I SA/Bk 444/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Pietrasz, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.),, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Grzegorz Dudar, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 09 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczenie społeczne oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2009 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wyniku ponownego rozpoznania sprawy utrzymał w mocy decyzję tego organu z [...] stycznia 2009 r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia wobec FUS, FUZ oraz FP w łącznej kwocie 1.329,24 zł, do których zapłaty zobowiązana była B. S. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: Pismem z 16 maja 2009 r. B. S. wniosła o umorzenie należności z tytułu składek na FUS, FUZ oraz FP za okres: maj 2000 r., sierpień 2000 r. – wrzesień 2000 r., kwiecień 2001 r., sierpień 2001 r., wrzesień 2001 r., maj 2007 r., maj 2008 r., wrzesień 2008 r. – listopad 2008 r., w łącznej wysokości 1.329,24 zł. Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z [...] stycznia 2009 r. nr [...] odmówiono umorzenia powyższych należności. W jej uzasadnieniu organ wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust.1-3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej w skrócie: "u.s.u.s.". Świadczy o tym brak prowadzonej dotychczas egzekucji przedmiotowych zobowiązań, wysokość zaległości, a także wysokość dochodów wnioskodawczyni z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz osiąganych z prowadzonej działalności gospodarczej. W ocenie organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził także, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby B. S. możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych w rozumieniu przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) w zw. z art. 28 ust. 3a i 3b oraz art. 32 u.s.u.s. Podkreślono, iż wnioskodwaczyni nie wykazała, że nie jest w stanie zapłacić zobowiązań z tytułu składek z powodu poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. W toku prowadzonego w sprawie postępowania dowodowego nie przedłużono także jakiejkolwiek dokumentacji lekarskiej potwierdzającej występowanie u zobowiązanej, czy też członków jej rodziny schorzeń o charakterze przewlekłym uniemożliwiających uregulowanie zobowiązań wobec ZUS. Organ wskazał, iż przy ograniczeniu wydatków, biorąc pod uwagę wysokość zadłużenia, możliwa jest jego zapłata przez B. S. chociażby w ramach układu ratalnego. Podkreślono, iż organ ocenia jedynie aktualną sytuację materialną zobowiązanego. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, B. S. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialno – finansowej. Wyjaśniła, iż z dniem 31 grudnia 2008 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Decyzją z [...] lutego 2009 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W ocenie organu odwoławczego w rozpoznawanej sprawie prawidłowo uznano, iż nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z powodu ich całkowitej nieściągalności. Wnioskodawczyni, mimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, nadal jest zatrudniona w "P." Sp. z o.o. w B., a środki uzyskiwane z tytułu wynagrodzenia pozwalają na dobrowolne spłacanie zaległości. B. S. nie wykazała, iż posiada inne zadłużenie. Organ wskazał także, iż egzekucja przedmiotowych należności nie była dotychczas prowadzona, tak więc nie została potwierdzona ich całkowita nieściągalność. W tej sytuacji nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności, o których mowa w art. 28 ust. 1-3 w zw. z art. 32 u.s.u.s. Zdaniem organu odwoławczego nie zostały w przedmiotowej sprawie spełnione także okoliczności warunkujące umorzenie należności w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wnioskodawczyni nie wykazała, iż u niej lub też członka jej rodziny występuje przewlekła choroba pozbawiająca ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przedłożona karta informacyjna leczenia szpitalnego pochodzi z 2004 r., a więc sprzed pięciu lat, B. S. zaś w dalszym ciągu pracuje. Nie przedstawiła także informacji potwierdzających, iż nie jest w stanie zapłacić zobowiązań z tytułu składek z powodu poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku B. S. podniosła, iż organ pierwszej instancji nie uwzględnił faktu, że od 31 grudnia 2008 r. zaprzestała ona prowadzenia działalności gospodarczej i nie osiągała z tego tytułu dochodu. Organ odwoławczy nie wziął pod uwagę wyjaśnień odnośnie możliwości utraty zatrudnienia. B. S. stwierdziła, że z dniem 31 marca 2009 r. stała się osobą bezrobotną – do skargi dołączyła zaświadczenie z Urzędu Pracy o zarejestrowaniu jej, jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Podała, iż mieszka samotnie, w związku z tym obciążają ją wszystkie opłaty, nie jest w stanie uiścić zaległych składek, żądanie ich zapłaty uważa za nękanie jej osoby. Skarżąca podniosła także zarzuty dotyczące zasadności określenia jej wysokości należności z tytułu składek. