I SA/Bk 468/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę. Decyzją z [...] maja 2010 r. znak: [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działający przez Zastępcę Dyrektora Oddziału ZUS w B., odmówił Pani B. S. (dalej powoływanej również jako Skarżąca) umorzenia odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek wobec FUS, FUZ oraz FP za okresy: maj 2000 r., sierpień 2000 r., wrzesień 2000 r., kwiecień 2001 r., sierpień 2001 r., wrzesień 2001 r., maj 2007 r., maj 2008 r., wrzesień 2008 r., październik 2008 r., listopad 2008 r. - w kwocie łącznej 891.00 zł. Podejmując decyzję w przedmiotowej sprawie organ wziął pod uwagę posiadany przez Skarżącą majątek w postaci nieruchomości położonej w B. oraz samochodu osobowego, a także wysokość dochodów uzyskanych w latach ubiegłych. Powyższe okoliczności, w ocenie organu, upoważniały do przyjęcia stanowiska, iż istnieje możliwość uregulowania przedmiotowych zobowiązań w formie dobrowolnych wpłat bądź w formie układu ratalnego. Zaznaczono, iż posiadany majątek potwierdza wypłacalność Skarżącej. Pozwala także na prowadzenie postępowania egzekucyjnego celem wyegzekwowania zobowiązań wobec ZUS w przypadku nie przystąpienia do ich dobrowolnej spłaty. Zdaniem organu, przedłożona w ramach prowadzonego postępowania dokumentacja medyczna nie potwierdziła, iż rozpoznane u Skarżącej schorzenia noszą cechy chorób przewlekłych. Organ nie stwierdził również wobec Skarżącej stopnia niepełnosprawności ani całkowitej niezdolności do podjęcia zatrudnienia. Mając powyższe na uwadze organ uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek w oparciu o przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), jak też w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z [...] czerwca 2010 r. znak [...], organ uchyli wymienioną wyżej decyzję w części dotyczącej odmowy umorzenia odsetek z tytułu należności za miesiąc maj 2000 r. i w tym zakresie umorzył postępowanie, zaś w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uchylenie decyzji i umorzenie postępowania we wskazanej części organ uzasadnił przedawnieniem zobowiązania za maj 2000 r. Natomiast uzasadniając utrzymanie decyzji w pozostałym zakresie organ powtórzył zawarte w niej argumenty. Wskazał, że w świetle przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, umorzenie należności może nastąpić jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy opłacenie należności spowoduje egzystencjalną ruinę bytu osoby zobowiązanej i jej rodziny. Zdaniem organu za zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych należy uznać zaspakajanie potrzeb na poziomie niższym niż minimum socjalne, gdzie minimum socjalne - na podstawie badań przeprowadzonych przez Instytut Pracy i Spraw Społecznych - to wskaźnik społeczny mierzący koszty utrzymania gospodarstw domowych. Przy ocenie, czy ubóstwo jest stanem trwałym należy w szczególności ustalić, czy trudności płatnicze zobowiązanego mają charakter okresowy, czy też może stały i pogłębiający się oraz czy istnieje realna szansa na poprawę jego sytuacji finansowej np. poprzez podjęcie pracy zarobkowej. Organ podkreślił, że Skarżąca posiada majątek Skarżącej w postaci samochodu oraz nieruchomości. Ponadto, dokonując wpłaty na kwotę łączną 435,80 zł potwierdziła swoją wypłacalność. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zaciągnięta pożyczka u siostry również nie może uzasadniać umorzenia należności publicznoprawnych. Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem, Pani B. S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zaskarżając decyzję w części dotyczącej odmowy umorzenia należnych odsetek w łącznej kwocie 849.00 zł. Wydanej decyzji Skarżąca postawiła zarzut przedawnienia tych należności oraz zastosowania błędnej podstawy prawnej naliczenia zaległości, gdyż działalność gospodarczą Skarżąca wyrejestrowała w dniu 9 maja 2000 r. W uzasadnieniu skargi przytoczone zostały obszerne fragmenty wyroków: WSA w Szczecinie z 10 lutego 2010 r., sygn. I SA/Sz 871/09, a także WSA w Łodzi z 17 marca 2009 r., sygn. I SA/Łd 1439/08, w których rozważany był problem przedawnienia zobowiązań podatkowych. Zdaniem Skarżącej orzeczenia te powinny skutkować przyjęciem, że roszczenie ZUS-u wobec niej uległo przedawnieniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. W pierwszym rzędzie należy wyjaśnić, że zaskarżona w tej sprawie decyzja nie jest tzw. decyzją wymiarową, tj. określającą wysokość należności Skarżącej wobec ZUS, lecz decyzją wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia tych należności. Stąd nie może być tu rozpatrywana kwestia prawidłowości naliczenia należnych od Skarżącej składek. Problem, kiedy Skarżąca wyrejestrowana prowadzoną działalność gospodarczą, i co za tym idzie, za jaki okres powinna opłacać składki, nie jest przedmiotem niniejszego postępowania. W tej sprawie organ orzekał w przedmiocie umorzenia należności. Orzekanie o umorzeniu należności ZUS jest możliwe po uprzednim stwierdzeniu, czy nie uległy one przedawnieniu. Przedawnienie powoduje bowiem ten skutek, że należności te wygasają i orzekanie o ich ewentualnym umorzeniu jest już bezprzedmiotowe. Instytucja przedawnienia należności z tytułu składek została uregulowana w art. 24 ust. 4 cyt. ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z tym przepisem, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne. Przepis ten wszedł w życie 1 stycznia 2003 r. Wcześniej ustawodawca wskazywał na 5-letni okres przedawnienia tych należności. Pojawił się więc problem, czy do należności powstałych przed 1 stycznia 2003 r. należy stosować "stary", czy "nowy" termin przedawnienia. Problem ten został już jednak rozstrzygnięty w orzecznictwie. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z 7 stycznia 2009 r., sygn. akt III UZP 2/08 (opubl. OSNP 2009, Nr 13-14, poz.18), do składek na ubezpieczenie społeczne należnych i nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należy stosować art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.). Takie stanowisko znalazło też poparcie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 sierpnia 2009 r., sygn. II FSK 466/08, jeżeli należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu przed wejściem w życie nowelizacji art. 24 ust. 4, czyli przed dniem 1 stycznia 2003 r., do należności tych ma zastosowanie znowelizowany przepis art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Tak więc 10-letni termin przedawnienia nie obejmuje tylko tych zaległości składkowych, które – stosując poprzednio obowiązujący 5-letni termin przedawnienia - przedawniły się w dniu wejścia w życie nowej regulacji, tj. 1 stycznia 2003 r. Odnosząc powyższe do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy należy stwierdzić, że do wszystkich należności ZUS objętych wnioskiem Skarżącej o ich umorzenie ma zastosowanie 10 – letni termin przedawnienia. W tej sprawie organ rentowy wziął pod uwagę kwestię ewentualnego przedawnienia dochodzonych od Skarżącej należności. W momencie wydawania zaskarżonej decyzji przedawnione były już należności Skarżącej za maj 2000 r., dlatego też w tym zakresie organ uchylił swoje poprzednie rozstrzygnięcie i umorzył w tej części postępowanie. Pozostałe należności nie były jeszcze przedawnione, a więc istniała podstawa do merytorycznego rozpatrzenia wniosku Skarżącej. Dlatego też zarzut skargi dotyczący przedawnienia należności co do których organ odmówił zastosowania instytucji umorzenia, jest całkowicie bezzasadny. Przechodząc natomiast do oceny przesłanek przemawiających za umorzeniem należności z tytułu składek, Sąd pragnie podkreślić, że zgodnie z art. 28 ust. 1, 2 i 3a cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Ponadto, należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ale tylko w stosunku do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Dodatkowe przesłanki umożliwiające umorzenie należności ZUS wynikają z przepisów cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przykładem takich okoliczności są sytuacje, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za umorzeniem należności przemawia również poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadza do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z 9 grudnia 2009 r. sygn. akt I SA/Bk 444/09, organ rozstrzyga w granicach uznania administracyjnego w tego typu sprawach dopiero po ustaleniu istnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Natomiast wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie tej ulgi, co nie jest jednak równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania. W tym właśnie momencie organ korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego – nie musi, lecz może umorzyć takie należności. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że wydając zaskarżoną decyzję organ prawidłowo ocenił istnienie przesłanek pozwalających na umorzenie należności ZUS. Słusznie przyjął, że w tej sprawie nie występuje przesłanka całkowita nieściągalności tych należności. Wywody organu o wypłacalności Skarżącej są przekonujące i mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. Organ trafnie zauważył, że Skarżąca uzyskiwała wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, jest także właścicielką lokalu mieszkalnego oraz samochodu osobowego. Ponadto zaległe należności są stosunkowo niewysokie. Organ administracyjny prawidłowo także ocenił sytuację Skarżącej pod kątem innych przesłanek, uzasadniających ewentualne umorzenie należności ZUS. Analizując przedstawione przez Skarżącą okoliczności, organ właściwie uznał, że stan jej zdrowia nie pozbawia jej możliwości osiągania dochodu. Podkreślenia wymaga fakt, że przedłożona przez Skarżącą dokumentacja lekarska nie potwierdza braku możliwości zarobkowania przez Skarżącą, a jedynie wskazuje, że Skarżąca wymaga kontynuacji leczenia. Nadto organ słusznie zauważył, iż fakt zatrudnienia Skarżącej świadczy o tym, że jej stan zdrowia nie jest na tyle trudny, aby uniemożliwiał jej osiąganie dochodu oraz spłatę zobowiązań wobec ZUS. Skarżąca nie przedstawiła również orzeczenia stwierdzającego wobec niej całkowitą niezdolność do pracy lub orzekającego stopień niepełnosprawności. Ponadto Skarżąca nie jest również zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Należy również podkreślić, że jakiekolwiek zmiany w tej sytuacji mogą być podstawą ponownego ubiegania się o udzielenie ulgi w spłacie zaległości wobec ZUS. Wniosek w tym zakresie może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego, w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów. Wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 kwietnia 2007 r., V SA/Wa 340/07, LEX nr 334071). W ocenie Sądu, decyzja Prezesa ZUS została należycie uzasadniona i mieści się w granicach uznania administracyjnego. Samo niezadowolenie Skarżącej z treści wydanego rozstrzygnięcia oraz subiektywne przekonanie o zaistnieniu przesłanek przemawiających za umorzeniem należności nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. W związku z tym, że Sąd nie dopatrzył się w tej sprawie naruszenia przepisów prawa, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.