I SA/Bk 426/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 05 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi N. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w W. z dnia [...] października 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranej emerytury rolniczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w W. na rzecz skarżącej N. S. kwotę 40 zł (słownie: czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z [...] czerwca 2011 r. Pani N. S. (dalej także, jako skarżąca), wystąpiła o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia (emerytury rolniczej) w kwocie 8579,57 zł, ustalonej decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] lipca 2009 r. znak [...]. Uzasadniając wniosek skarżąca wskazała na swoją trudną sytuację materialną związaną z wydatkami ponoszonymi na utrzymanie rodziny. Decyzją z [...] sierpnia 2011 r. znak: [...], Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia odmówił skarżącej umorzenia wnioskowanych świadczeń. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ przyznał, że sytuacja materialna skarżącej jest trudna (koszty utrzymania skarżącej wynoszą około 620,60 zł miesięcznie oraz otrzymuje zasiłek celowy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S.) lecz zdaniem organu ma ona charakter przejściowy. Organ podniósł, iż skarżąca posiada okres podlegania innemu ubezpieczeniu i z chwilą ukończenia wieku emerytalnego w lipcu 2012 roku, skarżąca będzie mogła ubiegać się o emeryturę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, której przyznanie poprawi jej sytuację materialną i umożliwi spłatę zadłużenia. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia decyzją z [...] października 2011 r. znak: [...] wydaną w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że nie znalazł podstaw do zmiany decyzji z [...] sierpnia 2011 r. z uwagi na nie przedstawienie w odwołaniu nowych argumentów przemawiających za umorzeniem nienależnie pobranego świadczenia. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstokuna, na ww. decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia skarżąca wniosła o jej uchylenie w całości ewentualnie o jej zmianę i umorzenie zaległości. Skarżąca powołując się na swoją trudną sytuację materialną wskazała, że utrzymuje się z renty rodzinnej synów oraz za absurdalne uznała argumenty organu o przejściowym charakterze jej trudnej sytuacji materialnej. W uzasadnieniu skargi jej autorka podniosła, że nie jest pewne czy świadczenie z ZUS otrzyma oraz podkreśliła, że jej sytuacja materialna powinna być oceniana na dzień rozpoznania wniosku a nie na bliżej nieokreśloną i niepewną przyszłość. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, albowiem Sąd dokonując kontroli decyzji, nie będąc związany zarzutami skargi (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r, prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 127 ze zm., dalej w skrócie jako: "u.p.p.s.a."), dopatrzył się, nie podniesionego w skardze naruszenia przepisów postępowania tj.: art. 15 Kpa, art. 80 Kpa oraz art. 107 § 3 Kpa, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy oraz art.41a ustawy o ubezpieczeniu rolników poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w sferę uznania administracyjnego tzn. nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) rozstrzygnięcia. Tym samym sądowa kontrola legalności uznaniowych decyzji sprowadza się do oceny, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach swobodnej oceny dowodów, a więc czy wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA sygn. I SA/Gd 1507/00, opublikowany w: Lex nr 46 473.). W omawianej sprawie mamy do czynienia z decyzją wydaną w oparciu o art. 41a ust 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.), zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszu emerytalne-rentowego i składkowego może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Z powyższego wynika, że decyzje w tym przedmiocie organ podejmuje na wniosek zainteresowanego, w ramach tzw. uznania administracyjnego. Przechodząc do oceny legalności zaskarżonej decyzji tj. z punktu widzenia jej zgodności z przepisami proceduralnymi, zauważyć należy, że zgodnie z brzmieniem art. 80 Kpa "organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Oceniając wyniki postępowania wyjaśniającego organ, zobowiązany jest uwzględnić stan faktyczny istniejący w dniu wydania decyzji, przy czym organ odwoławczy powinien wziąć pod rozwagę