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. W myśl postanowień art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Granice sprawy sądowoadministracyjnej wyznaczone są natomiast granicami sprawy administracyjnej. Powyższe oznacza, że Sąd nie może badać legalności decyzji, która została wydana w innym postępowaniu administracyjnym. Na tle powyższego należy podkreślić, że w niniejszej sprawie przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd jest decyzja Prezesa ZUS-u o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a nie zaś decyzja określająca Skarżącej wysokość tych należności. Fakt podlegania przez Skarżącą obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu oraz wypadkowemu, wynika z decyzji ZUS z [...] marca 2007 r. (we wskazanych tam okresach). Odwołanie od tego rozstrzygnięcia zostało oddalone przez Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku w wyroku z 31 maja 2007 r. w sprawie VU 772/07. Nadto decyzją z [...] października 2008 r. organ odmówił ponownego ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Zatem kwestia zasadności nałożenia na Skarżącą obowiązku zapłaty składek została rozstrzygnięta w innym postępowaniu. Przechodząc natomiast do oceny zaskarżonej w tej sprawie decyzji wydanej w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS-u za wymienione wyżej okresy, Sąd pragnie zauważyć, że zgodnie z art. 28 ust. 1, 2 i 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Ponadto, należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ale tylko w stosunku do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Dodatkowe przesłanki umożliwiające umorzenie należności ZUS-u wynikają z przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przepis § 3 ust. 1 tego rozporządzenia wskazuje, że umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przykładowo przypadki, które wskazują na istnienie takich okoliczności. Należą do nich sytuacje, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za umorzeniem należności przemawia również wg prawodawcy poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przywołanych wyżej regulacji prawnych wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadza do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego typu sprawach dopiero po ustaleniu istnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Natomiast wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie tej ulgi, co nie jest jednak równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania. W tym właśnie momencie organ korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego – nie musi lecz może umorzyć takie należności (por. wyroki: NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, LEX nr 368197; WSA w Warszawie z 13 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2927/06, LEX nr 306955). W tego typu sprawach sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować organu administracyjnego w podejmowaniu decyzji uznaniowej. Natomiast zaskarżona do sądu decyzja, podjęta w ramach uznania administracyjnego, podlega w pełnym zakresie kontroli, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że wydając zaskarżoną decyzję organ prawidłowo ocenił istnienie przesłanek pozwalających na umorzenie należności ZUS-u. Słusznie przyjął, że w tej sprawie nie występuje przesłanka całkowita nieściągalności tych należności. Wywody organu o wypłacalności Skarżącej są przekonujące i mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. Organ trafnie zauważył, że Skarżąca (według stanu na dzień wydania decyzji) uzyskuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, jest także właścicielką lokalu mieszkalnego. Nadto zaległe należności są stosunkowo niewysokie – łącznie wynoszą 1.329,24 zł. Na uwagę zasługuje również fakt, że nie prowadzono dotychczas egzekucji administracyjnej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Organ administracyjny prawidłowo także ocenił sytuację Skarżącej pod kątem innych przesłanek, uzasadniających ewentualne umorzenie należności ZUS. Analizując przedstawione i udokumentowane przez stronę okoliczności, organ właściwie uznał, że stan jej zdrowia nie pozbawia jej możliwości osiągania dochodu. Niewątpliwie należy się zgodzić, iż nie mogła stanowić podstawy do ustalenia aktualnego stanu zdrowia Skarżącej przedłożona karta informacyjna leczenia szpitalnego sprzed pięciu lat. Nadto organ słusznie zauważył, iż fakt zatrudnienia Skarżącej świadczy o tym, że jej stan zdrowia nie jest na tyle trudny, aby uniemożliwiał jej osiąganie dochodu. Skarżąca nie wykazała również poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Zdaniem Sądu, organ w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności nie mógł brać pod uwagę uwag Skarżącej (zawartych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy) dotyczących braku pewności zatrudnienia w związku z zawarciem umowy o pracę na czas określony (do 28 lutego 2009 r.). W postępowaniu tym oceniana jest bowiem aktualna sytuacja majątkowa, zdrowotna i rodzinna strony, ocena nie odnosi się zaś do przewidywań odnośnie do przyszłości. Natomiast jakiekolwiek zmiany w tej sytuacji mogą być podstawą ponownego ubiegania się o udzielenie ulgi w spłacie zaległości wobec ZUS. Wniosek w tym zakresie może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego, w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów. Wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 kwietnia 2007 r., V SA/Wa 340/07, LEX nr 334071). Tak też należy ocenić przedstawiony w skardze fakt utraty przez Skarżącą pracy z dniem 31 marca 2009 r. Okoliczność ta miała miejsce już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Stąd jedyną możliwością poddania ocenie jej wpływu na kwestię umorzenia należności z tytułu składek jest ponowne złożenie przez Skarżącą wniosku w tym zakresie. Zdaniem Sądu, decyzja Prezesa ZUS została należycie uzasadniona i mieści się w granicach uznania administracyjnego. Samo niezadowolenie Skarżącej z treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. W związku z tym, że Sąd nie dopatrzył się w tej sprawie naruszenia przepisów prawa, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.