I SA/Bk 351/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 07 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. D. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 listopada 2009 r. w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi K. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] maja 2009 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. oraz wysokości odsetek za zwłokę p o s t a n a w i a odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu K. D. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Wobec wniesienia przez K. D. sprzeciwu od tego postanowienia wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej cytowanej: p.p.s.a. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego (k. 29) Skarżący podniósł, iż obecnie nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mogłaby pokryć koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej, z powodu trudnej sytuacji finansowej. Stwierdził, iż nie posiada także przedmiotów, które mógłby spieniężyć na pokrycie wpisu sądowego. Ponadto nie ma też możliwości pozyskania środków finansowych, gdyż nie byłby w stanie spłacić ewentualnie zaciągniętego kredytu. Wnioskodawca dodatkowo wskazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem. Źródło utrzymania jego rodziny stanowi dochód uzyskiwany z działalności gospodarczej, która od kilku miesięcy wykazuje stratę. Przychód firmy w miesiącu czerwcu wyniósł 9.968.211,72 zł, lecz po odliczeniu kosztów związanych z prowadzoną działalnością firma wykazała stratę w wysokości 13.578,50 zł. W miesiącu lipcu firma wykazała stratę w wysokości 35.901,66 zł, zaś w miesiącu sierpniu strata wyniosła 42.066,48 zł W skład majątku wnioskodawcy wchodzi budynek usługowo - handlowy. W uzasadnieniu swego wniosku skarżący wskazał, iż sytuacja finansowa jego rodziny jest trudna. Dodatkowo wnioskodawca podkreślił, iż oprócz ponoszenia kosztów związanych z gospodarstwem domowym, ponosi jeszcze koszty utrzymania syna. Aktualnie skarżący ma już zaciągnięty kredyty w banku, którego stan na dzień 31.08.2009 r. wynosi 125.505,45 zł. Wnioskodawca wskazał również, iż poza tym nie posiada żadnych zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych, zaś konieczność uiszczenia kosztów postępowania sądowego prowadziłaby w rezultacie do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej (k. 29-32). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 29 września 2009 roku i 26 października 2009 K.D. wywiódł, iż miesięcznie wydatki związane z bieżącym utrzymaniem jego rodziny wynoszą około 2.500 zł plus eksploatacja samochodu osobowego marki Mitsubishi Pajero, rok produkcji 2003 – 1.500 zł. Ponadto wskazał, iż obecnie prowadzi działalność gospodarczą polegającą na usługach motoryzacyjnych i nie dysponuje tytułem prawnym do domu przy ul. Matejki 2. Podkreślił także, że bieżące utrzymanie rodziny pokrywane jest dochodów uzyskiwanych przez współmałżonkę. Wnioskodawca podał także, iż powierzchnia dzierżawionego budynku usługowo - handlowego wynosi 200 m2 i jest przeznaczona na warsztat samochodowy. Ponadto K. D. wskazał, iż aktualnie wysokość zaciągniętego kredytu wynosi 160.000 zł (k. 38). W następnym oświadczeniu złożonym do akt sprawy skarżący uzupełniająco wyjaśnił, iż miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymanie wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym żony przedstawiają się następująco: energia elektryczna – 265,27 zł, woda – 81,97 zł, żywność – 1.200 zł, eksploatacja samochodu 1.500 zł. Podkreślił jednocześnie, iż od dnia 19 stycznia 2007 roku ma zniesioną wspólność ustawową małżeńską (k. 71). Do akt sprawy K. D. dołączył: zaświadczenie z banku o wysokości zaciągniętego kredytu obrotowego (k. 39, 53-54), zestawienie zbiorcze operacji dokonywanych przez skarżącego w banku za okres 15.07.2009 r. – 12.10.2009 r. (k. 40-52), zeznanie o wysokości osiągniętego przez skarżącego