I SA/Bk 48/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy 2006 r. p o s t a n a w i a: oddalić wniosek. Pan D. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego wskazując, iż jego obecna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie kosztów wpisu sądowego, ani kosztów na fachową pomoc prawną. Podał, że jest osobą bezrobotną i nie posiada żadnych źródeł utrzymania, nie ma również żadnej ruchomości czy nieruchomości, z której mógłby osiągać dochód. Zaakcentował, iż wcześniej prowadził działalność gospodarczą pod nazwą Firma Usługowo – Handlowa "A" D. K., jednakże w związku z decyzjami wydanymi przez organy skarbowe został zmuszony do zlikwidowania tej działalności gospodarczej. Dodał, że obecnie rodzinę utrzymuje żona, która zatrudniona jest na podstawie umowy zlecenia i z tego tytułu utrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1.350 zł. Z wniosku wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz trójką dzieci. W pismach z 12 maja 2010 r. i 24 maja 2010 r. skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości i mieszka wraz z rodziną w wynajętym mieszkaniu o powierzchni 57 m2 w C. Żona także nie posiada żadnych nieruchomości, samochodu osobowego, ani innych wartościowych przedmiotów, a jej dochód netto z umowy zlecenia wynosi 983,07 zł. Dodatkowo żona wnioskodawcy otrzymuje świadczenia miesięczne w kwocie 403 zł. Z pism wynika, że M. K. jest również współwłaścicielem Firmy Usługowo - Handlowej "A" sp. z o.o., wraz z J. C. oraz A. W. i posiada udziały w spółce w wysokości 2.049.000 zł. Z tytułu posiadanych udziałów w spółce nie osiągnęła w 2009 i 2010 r. żadnych dochodów, ponieważ spółka poniosła stratę, w związku z czym nie było wypłaty dywidendy. Skarżący nadmienił, że posiada z żoną M. K. rozdzielność majątkową ustanowioną aktem notarialnym. Podniósł także, iż miesięczne koszty związane z utrzymaniem rodziny przedstawiają się następująco: żywność - około 400-500 zł; lekarstwa i szczepionki do odczulań dzieci oraz leki alergiczne - 200-300 zł; odzież i inne wydatki - 100-200 zł; umowa najmu -100 zł. Do wniosku oraz złożonych oświadczeń skarżący dołączył kserokopie: umowy zlecenia M. K. (k. 32), zgłoszenia członków rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego (k. 33-36), zaświadczenia potwierdzającego zakończenie działalności gospodarczej (k. 45), wyciągu z rachunku bankowego żony za okres styczeń – marzec 2010 r. (k. 46-51), umowy najmu mieszkania (k. 52-53), aktu notarialnego o wyłączeniu wspólności ustawowej z dnia [...] stycznia 2002 r. (k. 58), zeznania o wysokości osiąganego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych (k. 59-62) oraz zestawień sald spółki z o.o. Firma Usługowo - Handlowa "A" (k. 63,64). Postanowieniem z 2 czerwca 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym w terminie sprzeciwie skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem, że rozdzielność majątkowa odnosi się wyłącznie do majątków współmałżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Jego zdaniem wyrażony w art. 23 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) obowiązek wzajemnej pomocy dotyczy przede wszystkim pomocy w sferze duchowej i w żadnym wypadku nie można go rozciągać na obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Ponadto skarżący podniósł, że w 2009 r. Spółka "A" osiągnęła stratę na bardzo wysokim poziomie 930.436,31 zł. Fakt osiągnięcia zysku w pierwszych trzech miesiącach roku obrotowego, nie może stanowić dowodu dla twierdzenia, że zysk Spółki w 2010 r. będzie jeszcze wyższy. Nawet jeśli założyć, że w 2010 r. Spółka osiągnie zysk, nie świadczy to o tym, iż wspólnik otrzyma dywidendę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec skutecznego wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.p.s.a.") Rozpoznając przedmiotowy wniosek Sąd zauważa więc, iż zgodnie z art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz z dokumentacją i oświadczeniami strony zgromadzonymi w aktach sprawy, nie dają podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd wziął przy tym pod uwagę, iż aktualnie skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych w dwóch innych sprawach zawisłych przed Sądem (łączna wysokość 7.796 zł). W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych sytuacjach. