I SA/Bk 41/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Sławomir Presnarowicz po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] listopada 2010 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia w wyniku wznowienia postępowania decyzji dotychczasowej i określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okresy od grudnia 2005 r. do sierpnia 2006 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek. Pan A. S. (dalej także, jako Wnioskodawca, Skarżący), wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz córką. Podniósł, iż obecnie nie posiada wolnych środków finansowych. Stwierdził, iż nie posiada także przedmiotów, które mógłby spieniężyć, bowiem dom o powierzchni 153 m2, w którym zamieszkuje wraz z żoną i dziećmi został zabezpieczony na poczet zobowiązań podatkowych. Ponadto nie ma też możliwości pozyskania środków finansowych, gdyż nie byłby w stanie spłacić ewentualnie zaciągniętego kredytu. Rodzina skarżącego aktualnie utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł (po odliczeniu kwoty potrącanej z tytułu zobowiązań podatkowych), a także emerytury żony w wysokości [...] zł. Skarżący ponosi koszty eksploatacji domu w postaci: energia elektryczna – 185,64 zł; opłata za wodę – 139,62 zł kwartalnie; wywóz śmieci – 96,90 zł, ogrzewanie – 380 zł; żywność – około 300 zł na osobę; ubrania i środki czystości – około 200 zł na osobę. Dodatkowo wnioskodawca spłaca w formie ratalnej podatek od nieruchomości w kwocie 384 zł. Ponadto Wnioskodawca podniósł, że jest osobą schorowaną i leczy się w Poradni Cukrzycowej oraz Kardiologicznej w Ł., a koszt miesięczny zakupu leków wynosi około 130 zł. Dodatkowo żona skarżącego leczy się w Poradni Onkologicznej w Ł., co wiąże się z dodatkowymi kosztami dojazdu i leków. Nadto częściowo na utrzymaniu skarżącego pozostaje córka, która odbywa studia doktoranckie i otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1.000 zł, przeznaczane w całości na swoje bieżące utrzymanie tj. wyżywienie, zakup książek oraz materiałów potrzebnych do nauki. Wnioskodawca natomiast pokrywa opłatę za akademik w kwocie 345 zł. Z wniosku wynika, że Skarżący posiada dwa garaże w użytkowaniu wieczystym o powierzchni 20 m2 i 18 m2. Poza tym nie ma żadnego innego majątku czy też zgromadzonych oszczędności. Dom zaś, w którym zamieszkuje stanowi ½ jego własności. W pozostałej części stanowi własność syna i jego rodziny. Prowadzone są jednak oddzielne gospodarstwa domowe. Postanowieniem z 23 lutego 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym w terminie sprzeciwie Skarżący zaskarżył powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.p.s.a.") poprzez jego niezastosowanie. Powtórzył okoliczności przedstawione we wniosku. Ponadto podniósł, że podstawą przekazania synowi prowadzonej działalności gospodarczej było uzyskanie wieku emerytalnego. Jego stan zdrowia nie pozwalał na dalsze prowadzenie tej działalności. Dodał, że przekształceń własnościowych posiadanych praw majątkowych dokonywał z widocznym planem biznesowym przekazania firmy na własność synowi na długo przed rozpoczęciem kontroli skarbowej. Nie zgodził się z twierdzeniem, iż wyzbywając się działalności gospodarczej, brał pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów. Zdaniem Skarżącego, nie można również zgodzić się ze stanowiskiem referendarza, iż prawo pomocy przyznawane jest osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez Skarżącego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 u.p.p.s.a. Rozpoznając przedmiotowy wniosek Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. – prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz z dokumentacją i oświadczeniami Wnioskodawcy zgromadzonymi w aktach sprawy, nie dają podstaw do przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślenia wymaga przede wszystkim, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych sytuacjach. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, przyznanie prawa pomocy winno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. postanowienie NSA z 24 października 2007 r., II FZ 426/07, niepubl.). W judykaturze niejednokrotnie już podkreślono, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien w procedurze planowania wydatków uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnego postępowania i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1992 r., I A Cz 393/92, postanowienie NSA z 24 marca 2004 r. Fz 10/04). Również w doktrynie wskazuje się, że strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazać się szczególną zapobiegliwością i przezornością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, gdyż wiąże się ona ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym ponoszenia kosztów sądowych (zob. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 632) Skarżona w sprawie decyzja dotyczy wznowienia postępowania w sprawie podatku od towarów i usług a zatem należności publicznoprawnych związanych z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą. Nieistotny jest przy tym fakt, że Skarżący obecnie działalności tej nie prowadzi. Dla oceny przedmiotowego wniosku znaczenie mają natomiast okoliczności zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Otóż Skarżący z dniem 1 maja 2008 r. przekazał na rzecz syna darowiznę w postaci przysługującego mu ogółu praw i obowiązków w spółce "[...] Spółka jawna" z siedzibą w K., wpisanej do rejestru przedsiębiorców KRS pod numerem [...] o wartości 1.035.323,94 zł Wobec faktu, że w okresie tym toczyły się już liczne postępowania kontrolne wynikające z rozliczeń działalności stacji paliw, Skarżący powinien jednak brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów. Przekazując synowi w okresie prowadzonych wobec spółki postępowań kontrolnych, przysługujący w spółce ogół praw i obowiązków, Skarżący w istocie wyzbył się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Natomiast strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (II OZ 326/08, LEX nr 479105). W takiej sytuacji fakt zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej nie może skutkować przyznaniem prawa pomocy i przerzuceniem ciężaru kosztów postępowania sądowego na ogół społeczeństwa. Dodać ponadto należy, że skarżący składał już wnioski o zwolnienie od kosztów w sprawach toczących się przed tutejszym Sądem i większość tych wniosków przy zbliżonym stanie faktycznym jak obecnie, było oddalonych. W kilku sprawach wypowiadał się w tej kwestii Naczelny Sąd Administracyjny oddalając zażalenia na postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy (np. postanowienie NSA z dnia 6 maja 2010 r. sygn. akt I GZ 107/10). Oceny takiej nie zmienia wysokość obecnie uzyskiwanych dochodów oraz wykazanych we wniosku wydatków na utrzymanie, w powiązaniu z wysokością wpisu w niniejszej sprawie, który wynosi zaledwie 200 zł. W złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, iż źródłem miesięcznego utrzymania trzyosobowej rodziny pozostaje kwota 3.513,61 zł tj. emerytura skarżącego w kwocie [...] zł (k. 32), emerytura żony wnioskodawcy w wysokości [...] zł (k. 33) oraz wynagrodzenie córki z tytułu odbywania studiów doktoranckich w wysokości około [...] zł. W skład majątku rodziny wchodzi ½ udziału w domu jednorodzinnym o powierzchni 153 m2, drugą część domu zajmuje syn wraz ze swoją rodziną. Obie rodziny prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe, zaś przedmiotowy dom został zabezpieczony na poczet zobowiązań podatkowych. Podkreślenia przy tym wymaga, że Skarżący oprócz uzyskiwanego, chociaż relatywnie niedużego, ale stałego dochodu, posiada też majątek, chociażby w postaci dwóch garaży (użytkowanie wieczyste), które jak wynika z jego oświadczenia, nie są wykorzystywane. Sąd zauważa, że majątek ten może przynosić stronie dochód, który pozwoliłby na ponoszenie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadnym zatem jest stwierdzenie, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy Sąd nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, orzekł jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.