dochodu w roku podatkowym 2008 (k. 55-57), kserokopie rachunków i faktur dokumentujących wysokość części ponoszonych wydatków (k. 72-73), akt notarialny umowy majątkowej małżeńskiej (k. 74) oraz rozliczenia wyniku finansowego za okres styczeń – wrzesień 2009 r. (k. 75-77). W tym miejscu podnieść należy, iż – mając na uwadze wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmujący ustanowienie doradcy podatkowego – zgodnie z art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Tymczasem jak wynika z treści pism procesowym znajdujących się w aktach sprawy, w tym rozpoznawanego przez Sąd sprzeciwu, skarżący jest już reprezentowany przez doradcę podatkowego M. T. Pełnomocnictwo z dnia 15 grudnia 2006 r. zostało złożone do akt niniejszej sprawy i nie zostało odwołane (k. 25). W świetle brzmienia art. 246 § 3 cytowanej ustawy pozostawanie przez stronę w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, wyklucza pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego, niezależnie od rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. Mając zatem na uwadze fakt, że skarżący ma już w sprawie ustanowionego doradcę podatkowego należało odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie na mocy art. 246 § 3 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 roku, w sprawie sygn. akt I FZ 160/08 i postanowieniu z dnia 24 stycznia 2008 roku, w sprawie sygn. akt I GZ 228/07). Rozpoznaniu podlega natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak już to wskazano na wstępie, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez nią, że nie ma ona środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania i w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Podkreślić trzeba raz jeszcze, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar udowodnienia powyższych okoliczności, innymi słowy musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie strona nie wykazała, iż wykorzystała wszelkie dostępne oraz wystarczające w danych okolicznościach środki, by zgromadzić wymagane kwoty na pokrycie kosztów postępowania przed sądem, a wręcz przeciwnie uzasadnione jest twierdzenie, iż skarżący jest w stanie ponieść koszty przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego, które na obecnym etapie kształtują się na poziomie 859 zł (k. 22). Powyższej oceny nie zmienia fakt, iż skarżący jest aktualnie zobowiązany do uiszczenia jeszcze dwóch innych wpisów sądowych w wysokości 1.500 zł i 500 zł (sprawa sygn. akt I SA/Bk 352/09 oraz I SA/Bk 469/09), a na dzień rozpoznawania niniejszego wniosku wnioskodawca jest skarżącym przed WSA w Białymstoku jeszcze w dwóch niezakończonych sprawach, w których uiścił wpisy od skargi na kwotę 100 zł i kwotę 284 zł (sprawa sygn. akt I SA/Bk 471/09 oraz I SA/Bk 472/09) Powyższa konstatacja daje się wywieść na podstawie następujących okoliczności. W złożonych oświadczeniach wnioskodawca wykazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką i synem. Źródłem utrzymania ich trzyosobowej rodziny pozostaje dochód uzyskiwany z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej i dochód żony, którego wysokość nie została przez skarżącego sprecyzowana. Do akt sprawy wnioskodawca również nie przedłożył żadnych dokumentów poświadczających wysokość miesięcznego dochodu współmałżonki, mimo wezwania w tym zakresie (k. 59 v). Działalność skarżącego w zakresie usług motoryzacyjnych prowadzona w budynku usługowo – handlowym o powierzchni 200 m2 aktualnie nie przynosi żadnych dochodów i od czerwca zamyka się stratą w wysokości: 13.578,50 zł (czerwiec), 35.901,66 zł (lipiec), 42.066,48 zł (sierpień) (k. 30). Z rozliczenia wyniku finansowego za okres styczeń – wrzesień 2009 roku wynika, iż strata z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej wynosi 64.918,48 zł (k. 77). Skarżący od dnia 19 stycznia 2007 roku ma zniesioną wspólność ustawową małżeńską (k. 71). W