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, przyznanie prawa pomocy winno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. np. postanowienie NSA z 15 czerwca 2010 r., I FZ 152/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W judykaturze niejednokrotnie już podkreślono, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien w procedurze planowania wydatków uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnego postępowania i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1992 r., I A Cz 393/92, postanowienie NSA z 24 marca 2004 r. Fz 10/04). Również w doktrynie wskazuje się, że strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazać się szczególną zapobiegliwością i przezornością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, gdyż wiąże się ona ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym ponoszenia kosztów sądowych (zob. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 632) Skarżona w sprawie decyzja dotyczy podatku od towarów i usług związanego z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą. Nieistotny jest przy tym fakt, że skarżący obecnie działalności tej nie prowadzi. Sam fakt zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, niezależnie od powodów takiego kroku, nie może skutkować przyznaniem prawa pomocy i przerzuceniem ciężaru kosztów postępowania sądowego na ogół społeczeństwa. Istotne jest wykazania przez wnioskującego o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie, że znajduje się w na tyle trudnej sytuacji materialnej, że nie jest wstanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z akt sprawy wynika, że skarżący jest osobą bezrobotną. Prowadzi jednak wspólne gospodarstwo domowe z małżonką i trójką dzieci. Małżonka skarżącego osiąga dochód z tytułu umowy zlecenia (1.350 zł brutto miesięcznie), posiada ponadto udziały w spółce z o.o. Firma Usługowo - Handlowa "A" w wysokości 2.049.000 zł. W takiej sytuacji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę nie tylko sytuację majątkową strony, ale również możliwości finansowe współmałżonka. Stosownie bowiem do art. 23 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy nie oznacza to, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków dotyczy przede wszystkim pomocy w sferze duchowej i w żadnym wypadku nie można go rozciągać na obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Dodać też trzeba, że obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2008 r. I OZ 561/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozdzielność majątkowa dotyczy wszak majątków współmałżonków, ale odnosi skutek w kontekście swobodnego i samodzielnego dysponowania majątkiem, odpowiedzialności wobec osób trzecich, nie uchyla zaś obowiązku wzajemnej pomocy małżonków. Dlatego też oceniając możliwości finansowe skarżącego wziąć trzeba pod uwagę położenie materialne jego współmałżonki, która posiada wysokie udziały w spółce z o.o. Co prawda spółka ta w 2009 r. osiągnęła stratę w wysokości 930.436,31 zł, niemniej jednak za pierwszy kwartał 2010 r. wykazała już zysk w kwocie przekraczającej 200.000 zł. Ponadto zwrócić trzeba uwagę na fakt, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych w spółce (postanowienie NSA z 14 kwietnia 2010 r., I FZ 54/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Również okoliczność, że nawet osiągnięcie przez spółkę zysku nie musi prowadzić do wypłaty wspólnikowi dywidendy, nie może mieć decydującego znaczenia przy ocenie możliwości finansowych skarżącego i jego małżonki. Małżonka wnioskodawcy dysponuje przecież majątkiem w postaci udziałów w spółce, który znacznie przekracza wysokość wpisu sądowego ustalonego w tej sprawie. Dodatkowo zauważenia wymaga, że we wniosku skarżący oświadczył, iż nie posiada żadnego majątku nieruchomego ani ruchomego. Tymczasem Sądowi z urzędu wiadomym jest, że w postępowaniu o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z [...] września 2009 r. określającej Panu D. K. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r., organy uznały, iż Pan D. K. w sposób zamierzony zataił przed organami podatkowymi posiadany majątek w celu udaremnienia egzekucji zaległości podatkowych. Nie ujawnił bowiem pojazdu [...] o nr rej. [...] o wartości 330.000,00 zł, nabytego w marcu 2009 r. (vide: akta sprawy I SA/Bk 62/10, gdzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, wyrokiem z 5 maja 2010 r. prawomocnie oddalił skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B., wydane w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności ww. decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym). Z tego powodu oświadczenie strony o stanie jej majątku złożone dla potrzeb niniejszego postępowania budzi wątpliwości co do zgodności z rzeczywistą sytuacją majątkową. Biorąc pod uwagę przedstawione okoliczności Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest ponieść w sprawie jakichkolwiek kosztów postępowania, co uzasadniałoby jego zdaniem przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.