I SA/Bk 379/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lutego 2017 r. sprzeciwu strony skarżącej wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 stycznia 2017 r. o umorzeniu postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego doradcy podatkowego oraz o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. w sprawie ze skargi P. Sp. z o.o. w D. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] lutego 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do czerwca 2014 roku p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. , P. Sp. z o.o. w D. D. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego. Przedmiotem działalności przedsiębiorstwa jest m.in. sprzedaż hurtowa paliw i produktów pochodnych; działalność agentów zajmujących się sprzedażą paliw, rud metali i chemikaliów przemysłowych (k. 26). Rok obrotowy 2015 r. spółka zakończyła stratą w wysokości 2.373,83 zł. Strona skarżąca nie posiada środków trwałych. Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych to 5.000 zł. Przedsiębiorstwo dysponuje trzema kontami bankowymi w A. Na kontach o numerach [...]oraz [...]firma posiadała łączną kwotę 3.328,43 zł. Natomiast debet na koncie o numerze [...]wynosił 830,06 zł. Stan kont wykazany został na dzień 31 grudnia 2015 r. Na ten dzień stan kasy firmy wynosił 853,63 zł (k. 76 - 77). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2016 r. (k. 81) P. Sp. z o.o. w D. D. nadesłała: sprawozdanie finansowe za 2015 r. wraz informacją dodatkową (k. 84 – 86); bilans na dzień 31 grudnia 2015 r. (k. 87 – 89); RZS porównawczy za 2015 r. i za okres 01 stycznia – 30 listopada 2016 r. (k. 90 i k. 97 - 98); wyciąg z konta bankowego A. o nr [...]za okres 01 stycznia – 29 grudnia 2016 r. (k. 94 – 96); W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy postanowieniem z dnia 19 stycznia 2017 r. umorzył postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego doradcy podatkowego oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia podał, że w związku z faktem, iż skarżąca spółka ma już w sprawie ustanowionego doradcę podatkowego z wyboru, postępowanie w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu jest bezprzedmiotowe i zasadnym jest jego umorzenie. Odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych referendarz uzasadnił niewykazaniem przez Spółkę w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Nadmienił również, że Spółka nie nadesłała wyciągów z pozostałych rachunków bankowych posiadanych w A. o nr [...]oraz [...]z dnia [...] grudnia 2016 r. za okres wrzesień – listopad 2016 r., co uniemożliwia pełną ocenę sytuacji majątkowej strony skarżącej, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia Spółka wywiodła sprzeciw, wnosząc na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podniosła, że w toku postępowania przedłożyła wszystkie dostępne dokumenty. Pozostałe konta bankowe, zgłoszone we wniosku zostały przez banki zablokowane, nie rejestrują żadnych obrotów i wykazują salda debetowe. Zdaniem strony skarżącej przedstawienie zaświadczeń z brakujących kont nie zmieniłoby w żaden sposób obrazu sytuacji finansowej Spółki. Odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ograniczy jej prawo do kontroli sądowej wydanej w jej sprawie decyzji administracyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Rozpoznając sprzeciw skarżących Sąd uznał, że zarzuty w nim zawarte nie zasługują na uwzględnienie, a postanowienie referendarza odpowiada prawu. Przede wszystkim prawidłowe jest rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Zgodnie bowiem z art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z akt sprawy wynika tymczasem, że strona pozostaje w stosunku prawnym z doradcą podatkowym. Brak jest przy tym dowodu, że pełnomocnictwo z dnia [...] lutego 2014 r. zostało wypowiedziane. Pozostawanie przez wnioskującego o prawo pomocy w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, o ile nie został on ustanowiony w ramach prawa pomocy, stanowi negatywną przesłankę przyznania stronie z urzędu kolejnego, profesjonalnego pełnomocnika. Istotna jest w takim przypadku obiektywna okoliczność istnienia takiego stosunku prawnego między mocodawcą a pełnomocnikiem, a nie zakres udzielonego umocowania. Niezależnie od powyższego Sąd pragnie zauważyć, że w doktrynie prezentowany jest pogląd, iż pełnomocnictwo do reprezentowania strony w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji obejmuje również upoważnienie do sporządzenia skargi kasacyjnej (zob. bliżej J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 39, LexisNexis 2011, System Informacji Prawnej Lex nr 420199). Wobec powyższego referendarz trafnie orzekł w pkt 1 postanowienia, stosując art. 249a w zw. z art. 246 § 3 p.p.s.a. Przechodząc do rozpoznania wniosku w pozostałym zakresie, tzn. zwolnienia od kosztów sądowych Sąd zauważa, że zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy jest jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu i zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Pamiętać przy tym trzeba, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. To rzeczą wnioskodawcy jest dokładne i zgodne z prawdą przedstawienie własnej sytuacji majątkowej oraz wykazanie, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Odmowa przyznania prawa pomocy, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, nie może być w takiej sytuacji odczytywana jako pozbawienie strony drogi sądowej. W ocenie Sądu, analizując na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, sytuację majątkową Spółki, zgodzić się należało z referendarzem sądowym, że strona skarżąca nie wykazała w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje tym, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Z akt sprawy wynika bowiem, że Spółka za rok 2015 poniosła stratę netto w wysokości 2.373,83 zł (k. 90), na dzień 30 listopada 2016 r. strata ta wynosiła 1.622 zł (k. 97 - 98). Strata Spółki za ww. okres skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania. Nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Spółka nie dysponuje majątkiem trwałym. W 2016 r. firma nie prowadziła działalności gospodarczej (k. 83). Z dołączonego do akt sprawy wyciągu z konta bankowego A. o nr [...]za okres 01 stycznia – 29 grudnia 2016 r. wynika, że na konto to nie wpłynęły żadne środki pieniężne, saldo końcowe rachunku wskazywało debet w kwocie 2.383,69 zł (k. 96). Spółka nie przedstawiła natomiast wyciągów z pozostałych rachunków bankowych posiadanych w A. o [...]oraz [...]z dnia [...] grudnia 2016 r. za okres wrzesień – listopad 2016 r., co uniemożliwia pełną ocenę sytuacji majątkowej. Należy podkreślić, że ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Natomiast pełnomocnik Spółki w złożonym sprzeciwie podniosła, że przedłożenie zaświadczeń z brakujących kont nie zmieniłoby w żaden sposób obrazu sytuacji skarżącej. Powyższe okoliczności przekonują, że skarżąca Spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Należy również podkreślić, że w orzecznictwie istnieje ugruntowany pogląd, iż przedsiębiorca powinien zachować odpowiednią kwotę na mogące wystąpić w przyszłości postępowanie sądowe (zob. postanowienia NSA z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 97/15 oraz sygn. akt II FZ 99/15, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 8 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 422/15, opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Ponadto NSA w postanowieniu z dnia 20 października 2015 r. sygn. akt II FZ 812/15, słusznie zwrócił uwagę na możliwość uzyskania przez spółkę z o.o. dopłat od wspólników. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. –Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2016). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez Spółkę. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższe okoliczności przekonują, że nie jest zasadne przerzucanie na Skarb Państwa obowiązku pokrycia kosztów postępowania sądowego w sytuacji, gdy skarżąca Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów. Dlatego Sąd odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 oraz 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.