I SA/Bk 341/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia organu I instancji i umorzenia postępowania organu egzekucyjnego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: oddalić wniosek. B. B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wskazał, że jest osobą bezrobotną i nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych. Z wniosku wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Źródłem jego utrzymania są prace dorywcze, przy czym nie potrafi określić wysokości miesięcznego dochodu uzyskiwanego z tego tytułu. We wniosku skarżący wskazał ponadto, że jest właścicielem mieszkania o powierzchni 58,80 m2 oraz nieruchomości rolnej - przed podziałem majątku. Poza tym nie posiada przedmiotów wartościowych oraz zgromadzonych oszczędności. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący wskazał, iż nie osiąga żadnego dochodu z tytułu wykonywanych prac dorywczych, ponieważ pracuje za wyżywienie. Podał, że nie ponosi miesięcznych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, gdyż nie osiąga dochodów. Nie zna też dokładnej powierzchni wskazanej w treści wniosku o przyznanie prawa pomocy nieruchomości rolnej, nie uzyskuje dochodu z tej nieruchomości. Skarżący wskazał, że nie posiada innych nieruchomości. Dodał, że małżonka prowadziła działalność agroturystyczną. Obecnie jej nie prowadzi, nie osiąga, zatem z tego tytułu dochodów. Skarżący nie wie czy jego współmałżonka uzyskuje dochód z innych źródeł niż działalność agroturystyczna, nie jest również uprawniony do wykazania majątku posiadanego przez żonę. Skarżący oświadczył ponadto, że nie posiada dokumentów określających wysokość dochodu uzyskiwanego przez żonę za okres ostatnich sześciu miesięcy; wyciągów z rachunków bankowych współmałżonki za okres ostatnich trzech miesięcy; odpisów zeznań podatkowych swoich i współmałżonki za 2011 r.; rachunków i faktur potwierdzających ponoszone miesięczne wydatki czy też dokumentów określających wysokość dochodu uzyskanego przez żonę z tytułu prowadzenia gospodarstwa agroturystycznego. Postanowieniem z 13 grudnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie. W złożonym w terminie sprzeciwie skarżący podniósł, że jest osobą niepracującą, po przebytym zawale serca. Wskazał, że gdyby posiadał środki finansowe to by "nie zawracał głowy i nie marnował papieru i czasu". Za nieporozumienie uznał twierdzenie, że jest we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.p.s.a."). Zgodnie z art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga przede wszystkim, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, przyznanie prawa pomocy winno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. np. postanowienie NSA z 15 czerwca 2010 r., sygn. akt I FZ 152/10). Dodać przy tym należy, że koszty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (zob. postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, LEX nr 393645). W związku z powyższym, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. (zob. np. J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi - Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dodać ponadto należy, że gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona dodatkowo jest zobowiązana złożyć, na wezwanie sądu, dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. np. postanowienie NSA z 29 listopada 2011 r. II FZ 718/11). Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela przedstawione powyżej poglądy. W sprawie niniejszej skarżący nie wykazał w sposób wystarczający istnienia przesłanki z art. 246 §1 pkt 1 u.p.p.s.a., pozwalającej na przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowany zakresie. Okoliczności przedstawione we wniosku okazały się niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącego, stąd pismem z 15 listopada 2012 r. został on wezwany przez referendarza tut. Sądu do złożenia oświadczenia, w którym należało wskazać wysokość miesięcznego dochodu uzyskiwanego z tytułu podejmowanych prac dorywczych, wysokość miesięcznych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, powierzchnię gospodarstwa rolnego, czy skarżący lub jego małżonka uzyskują dochód z tytułu posiadania nieruchomości rolnej, wysokość dochodu uzyskanego przez żonę z tytułu prowadzonej działalności agroturystycznej, majątek posiadany przez żonę, jej zasoby pieniężne oraz przedmioty wartościowe a także, czy uzyskuje ona dochód z innych źródeł. Skarżący został też wezwany do przedłożenia dokumentacji w postaci m.in. wyciągów z rachunków bankowych żony, dokumentów określających wysokość jej dochodu, odpisów zeznań podatkowych skarżącego i jego małżonki za 2011 rok a także rachunków i faktur dokumentujących wysokość miesięcznych wydatków. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący oświadczył, że nie osiąga żadnego dochodu, pracę świadczy w zamian za wyżywienie, nie ponosi też miesięcznych wydatków, ponieważ nie osiąga dochodów, nie zna dokładnej powierzchni gospodarstwa rolnego wskazanego we wniosku, nie uzyskuje dochodu z tytułu posiadania nieruchomości rolnej, jego małżonka nie prowadzi już działalności agroturystycznej, a w związku z tym nie osiąga dochodów. Stwierdził też, że nie posiada upoważnienia do udzielania informacji na temat majątku posiadanego przez małżonkę oraz jej dochodów. Oświadczył, że nie posiada żadnych dokumentów, do złożenia których został wezwany. Z akt sprawy wynika, że skarżący od stycznia 2004 r. pozostaje ze swoją małżonką w ustroju rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia jednak współmałżonka z obowiązku pomocy finansowej, ani też nie uniemożliwia uzyskania i podania informacji o jego sytuacji majątkowej (postanowienie NSA z 2 września 2009 r., sygn. akt I FZ 199/09). Postawa skarżącego, który twierdzi, że nie posiada upoważnienia do udzielania informacji na temat majątku posiadanego przez małżonkę, wskazuje na chęć ukrycia realnego stanu majątku. Podobnie należy ocenić jego oświadczenie, że nie zna dokładnej powierzchni gospodarstwa rolnego, którego jest właścicielem. Z uwagi na brak przedłożenia wyczerpującej dokumentacji charakteryzującej sytuację finansową strony, Sąd nie mógł dokonać rzetelnej jej oceny. Mając na uwadze, że wykazanie trudnej sytuacji majątkowej jest obowiązkiem wnioskującego o przyznanie prawa pomocy, pouczonego o rygorze odmowy jej przyznania (k. 25 verte) - należało wniosek rozpoznać negatywnie. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.