I SA/Bk 381/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi P. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] czerwca 2009 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące: maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik i listopad 2006 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. P. Ł. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz 14-letnim synem. Skarżący podniósł, iż obecnie nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mogłaby pokryć koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej, z powodu trudnej sytuacji finansowej. Stwierdził, iż nie posiada także przedmiotów, które mógłby spieniężyć na pokrycie wpisu sądowego. Ponadto nie ma też możliwości pozyskania środków finansowych, gdyż nie byłby w stanie spłacić ewentualnie zaciągniętego kredytu. Skarżący aktualnie nie posiada żadnego zatrudnienia, a źródłem utrzymania jego rodziny jest wynagrodzenie żony I. Ł. z zatrudnienia w szkole na stanowisku nauczyciela, z wynagrodzeniem około 2.000 zł. Wyszczególnione wydatki miesięczne stanowią: opłata za wodę – 220 zł; energia elektryczna – 150 zł; olej opałowy – 500 zł; żywność – około 300 zł na osobę; ubrania i środki czystości – około 200 zł na osobę. Ponadto wnioskodawca ma zaciągnięty kredyt w banku na kwotę 80.000 zł – rata miesięczna około 1.500 zł. Skarżący nie posiada żadnych nieruchomości i zgromadzonych oszczędności. Obecnie wraz z rodziną zamieszkuje u rodziców, którzy prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe (k. 40-41). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 23 listopada 2009 r. (k. 44) P. Ł. oświadczył, że od [...] kwietnia 2008 roku nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, a utrzymanie rodziny pokrywane jest z wynagrodzenia żony. Podniósł również, iż miesięczne koszty związane z utrzymaniem rodziny wynoszą około 900 zł. Wnioskodawca posiada samochód P. [...], rok produkcji [...], którego koszty eksploatacji wynoszą około 200 zł. Samochód ten zajęty zastawem na poczet banku, a rata miesięczna z tego tytułu wynosi 440 zł (k. 46). Do wniosku P. Ł. dołączył: kserokopię dowodu rejestracyjnego w/w pojazdu (k. 47) oraz umowy kredytowe, harmonogram spłat kredytu i umowę przewłaszczenia na zabezpieczenie (k. 48-61). Na wstępnie należy podnieść, iż wprawdzie początkowo z treści pism procesowym znajdujących się w aktach sprawy wynikało, że skarżący jest już reprezentowany przez doradcę podatkowego M. T. (pełnomocnictwo z dnia [...]09.2009 r. - k. 28). Niemniej jednak w dniu [...] listopada 2009 roku wnioskodawca wypowiedział pełnomocnictwo (k. 43). W związku z należało rozpoznać wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania – kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, iż jedynym źródłem miesięcznego utrzymania trzyosobowej rodziny pozostaje wynagrodzenie za pracę uzyskiwane przez żonę wnioskodawcy w wysokości około 2.000 zł. Wykazane wydatki miesięczne wynoszą łącznie około 4.510 zł i przedstawiają się następująco: woda – 220 zł; energia elektryczna – 150 zł; olej opałowy – 500 zł; żywność – około 300 zł na osobę, ubrania i środki czystości – około 200 zł na osobę, koszt eksploatacji samochodu – 200 zł, rata kredytu - 1.500 zł oraz rata kredytu za samochód – 440 zł. W skład majątku rodziny wchodzi samochód osobowy P. [...], rok produkcji [...], zajęty zastawem na poczet banku. Wnioskodawca nie posiada żadnego zatrudnienia. Rodzina skarżącego nie ma żadnych nieruchomości czy też zgromadzonych oszczędności i zamieszkuje u rodziców, którzy prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe. W sprawie niniejszej należało stwierdzić, iż treść złożonego przez P. Ł. oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej rodziny w szczególności w zakresie wysokości uzyskiwanego dochodu miesięcznego budzi uzasadnione wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Przede wszystkim należy podkreślić, iż u podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia legły rozbieżności między deklarowanym dochodem miesięcznym a wykazanymi wydatkami. Skarżący wskazał bowiem, iż jedyne źródło dochodu rodziny stanowi wynagrodzenie żony w wysokości około. 2.000 zł. Mimo wezwania nie przedstawiono ponadto żadnych dokumentów potwierdzających wysokość tego wynagrodzenia. Zestawiając osiągnięty dochód z wykazanymi miesięcznymi wydatkami, na których potwierdzenie skarżący również nie przedstawił żadnych rachunków (około 4.510 zł) należało stwierdzić, iż wydatki te przekraczają o 2.510 zł wykazany dochód. Jest to znaczna kwota, nawet biorąc pod uwagę, że cześć wykazanych wydatków skarżącego miało charakter szacunkowy (np. koszty zakupu żywności, ubrań i środków czystości). Wnioskodawca nie wyjaśnił natomiast, skąd uzyskuje środki na pokrycie różnicy między dochodami a wydatkami. Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, iż skarżący w złożonym oświadczeniu przedstawił jedynie okoliczności mogące świadczyć o złej sytuacji materialnej rodziny, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, iż dysponuje on nieujawnionymi środkami finansowymi, które to mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych, które w sprawie niniejszej na obecnym etapie kształtują się na poziomie 2.000 zł (k. 25) oraz pokrycie kosztów ustanowienia doradcy podatkowego z wyboru. W tych okolicznościach niewątpliwie należy wskazać, iż skarżący nie udowodnił, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powyższe okoliczności prowadzą również do wniosku, iż . Ł. bądź to nie wskazał rzeczywistych kwot osiąganych przez jego rodzinę dochodów czy ponoszonych wydatków, bądź posiadane środki przeznacza na cele, którym nie sposób przyznać pierwszeństwa zaspokojenia przed kosztami postępowania sądowego. Przedstawione zatem okoliczności odnośnie dochodów skarżącego oraz jego wydatków przeczą zasadom logiki i życiowego doświadczenia (podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 240/09, postanowieniu z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt II OZ 952/08 i postanowieniu z dnia 31 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 272/08). Zaakcentować również należy, iż fakt zaciągnięcia dwóch kredytów prowadzi do wniosku, że P. Ł. znajduje się w dobrej sytuacji materialnej. Skoro wnioskodawca zaciągnął kredyt, musiało się to mieścić w jego możliwościach finansowych, tzn. skarżący oceniał swoją sytuację jako na tyle dobrą, że będzie w stanie spłacać kredyt jednocześnie ponosząc wydatki związane z utrzymaniem. Założenie, że konieczność spłaty kredytów konsumpcyjnych powinna powodować zwolnienie od kosztów sądowych jest niezrozumiałe, bowiem koszty sądowe nie mogą zaś być stawiane jako ostatnie w kolejności ich zaspokajania. Podkreślić przy tym należy, iż spłata zaciągniętych kredytów oraz pozostałe wydatki (poza wydatkami koniecznymi na utrzymanie, do których nie zalicza się np. kosztów związanych z posiadaniem Internetu) nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnością publicznoprawną jaką jest wpis sądowy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9.02.2005 roku "fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy" (sygn. OZ 1363/04). Dodatkowo trzeba pamiętać, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć wnioskodawcy, którego rodzina ma stałe źródło utrzymania oraz majątek. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź, gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide: postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 "prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu". Bez wątpienia skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Końcowo jeszcze raz należy zaakcentować, iż w postępowaniu sądowoadministracyjnym wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpatrzeniu w oparciu o złożone oświadczenia strony oraz ewentualne dokumenty potwierdzające zawarte w nich dane. W sprawie niniejszej z przedstawionych wyżej przyczyn wniosek P. Ł. uznano za niewiarygodny. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.