skład majątku wnioskodawcy wchodzi oprócz wyżej wymienionego budynku usługowo – handlowego samochód osobowy Mitsubishi Patero, rok produkcji 2003. Wyszczególnione wydatki miesięczne rodziny skarżącego wynoszą: energia elektryczna – 265,27 zł (k. 72), woda – 81,97 zł (k.73), żywność – 1.200 zł, eksploatacja samochodu 1.500 zł i pokrywane są aktualnie z dochodów uzyskiwanych przez współmałżonkę (k.38). Ponadto rodzina skarżącego ma zaciągnięty w banku kredyt odnawialny na kwotę 160.000 zł (k. 39). Skarżący nie posiada żadnych zgromadzonych oszczędności czy też przedmiotów wartościowych, które można byłoby spieniężyć (k. 30). W ocenie Sądu, analiza dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy, pozwala stwierdzić, że sytuacja majątkowa K. D. budzi uzasadnione wątpliwości, co do jej zgodności ze stanem faktycznym. K. D. przedłożył wprawdzie dokumenty wskazujące na osiągnięcie w roku 2009 straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej tj. za miesiące od stycznia do września 2009 r. jest to strata w wysokości 64.918,48 zł (k. 77). Niemniej jednak powyższe rozliczenie wyniku finansowego wskazuje, iż skarżący obraca znacznymi kwotami pieniędzy, gdyż jego przychód z działalności gospodarczej w tym roku zamyka się kwotą 16.365.120,15 zł. Również przychód z poprzedniego roku wynosił 16.248.808,09 zł (k. 55 zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu). Ponadto należy wskazać, iż w 2008 roku dochód skarżącego wynosił 114.319,60 zł, co oznacza, że miesięczny dochód skarżącego w poprzednim roku wynosił 9.526,60 zł. Zestawienie przychodów skarżącego z 2009 i 2008 roku wskazuje ponadto, iż w tym roku przychód skarżącego będzie większy, gdyż do końca roku pozostają jeszcze trzy miesiące, które nie były brane pod uwagę w rozliczeniu. Wyszególnione i wykazane natomiast wydatki rodziny skarżącego zamykają się kwotą 3.047,24 zł (k. 71) bądź też kwotą około 4.000 zł (oświadczenie skarżącego k. 38) i są pokrywane z dochodów żony, nieokreślonych przez skarżącego. Podkreślić przy tym należy, iż wprawdzie skarżący ma ustanowioną rozdzielność majątkową małżeńską (k. 74) jednakże, zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie (tym bardziej pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym) są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (tak wyrok NSA z 6.10.2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Odnosząc się ponadto do wydatków wnioskodawcy należy wskazać ponadto, iż skarżący ma zaciągnięty kredyt bankowy na kwotę 160.000 zł, lecz nie wskazał w jakiej wysokości płaci miesięczne raty z tego tytułu, ani nie przedstawił harmonogramu spłat zaciągniętego kredytu, innymi słowy nie przedstawił okoliczności świadczących o tym, że kredyt ten stanowi zagrożenie dla bytu jego rodziny i uniemożliwia ponoszenie kosztów przedmiotowego postępowania sądowego. Zwrócić należy uwagę, iż skarżący znając w tym zakresie argumentację referendarza sądowego zaprezentowaną w postanowieniu z dnia 25 listopada 2009 r., nie załączył do wniesionego sprzeciwu jakiegokolwiek dowodu na potwierdzenie podnoszonych przez siebie okoliczności. Powyższe kwestie, a w szczególności niewiarygodne oświadczenia przede wszystkim w zakresie wysokości osiąganego dochodu, brak określenia wysokości dochodu żony i jego źródeł, w zestawieniu z wykazanymi obrotami z działalności gospodarczej skarżącego (którą skarżący mimo osiągania straty w dalszym ciągu prowadzi) oraz wyszczególnionymi wydatkami nie pozwalają na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Końcowo należy raz jeszcze wskazać, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Skarżący w ramach prowadzenia działalności gospodarczej winien był zabezpieczyć ze środków z niej uzyskiwanych ewentualność ponoszenia kosztów sądowych w sprawach dotyczących tej działalności, tym bardziej że nadal ją prowadzi. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.