I SA/Bk 289/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński, Sędziowie sędzia WSA Sławomir Presnarowicz (spr.), sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 07 września 2011 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okresy od XII 2003 r. do XII 2007 r. oraz od I 2009 r. do XI 2010 r. oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] marca 2011 r. Pani J. K. (dalej także jako: "skarżąca"), zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne z uwagi na bardzo ciężką sytuację finansową. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku, Prezes Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "ZUS") decyzją z dnia [...].04.2011 r., znak: [...], odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia wobec FUS oraz FUZ za okres: 12.2003 r. - 12.2007 r., 01.2009 r. - 11.2010 r. w kwocie łącznej [...] zł. ZUS uznał, że w wyniku analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego trudno jest przyjąć stan całkowitej nieściągalności zobowiązań z tytułu nieopłaconych powyższych składek, bowiem prowadzona wobec skarżacej egzekucja przedmiotowych należności za pośrednictwem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. jest skuteczna. W dniu 07.03.2011 r. organ egzekucyjny na poczet zaległości wobec ZUS przekazał kwotę 675,40 zł. Dodatkowo od dnia 24.08.2010 r. prowadzona była w stosunku do skarżącej egzekucja należności z tytułu składek na podstawie tytułów wykonawczych RB II. Zaznaczono, iż obowiązek opłacania składek został potwierdzony prawomocnymi decyzjami. Mając na uwadze powyższe, możliwość podjęcia przez skarżącą prac dorywczych, wysokość dochodów uzyskiwanych przez męża oraz brzmienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 06 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04 (opublikowany w: OSNP 2004/16/285), potwierdzającej uprawnienia Zakładu do swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznano, iż w oparciu o art. 28 ust. 1 - 3 w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2009 r., Nr 205, poz.1585 ze zm.), dalej jako "u.s.u.s.", w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek w kwocie łącznej 58.791,21 zł. Zdaniem ZUS zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził także, iż opłacenie należności pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w rozumieniu przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) w zw. z art. 28 ust. 3a i 3b oraz art. 32 u.s.u.s. Z dniem 03.12.2010 r. zaprzestała skarżąca prowadzenia działalności gospodarczej. Od dnia 13.12.2010 r. zarejestrowana jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w B., jako osoba bezrobotna. Zatem skarżąca poszukuje zatrudnienia. Poza tym istnieje możliwość podjęcia przez skarżącą prac dorywczych, a tym samym uzyskania środków na spłatę zobowiązań wobec ZUS. Podkreślono, iż brak jest podstaw do przyjęcia stanowiska, iż stan zdrowia skarżącej, czy też męża - Pana M. Z. K., nie pozwala na spłatę zobowiązań wobec ZUS. Zgromadzona dokumentacja lekarska potwierdza, iż z uwagi na stan zdrowia skarżąca wymaga kontynuacji leczenia. Nie orzeczono jednak w stosunku do skarżącej całkowitej niezdolności do zatrudnienia, czy też stopnia niepełnosprawności. Mąż Pan M. Z. K. w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, uzyskując z tego tytułu stały dochód. Ponadto otrzymuje świadczenie rentowe. Nie korzystają Państwo J. i M. Z. K. z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. W prowadzonym postępowaniu uwzględniono, iż ze względu na wysokość przedmiotowych zobowiązań nie posiada skarżąca możliwości jego jednorazowego uregulowania. Może jednak wystąpić do ZUS-u o zawarcie układu ratalnego. Taką możliwość umożliwiała skarżącej umowa nr [...] o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 29 ust. 2 u.s.u.s., bieg dalszych odsetek za zwłokę został wówczas wstrzymany poczynając od dnia następnego, po dniu wniesienia podania w sprawie zawarcia układu ratalnego. Na podstawie art. 4 u.s.u.s., została jedynie naliczona opłata prolongacyjna na zasadach i w wysokości przewidzianej w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), tj. w wysokości 50 % stopy procentowej odsetek za zwłokę obowiązującej w dniu zawarcia umowy. Nie przystąpiła jednak skarżąca do renegocjacji jej warunków, a w konsekwencji z uwagi na nie wywiązywanie się ze spłaty ratalnej, umowa uległa rozwiązaniu. Podkreślono, iż obowiązek regulowania zobowiązań wobec innych wierzycieli, nie może stanowić przesłanki przemawiającej za umorzeniem należności z tytułu składek. Powyższy obowiązek został potwierdzony w stosunku do skarżącej, prawomocnymi decyzjami Oddziału ZUS w Białymstoku. Państwo J. i M. Z. K. regulują zobowiązania wobec banków twierdząc jednocześnie, iż nie posiadają środków na spłatę zobowiązań z tytułu składek. W dniu 13.05.2011 r. skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek (wniosek nadany w urzędzie pocztowym w dniu 11.05.2011 r.). Nie przedstawiła jednak skarżąca żadnych nowych wniosków dowodowych w sprawie. Nie kwestionowała ustaleń ZUS w zakresie sytuacji materialno - finansowej, rodzinnej oraz zdrowotnej. Decyzją z dnia [...].05.2011 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...].04.2011 r., znak: [...], odmawiającą umorzenia skarżącej należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia wobec FUS oraz FUZ w łącznej kwocie 58 791,21 zł. W dniu 1 lipca 2011 r. (data wpływu do ZUS), skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na powyższą