także zmiany stanu faktycznego, jakie zaszły pomiędzy wydaniem decyzji przez organ I instancji a wydaniem decyzji w postępowaniu odwoławczym. Natomiast w myśl postanowień art. 107 § 3 Kpa "uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej". Z powyższego wynika, że oceniając wiarygodność i moc dowodów (wyniki postępowania wyjaśniającego), organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów oraz w uzasadnieniu decyzji wskazać fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3). Tylko bowiem w ten sposób ocena dowodów może być sprawdzona w toku instancji i w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Tymczasem organ w omawianej sprawie, nie ustalił istnienia przesłanki warunkującej kierunku rozstrzygnięcia (możliwości wyboru), tj. czy spełniona została przesłanka "ważnego interesu zainteresowanego", o której mowa w art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W tym miejscu przywołać należy wyrok WSA w Białymstoku o sygn. I SA/Bk 124/10, w którym Sąd wskazał, że rozstrzygnięcia wydawane w ramach tzw. uznania administracyjnego, "dotyczą możliwości wyboru przez organ określonego kierunku rozstrzygnięcia jednak dopiero po ustaleniu istnienia wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi. Z kolei, wykazanie istnienia wymaganych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie ulgi, jednakże nie jest to równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania" (opubl. LEX nr 673077). Skład orzekający w sprawie powyższy w pogląd w pełni akceptuje i przyjmuje za swój. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ ograniczył się do wskazania możliwości płatniczych skarżącej poprzez odwołanie się do jej wydatków oraz informacji dotyczących otrzymywania przez nią zasiłku celowego z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. (pomijając fakt uzyskiwania przez skarżąca dodatków mieszkaniowych). Dodatkowo organ w oparciu o akta sprawy wskazał, że trudna sytuacja skarżącej jest przejściowa, z uwagi na to, że w lipcu 2012 r. będzie mogła ubiegać się o emeryturę na zasadach ogólnych. Organy obu instancji, nie dokonały przy tym oceny czy ustalony stan faktyczny istniejący w dniu wydania decyzji wskazuje na istnienie ważnego interesu w umorzeniu nienależnie pobranych świadczeń. Tym samym nie dokonano ustalenia istnienia przesłanek istotnych z punktu widzenia wymogów zawartych w art.41a ustawy o ubezpieczeniu rolników, czym organy naruszyły prawo (przez jego niewłaściwe zastosowanie). W uzasadnieniu decyzji brak również odniesienia do faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, do czego zobowiązany był na mocy art. 107 § 3 Kpa. Z uwagi na to, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów, wskazanych w przepisach prawa (art. 107 § 3 Kpa), jej ocena wymyka się spod kontroli dokonywanej w postępowaniu przed sądem administracyjnym, która jak wskazano na wstępie, w przypadku decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny prawidłowości zgromadzonego, przez organ administracji, materiału dowodowego oraz wniosków wyciągniętych z jego oceny. Ponadto organ rozpoznając sprawę na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy (art.127 §3 Kpa), zobowiązany był do ponownego rozpoznania sprawy, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności (art.15 Kpa). Wspomniana zasada zobowiązuje do dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, nie zaś do kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia wydanego przez organu I instancji. Tymczasem treść uzasadnienia decyzji wydanych w obu instancjach, które są niemal identyczne, wskazuje, że w postępowaniu odwoławczym organ dokonał jedynie kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do rozstrzygnięcia wydanego w I instancji i świadczy o naruszeniu art. 15 Kpa. Rozpoznając ponownie sprawę organ powinien dokonać rozstrzygnięcia oceniając czy stan faktyczny, ustalony w sprawie na dzień wydania ponownej decyzji, wskazuje na istnienie przesłanki warunkującej możliwości wyboru rozstrzygnięcia (ważny interes skarżącej), a następnie wynik tej oceny powinny zawrzeć w uzasadnieniu decyzji, które powinno spełniać wymogi, o których mowa w art. 107 Kpa. Z uwagi na stwierdzone naruszenia prawa, na mocy art. 145 § 1 pkt lit. a) i c) u.p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji, a o niewykonalności uchylonej decyzji na podstawie art. 152 u.p.p.s.a. O kosztach orzeczona na mocy art. 200 w związku z art. 205 § 1 u.p.p.s.a.