I SA/Bk 285/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sławomir Presnarowicz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 września 2011 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia i odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę Wnioskiem z dnia 7 lutego 2011 r. Pan A. T. (dalej także jako: "skarżący"), zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne z uwagi na pogorszenie się sytuacji finansowej. W piśmie tym poinformował, że obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i utrzymuje się z prac dorywczych. Stwierdził, iż ze względu na sytuację finansowanie nie stać go na wykupienie lekarstw. Ponadto dodał, że pozostałe okoliczności w sprawie nie uległy zmianie od czasu złożenia poprzedniego wniosku o umorzenie. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku, Prezes Zakład Ubezpieczeń społecznych (dalej jako: "ZUS") decyzją z dnia [...].04.2011 r., znak: [...] odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia wobec FUS, FUZ oraz FP za okres: marzec 2000 r. - marzec 2001 r. w wysokości łącznej 17.479,49 zł. W dniu 04.05.2011 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie umorzenia należności z tytułu składek. Podniósł mianowicie, iż nie posiada żadnych środków do życia. Nie stać go nawet na wykupienie niezbędnych lekarstw. Ponadto, do wniosku skarżący dołączył postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z dnia [...].03.2011 r., nr [...], wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. ZUS po ponownym rozpatrzeniu wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, rozważył cały zgromadzony w sprawie materiał dowody oraz podnoszone przez skarżącego argumenty i znalazł podstawy do uchylenia w części decyzji z dnia [...].04.2011 r. znak: [...]. Zaległość skarżącego z tytułu nieopłaconych składek na FUS, FUZ i FP za okres: marzec 2000 r. - marzec 2001 r. wraz z odsetkami za zwłokę na dzień wniesienia podania o umorzenie, tj. 07.02.2011 r. wynosiła łącznie 17.479,49 zł, w tym: składki na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: marzec 2000 r. - marzec 2001 r. w kwocie 4.919,03 zł, odsetki za zwłokę w kwocie 8.601,00 zł, składki na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres: marzec 2000 r. – marzec 2001 r. w kwocie 1.089,44 zł, odsetki za zwłokę w kwocie 1.902,00 zł, składki na Fundusz Pracy za okres: marzec 2000 r. - marzec 2001 r. w kwocie 353,02 zł, odsetki za zwłokę w kwocie 615,00 zł. ZUS decyzją z dnia [...].06.2011 r. nr [...], wydaną w wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącego, w pkt 1 rozstrzygnięcia uchylił decyzję z dnia [...].04.2011 r., nr [...] odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne w części dotyczącej składek za okres III.2000 - VIII.2000, w łącznej kwocie 8.108,61 zł. W pkt 2 zaskarżonej decyzji ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...].06.2011 r. w części odmawiającej umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia w łącznej kwocie (składki plus odsetki) 9.370,88 zł, w tym: składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okres IX.2000 - III.2001 w łącznej kwocie 3.351,22 zł plus odsetki liczone na datę wydania decyzji w kwocie 5.501,00 zł, składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres IX.2000 - III.2001 w kwocie 196,66 zł, plus odsetki w kwocie 322,00 zł. W uzasadnieniu powyższej decyzji, mając na uwadze podnoszone argumenty oraz zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stwierdzano, iż sytuacja materialno - finansowa skarżącego jest trudna, dlatego w części postanowiono o umorzeniu należności. Powyższą decyzję, Pan A. T. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku w całości. Skarżący podnosił, że jest osobą schorowaną, nie posiada żadnego majątku, jest bezrobotnym i nie jest w stanie spłacić istniejącego zadłużenia. Ponadto ostatnio stwierdzono, że jest cukrzykiem, co jest związane z trzustką. Skarżący informował, że nie podjął się spłaty na rzecz funduszu alimentacyjnego, gdyż uprzednio spłacał go systematycznie przez wiele lat w miarę możliwości. Były miesiące, jak podaje skarżący, że zarabiał 300 zł miesięcznie co pozwalało mu (bez wykupowania leków) dołożyć się do swego utrzymania. Nie mniej przez ostatnie trzy miesiące nie zarobił ani złotówki. W ocenie organu rentowego ww. skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia art. 28 ust 3a i 3b u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jak też innych przepisów stanowiących podstawę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepis art. 28 ust. 3a tej ustawy stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określił w drodze rozporządzenia szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Dodatkowe