decyzję ZUS-u. W treści skargi Skarżąca nadmienia jedynie, iż nie zgadza się z decyzją ZUS o odmowie umorzenia zaległych składek. Odpowiadając na skargę, Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia art. 28 ust 3a i 3b u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jak też innych przepisów stanowiących podstawę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepis art. 28 ust. 3a tej ustawy stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określił w drodze rozporządzenia szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Dodatkowe przesłanki umożliwiające umorzenie należności ZUS-u wynikają z przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przywołanych wyżej regulacji prawnych wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadza do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego typu sprawach dopiero po ustaleniu istnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Natomiast wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie tej ulgi, co nie jest jednak równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania. W tym właśnie momencie organ korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego – nie musi, lecz może umorzyć takie należności (zob. wyroki: NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, LEX nr 368197; WSA w Warszawie z 13 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2927/06, LEX nr 306955). W tego typu sprawach sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować organu administracyjnego w podejmowaniu decyzji uznaniowej. Natomiast zaskarżona do sądu decyzja, podjęta w ramach uznania administracyjnego, podlega w pełnym zakresie kontroli, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że wydając zaskarżoną decyzję, organ prawidłowo ocenił istnienie przesłanek pozwalających na umorzenie należności ZUS-u. W podjętym rozstrzygnięciu organ odniósł się do sytuacji skarżącej, nie stwierdzając, aby opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ustalono, iż skarżąca od 13.12.2010 r. zarejestrowana jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w B., jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Małżonek skarżącej M. Z. K. otrzymuje świadczenie rentowe, z którego prowadzona jest egzekucja z tytułu zaległości powstałych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej przez Panią J. K. Z informacji z dnia 06.04.2011 r., uzyskanej z [...] Urzędu Skarbowego w B. wynika, iż skarżąca w 2008 r. osiągnęła dochód w wysokości 10.493,30 zł, w 2009 r. w wysokości 31.655,47. Pan M. Z. K. prowadzi działalność gospodarczą i z deklaracji VAT 7 wynika, iż w lutym 2011 r. podstawę opodatkowania stanowiła kwota w wysokości łącznej 13.282,00 zł, a ponadto otrzymuje on świadczenie rentowe w wysokości 2.843,82 zł brutto miesięcznie. Dochód, który osiągnął w 2009 r. z tytułu świadczenia rentowego wynosił 31.334,84 zł. Z pisma z dnia 24.03.2011 r. nadesłanego przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w B. wynika, iż Państwo J. i M. K. nie otrzymują świadczeń socjalnych. Małżonkowie zamieszkują w mieszkaniu komunalnym położonym w B. przy ul. [...]. Koszty eksploatacyjne wynoszą 513,18 zł miesięcznie zaś pozostałe wydatki wynoszą 783,12 zł miesięcznie. Przedłożona dokumentacja medyczna potwierdza, iż z uwagi na stan zdrowia, skarżąca wymaga leczenia jednakże brak podstaw do przyjęcia, iż stan zdrowia uniemożliwia skarżącej pozyskiwanie dochodów na spłatę przedmiotowych zaległości. Nie orzeczono wobec skarżącej całkowitej niezdolności do zatrudnienia, ani stopnia niepełnosprawności. Umowa o rozłożeniu na raty przedmiotowych zaległości uległa rozwiązaniu wobec braku wywiązywania się przez Skarżącą z warunków spłaty zaległości wobec ZUS. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca nie kwestionowała ustaleń ZUS oraz nie przedstawiła nowych okoliczności przemawiających za umorzeniem zaległych składek. Końcowo trzeba podkreślić, że ciężar wykazania którejś z przesłanek uzasadniających umorzenie należności ZUS spoczywa na wnioskodawcy, który (działając we własnym interesie) powinien dowodzić swojej trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej. Oczywiście nie zwalnia to organu z obowiązku ustalenia prawdy obiektywnej. Zdaniem Sądu, w tej sprawie organ przeprowadził postępowanie w zgodzie z zasadami wymienionymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Z akt sprawy wynika, że organ pouczył skarżącego o przesłankach warunkujących umorzenie należności z tytułu składek, wzywając stronę do przedłożenia dowodów. Decyzja wydana przez Prezesa ZUS została należycie uzasadniona i mieści się w granicach uznania administracyjnego, organ odniósł się w niej do wszystkich okoliczności podnoszonych przez stronę w kontekście przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. Organ prawidłowo zastosował również przepisy prawa materialnego. Samo niezadowolenie skarżącej z treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Trzeba zauważyć, że wniosek o umorzenie należności ZUS-u może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego, w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów. Stąd w przypadku zaistnienia takich okoliczności skarżący może ponownie wystąpić do organu z takim wnioskiem. Wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2007 r., V SA/Wa 340/07, LEX nr 334071). W związku z tym, iż Sąd nie dopatrzył się w tej sprawie naruszenia przepisów prawa, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi.