I SA/Bk 439/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi A. S. i D. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 rok p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. A. S. i D. S. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego (k. 38). Skarżący podnieśli, iż obecnie nie posiadają środków pieniężnych, którymi mogliby opłacić kwotę wpisu sądowego. Wszelkie środki finansowe zaangażowane są bowiem w obrocie związanym z działalnością firmy (sprzedaż kupno – samochodów), która w ostatnim okresie nie przynosi oczekiwanych zysków. Ponadto wskazali, iż pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z dwójką dzieci. W skład majątku wnioskodawców wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. Źródło utrzymania rodziny wnioskodawców stanowi dochód uzyskiwany z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 2.700 zł miesięcznie. Skarżący prowadzą również gospodarstwo rolne polegające na uprawie roślin dla własnych potrzeb. Dodatkowo skarżący podkreślili, iż oprócz ponoszenia kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem rodziny i leczeniem, ponoszą jeszcze koszty kształcenia dzieci na studiach wyższych. Wnioskodawca wskazał również, iż jego żona posiada zobowiązania finansowe tj. kredyt mieszkaniowy z miesięczną ratą 1.109,56 zł, spłata do dnia 25.09.2017. Końcowo skarżący podnieśli także, iż poza tym nie posiadają żadnych zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych (k. 38-42). Pismem z dnia 05 stycznia 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wezwał skarżących do złożenia w terminie 7 dni dodatkowego oświadczenia m.in. wskazania wysokości dochodów z okresu ostatnich miesięcy, miesięcznych bieżących wydatków oraz tytułu prawnego do zajmowanego mieszkania, czy rodzina skarżących posiada samochody, jakie kredyty spłaca, a także przedłożenia dokumentów potwierdzających podnoszone okoliczności (k. 43). W zakreślonym terminie skarżący nie udzielili żadnej odpowiedzi. Na wstępnie należy podnieść, mając na uwadze wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmujący ustanowienie doradcy podatkowego, iż zgodnie z art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Tymczasem jak wynika z treści pism procesowym znajdujących się w aktach sprawy skarżący są już reprezentowani przez doradcę podatkowego M. T. Pełnomocnictwo z dnia [...] grudnia 2006 r. zostało złożone do akt niniejszej sprawy i nie zostało odwołane (k. 34,36). W świetle brzmienia art. 246 § 3 cytowanej ustawy pozostawanie przez stronę w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, wyklucza pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego, niezależnie od rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawców. Mając zatem na uwadze fakt, że skarżący mają już w sprawie ustanowionego doradcę podatkowego należało odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie na mocy art. 246 § 3 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), o czym orzeczono w sentencji (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 roku, w sprawie sygn. akt I FZ 160/08 i postanowieniu z dnia 24 stycznia 2008 roku, w sprawie sygn. akt I GZ 228/07). Rozpoznaniu podlega natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów postępowania bez wywołania uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Zgodnie natomiast z art. 252 § 1 powołanej ustawy, wniosek o przyznanie prawa pomocy winien zawierać oświadczenie strony obejmujące, między innymi, dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Wykładnia przytoczonych przepisów prawa wskazuje, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Wniosek ten powinien również obejmować dane, umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i dochodów, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów (art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wnioskodawcy jednakże nie zadośćuczynili powyższemu wezwaniu i nie przedłożyli żądanych dokumentów i informacji, w szczególności w przedmiocie aktualnie uzyskiwanych dochodów, tego czy posiadają samochody osobowe, a także ponoszonych wydatków na bieżące utrzymanie. Fakt ten uniemożliwia dokonanie pełnej i wszechstronnej oceny sytuacji majątkowej stron, w kontekście podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym oświadczeniu A. i D. S. wykazali, iż pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym ze studiującymi dziećmi. Skarżący posiadają stały dochód z prowadzonej działalności gospodarczej (sprzedaż – kupno samochodów) w wysokości około 2.700 zł. Dodatkowo na własne potrzeby prowadzą [...]-hektarowe gospodarstwo rolne. Z oświadczenia skarżących wynika, iż całość dochodu przeznaczana jest na bieżące utrzymanie rodziny, w tym leczenie oraz kształcenie dzieci, a także na spłatę zaciągniętego kredytu mieszkaniowego, z miesięczną ratą 1.109,56 zł. Wnioskodawcy posiadają jedynie nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, na której prowadzona jest uprawa roślin. Przedstawione powyżej dane w zestawieniu z nienadesłaniem żądanych dokumentów i informacji skutkują brakiem możliwości potwierdzenia oświadczenia strony w zakresie osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków, które nie zostały przedstawione, a w konsekwencji uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej strony skarżącej i pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na podstawie danych zawartych we wniosku należy bowiem stwierdzić, iż posiadanie przez skarżących stałego źródła dochodu pozwala na uznanie, iż A. i D. S. są w stanie pokryć pełne koszty sądowe w sprawie niniejszej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Co do zasady bowiem prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody i posiadają majątek. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wnioskodawcy natomiast nie udowodnili zaistnienia takiej okoliczności. Natomiast koszty sądowe nie mogą być stawiane przed kosztami prowadzonej działalności gospodarczej. Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 946/04, zawarte w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania mu tego prawa. Orzeczenie sądu w kwestii przyznania prawa pomocy, zależy zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W konsekwencji, skoro strona nie wykazuje – ani w złożonym przez siebie wniosku o udzielenie prawa pomocy, ani też w odpowiedzi na wezwanie Sądu - że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania - jej wniosek należy oddalić. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 4 marca 2005r. (I OZ 6/05). Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.