I SA/Bk 471/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. [...] w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. [...] w B. na informację Zarządu Województwa P. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie przyznania dotacji p o s t a n a w i a: oddalić wniosek. S. [...] w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Oświadczyło, że jako organizacja pożytku publicznego nie może prowadzić działalności gospodarczej i nie posiada żadnych środków na pokrycie opłat sądowych. Od 2007 r. wykazuje stratę finansową: w 2007 r. - 10.178,47 zł, w 2008 r. - 6.296,18 zł; w 2009 r. - 1.557,12 zł, w 2010 r. - 30.907,01 zł. Stowarzyszenie nie ma środków finansowych na koncie bankowym, które zostało zablokowane tytułem prowadzonej egzekucji komorniczej. Nie zatrudnia ani nie wynagradza żadnej osoby. Jego członkowie nie otrzymują żadnych świadczeń, wszystkie prace wykonywane są nieodpłatnie w ramach wolontariatu. Stowarzyszenie nie ponosi wydatków związanych z ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnymi, podatkami od osób fizycznych, obecnie także z powodu braku środków nie ponosi wydatków związanych z wynajęciem pomieszczenia, energią elektryczną i tym podobnych opłat eksploatacyjnych - korzysta z pomieszczeń użyczonych bezpłatnie do spotkań i przechowywania dokumentów, telefon Stowarzyszenia z powodu zaległości został odłączony. Dochody i składki członkowskie są niższe od zadłużenia Stowarzyszenia. Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2013 r., WSA w Białymstoku oddalił wniosek skarżącego Stowarzyszenia, przyjmując, że nie posiada zdolności sądowej w postępowaniu przed sądem administracyjnym z uwagi na jego rozwiązanie i zarządzenie likwidacji. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 25 p.p.s.a., a więc podmiotowi, który posiada zdolność sądową. Stowarzyszenie [...] została rozwiązana na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w B. [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [...] stycznia 2012 r., sygn. akt [...]. Postanowieniem tym zarządzono również likwidację z ustanowieniem likwidatora. Wobec tego Sąd I instancji stwierdził, że stowarzyszenie zakończyło wszelką działalność statutową, a w konsekwencji nie posiada ono zdolności sądowej i nie może być stroną postępowania, co skutkuje brakiem podstaw do merytorycznej oceny jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Po rozpoznaniu zażalenia skarżącego Stowarzyszenia, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 29 maja 2013 r., sygn. akt II GZ 238/13, uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania WSA w Białymstoku. NSA nie podzielił stanowiska Sądu I instancji, iż orzeczenie sądu powszechnego o rozwiązaniu stowarzyszenia powoduje ustanie jego bytu prawnego, a w konsekwencji brak zdolności sądowej. Zdaniem NSA, dopiero wykreślenie stowarzyszenia w likwidacji z KRS-u skutkuje utratą bytu pranego, zaś w okresie jego likwidacji, stowarzyszenie zachowuje osobność prawną, lecz nie może prowadzić działalności określonej w statucie. Dlatego też, w ocenie NSA, Sąd I instancji przedwcześnie uznał, iż skarżąca Stowarzyszenie wobec jego rozwiązania, utraciło byt prawny, a tym samym nie ma zdolności sądowej i w konsekwencji nie może występować o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpoznając wniosek zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Z przepisu tego wprost wynika, że prawo pomocy przysługuje stronie postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 32 p.p.s.a., w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Z kolei uprawnionym do wniesienia skargi (skarżącym), w myśl art. 50 § 1 p.p.s.a. jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi. (art. 50 ust. 2 p.p.s.a.). Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z [...] stycznia 2012 r. w sprawie [...] Sąd Rejonowy w B. [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego postanowił o rozwiązaniu Stowarzyszenia [...] w B. oraz zarządził jego likwidację z jednoczesnym ustanowieniem likwidatora w osobie R. M. K. Sąd Okręgowy w B. [...] Wydział Gospodarczy postanowieniem z [...] kwietnia 2012 r. w sprawie [...] oddalił apelację od powyższego rozstrzygnięcia. Do chwili obecnej skarżące Stowarzyszenie nie zostało wykreślone z Krajowego Rejestru Sądowego (notatka urzędowa sporządzona 22 lipca 2013 r.). Mając na uwadze pogląd wyrażony w postanowieniu NSA z 29 maja 2013 r., sygn. akt II GZ 238/13, którym niniejszy skład Sądu był związany, przyjąć należy, że skarżące Stowarzyszenie znajdujące się w stanie likwidacji, do czasu jego wykreślenia z Krajowego Rejestru Sądowego, posiada osobowość prawną, a w konsekwencji zdolność sądową. Pamiętać jednakże należy, że rozwiązanie Stowarzyszenia rozpoczyna proces jego likwidacji, który to proces prowadzi likwidator, a którego celem jest zrekonstruowanie majątku i zakończenie spraw związanych z tym majątkiem. Działalność likwidatora rozciąga się wyłącznie na sprawy majątkowe, a nie statutową działalność Stowarzyszenia, dlatego też stowarzyszenie w likwidacji nie może prowadzić działalności określonej w statucie (P. Suski, por. Paweł Suski "Stowarzyszenia i fundacje" wydanie 4, Biblioteka Prawnika, wydawnictwo LexsisNexis, Warszawa 2011 r., s. 302). Powyższe może wskazywać, że Stowarzyszeniu w likwidacji - z uwagi na brak interesu prawnego (nie może prowadzić działalności określonej w statucie) - nie przysługuje przymiot skarżącego w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a. Jeżeli zaś podmiot skarżący nie odpowiada definicji strony, nie może skutecznie ubiegać się także o przyznanie prawa pomocy. Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, że zgodnie z art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego następuje gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Nadmienić należy, że nie jest to pierwsza sprawa, w której Stowarzyszenie ubiega się o przyznanie prawa pomocy. W sprawach rozpoznawanych przed tut. Sądem wielokrotnie składało takie wnioski. Przyjąć więc trzeba, że dysponuje wiedzą, że to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W przedmiotowej sprawie Stowarzyszenie powołało się na fakt, że działa jako organizacja społeczna i organizacja pożytku publicznego, dla dobra publicznego oraz nie prowadzi działalności gospodarczej. Stowarzyszenie nie posiada na koncie zgromadzonych środków finansowych. Konto to zostało zablokowane z tytułu prowadzonej egzekucji komorniczej. Strona skarżąca od lat wykazuje stratę finansową. Jakkolwiek powyższe okoliczności mogą uprawdopodobnić istnienie trudnej sytuacji finansowej Stowarzyszenia, to jednak nie są wystarczające do przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy. Stowarzyszenie nie przedłożyło wyciągów z rachunków bankowych, bądź zaświadczeń o zablokowaniu tych rachunków, czy też dokumentów dotyczących prowadzenia egzekucji przez komornika. Ponadto, obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. Z danych przedstawionych przez Stowarzyszenie wynika tymczasem, że liczy ono 15 członków, a roczna składka wynosi zaledwie 20 zł. Kwota uzyskana ze składek nie jest zatem wystarczająca do zapewnienia realizacji działań statutowych zwłaszcza, że Stowarzyszenie przewiduje realizację tych działań w drodze postępowań sądowych, a uzyskiwane sporadycznie darowizny miały charakter celowy - na edukację ekologiczną. Ustanowienie symbolicznych składek członkowskich nie pomaga zatem w zdobyciu odpowiednich środków, np. na prowadzenie sporów sądowych. Prowadząc statutową działalność Stowarzyszenie powinno liczyć się z możliwością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział za celowy oraz mieć przygotowane odpowiednie środki finansowe. Fakt, że jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich - na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Stowarzyszenie nie może przerzucać całości kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych (w zakresie wzmiankowanych kosztów postępowania), to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek (zob. np. postanowienia NSA z 9 czerwca 2006 r. II OZ 317/06, i z 30 maja 2012 r. II OZ 469/12 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Argumentem za przyznaniem Stowarzyszeniu prawa pomocy nie może być również fakt, że jest ono organizacją pożytku publicznego. Przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują z mocy prawa zwolnienia od opłat sądowych organizacji pożytku publicznego. Zgodnie z art. 240 p.p.s.a. Rada Ministrów może, w drodze rozporządzenia, zwolnić organizacje społeczne od obowiązku uiszczania wpisu w ich własnych sprawach. Takie rozporządzenie nie zostało jednak wydane (zob. bliżej postanowienie NSA z 25 października 2011 r. sygn. akt II OZ 1018/11 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że wniosek Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. Na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono zatem jak w sentencji.