przesłanki umożliwiające umorzenie należności ZUS-u wynikają z przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przywołanych wyżej regulacji prawnych wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadza do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego typu sprawach dopiero po ustaleniu istnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Natomiast wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie tej ulgi, co nie jest jednak równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania. W tym właśnie momencie organ korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego – nie musi, lecz może umorzyć takie należności (zob. wyroki: NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, LEX nr 368197; WSA w Warszawie z 13 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2927/06, LEX nr 306955). W tego typu sprawach, sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować organu administracyjnego w podejmowaniu decyzji uznaniowej. Natomiast zaskarżona do sądu decyzja, podjęta w ramach uznania administracyjnego, podlega w pełnym zakresie kontroli, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi. Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd doszedł do przekonania, że wydając zaskarżoną decyzję, organ prawidłowo ocenił istnienie przesłanek pozwalających na umorzenie należności ZUS-u. W podjętym rozstrzygnięciu organ odniósł się do sytuacji skarżącej, nie stwierdzając, aby opłacenie w całości należności z tytułu składek pozbawiłoby jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ustalono, że wysokość należności z tytułu składek, wysokość obecnie uzyskiwanych dochodów oraz spłata całości zadłużenia wobec ZUS, pozbawiłaby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z tych też względów zasadnie uznano, iż zachodzą przesłanki uzasadniające jedynie częściowe umorzenie należności z tytułu składek wobec FUS, FUZ oraz FP w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w związku z §1 i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) - za okres: marzec 2000 r. - sierpień 2000 r., w kwocie łącznej 8.108,61 zł. Jednocześnie nadmieniano, że zgodnie z art. 28 ust. 4 u.s.u.s., umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia. Uwzględniając powyższe, a zwłaszcza zmniejszenie kwoty zadłużenia poprzez częściowe umorzenie, a także pozyskiwanie przez skarżącego dochodów z prac dorywczych, w przekonaniu Sądu ZUS słusznie uznał, że istnieje realna możliwość spłaty zadłużenia - chociażby w ramach układu ratalnego i odmówił umorzenia należności z tytułu składek za okres: wrzesień 2000 r. - marzec 2001 r. w kwocie łącznej 9.370,88 zł. Ponadto Sąd zauważa, że skarżący sam przyznał, iż jest osobą poszukującą pracy i podejmuje okresowo różne prace zarobkowe. Stan zdrowia nie stanowi przeszkody w poszukiwaniu i wykonywaniu pracy. W toku postępowania skarżący nie przedłożył dowodów, które mogłyby pozwolić na inna ocenę możliwości zarobkowych skarżącego z uwagi na stan zdrowia. Już ta okoliczność przemawia za tym, że istnieją szansę na spłatę przynajmniej części zadłużenia. Końcowo Sąd pragnie podkreślić, że ciężar wykazania którejś z przesłanek uzasadniających umorzenie należności ZUS spoczywa na wnioskodawcy, który (działając we własnym interesie) powinien dowodzić swojej trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej. Oczywiście nie zwalnia to organu z obowiązku ustalenia prawdy obiektywnej. Zdaniem Sądu, w tej sprawie organ przeprowadził postępowanie w zgodzie z zasadami wymienionymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Z akt sprawy wynika, że organ pouczył skarżącego o przesłankach warunkujących umorzenie należności z tytułu składek, wzywając stronę do przedłożenia dowodów. Decyzja wydana przez Prezesa ZUS została należycie uzasadniona i mieści się w granicach uznania administracyjnego, organ odniósł się w niej do wszystkich okoliczności podnoszonych przez stronę w kontekście przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. Organ prawidłowo zastosował również przepisy prawa materialnego. Samo niezadowolenie skarżącej z treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Trzeba zauważyć, że wniosek o umorzenie należności ZUS-u może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego, w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów. Stąd w przypadku zaistnienia takich okoliczności skarżący może ponownie wystąpić do organu z takim wnioskiem. Wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2007 r., V SA/Wa 340/07, LEX nr 334071). W związku z tym, iż Sąd nie dopatrzył się w tej sprawie naruszenia przepisów prawa, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi.