majątkową małżeńską na poczet egzekwowanych należności składkowych, które mogły być dochodzone wyłącznie z majątku osobistego dłużnika - Sąd stwierdza, że zarzut ten nie mógł odnieść zamierzonego skutku w tym postępowaniu. Dotyczy ono bowiem obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel nie może w nim kwestionować zastosowanie jego zdaniem niewłaściwego środka egzekucyjnego. Do tego służy inny tryb postępowania uruchomiony skargą na czynności egzekucyjne bądź zarzutami zobowiązanego na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Końcowo Sąd zauważa, że przesłanką odstąpienia od obciążania wierzyciela kosztami egzekucyjnymi nie może być podnoszona w skardze okoliczność, że jego zobowiązanie z tego tytułu powoduje de facto obciążenie budżetu państwa, a co za tym idzie i całego społeczeństwa. Nie dostrzegając naruszenia przepisów prawa, w szczególności tych wskazanych w skardze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) orzekł, jak w sentencji.