I SA/Bk 486/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych sprawy ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] czerwca 2018 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 rok i wysokości odsetek za zwłokę od niewpłaconej w terminie zaliczki na ten podatek za miesiące od stycznia do grudnia 2007 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W. K. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonkiem A. K. Dochód miesięczny rodziny stanowi wynagrodzenie z umowy o pracę małżonka w kwocie 1.479,60 zł. Wnioskodawczyni nie posiada żadnego dochodu, majątku, w tym: zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Wyszczególnione wydatki wynoszą około 2.090 zł i przedstawiają się następująco: gaz – 20 zł, woda – 150 zł, energia elektryczna – 220 zł, media i telefon – 100 zł, ubezpieczenie na życie – 100 zł, leki – 400 zł, wyżywienie – 600 zł, odzież – 300 zł, środki czystości – 100 zł, inne wydatki – 100 zł (k. 3-6). Mając na uwadze, iż w 2012 r. toczyła się przed tutejszym Sądem (sygn. akt I SA/Bk 52/12) prawa ze skargi skarżącej, z urzędu znane są okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej skarżącej. Wzywanie w tym zakresie było zatem bezprzedmiotowe. I tak rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w tamtej sprawie ustalono, że skarżąca zajmuje nieruchomość przy ul. K. [...] w H. na podstawie umowy o dożywocie - działka ta należy do jej córki A. Ż. Wnioskodawczyni zajmuje wraz ze współmałżonkiem jedną kondygnację domu o powierzchni [...] m², powierzchnia w/w działki wynosi [...] arów. A. Ż. ponosi koszty opłaty czynszowej za tę nieruchomość. Małżonkowie K. nie mają zaciągniętych kredytów, nie posiadają samochodów. Środki finansowe w kwocie 938.500 zł uzyskane w marcu 2010 r. z tytułu zbycia na rzecz syna A. K. środków trwałych, zostały w całości przeznaczone na wydatki gotówkowe związane z rozliczeniami zamkniętej firmy i rozliczenia z urzędem skarbowym. Mieszkanie usytuowane przy ul. G. [...] w B. zostało zbyte na rzecz córki A. Ż., nieruchomość rolna wraz z piekarnią została zbyta na rzecz syna A. K. Skarżąca nie posiadała wówczas kont i rachunków bankowych. Należy mieć na uwadze, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 j.t..) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu skarżąca wykazała, iż źródłem dochodu dwuosobowej rodziny pozostają świadczenia z tytułu wynagrodzenia męża wysokości 1.479,60 zł (k. 6). Wykazane na datę rozpoznawanego wniosku o zwolnienie od kosztów wydatki miesięczne mieszczą się w kwocie około 2.090 zł. Wnioskodawczyni nie posiada majątku. Wnioskodawczyni ma zobowiązania podatkowe wynikające z dwóch decyzji, które zostały obecnie zaskarżone na kwotę 146.191 zł wraz z odsetkami oraz 102.506 zł wraz z odsetkami. W marcu 2010 r. W. K. zbyła na rzecz syna A. K. środki trwałe na kwotę 938.500 zł netto (samochody ciężarowe; ciągniki siodłowe; koparka; naczepy chłodnicze itp.). Dodatkowo w okresie czerwiec 2009 r. – kwiecień 2010 r. skarżąca przekazała w formie darowizny na rzecz dzieci A. Ż. i A. K. szereg nieruchomości (w tym m.in. mieszkanie przy ul. G. [...] w B.; nieruchomość o powierzchni [...] m² wraz z budynkiem piekarni i wyposażeniem) na łączną kwotę 1.098.000 zł (dane ze sprawy I SA/Bk 52/12). Ponadto w sprawie sygn. akt I SA/Bk 52/12 również był złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, a postępowanie w tej kwestii zostało zakończone prawomocnym postanowieniem z dnia 09 maja 2012 r. oddalającym wniosek (zażalenie strony na powyższe rozstrzygnięcie NSA oddalił w postanowieniu z 13 czerwca 2012 r., sygn. akt II FZ 445/12). Mając na uwadze wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów złożony w dniu 8 sierpnia 2018 r. należy zaakcentować, iż sytuacja skarżącej jest bardzo podobna, w stosunku do tej, która była przedmiotem oceny NSA w 2012 r. Jedynie wysokość uzyskiwanego obecnie dochodu nieco się zmieniła, bowiem wcześniej rodzina skarżącej uzyskiwała dochód w wysokości 1.074,19 zł, a obecnie w wysokości 1.479,60 zł. Podkreślenia wymaga również to, iż skarżąca w dalszym ciągu korzysta z profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy należy mieć na uwadze dwa elementy tj. wysokość kosztów, jakie ma ponieść strona (obecnie 2 x 2.000 zł – 2 wpisy od skargi) oraz jej aktualną kondycję finansową. Niemniej jednak takiej oceny nie można dokonywać w oderwaniu od okoliczności, które wpłynęły na sytuację finansową wnioskującej (postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt I FZ 152/10 publ. www.cbois.nsa.gov.pl). W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna W. K. uzasadnia tezę, iż jest ona w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie niniejszej mimo, iż aktualnie uzyskiwane dochody rodziny są stosunkowo nieduże, a wydatki nieco przekraczają uzyskiwane dochody. U podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia legła, przede wszystkim okoliczność wyzbycia się majątku przez skarżącą na rzecz dzieci w trakcie prowadzonych postępowań kontrolnych przed zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej. W szczególności W. K. w okresie toczących się postępowań kontrolnych (wszczęte postanowieniem Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. z dnia [...]sierpnia 2008 r., nr [...]) dotyczących rozliczeń prowadzonej przez nią działalności gospodarczej systematycznie wyzbywała się należącego do niej majątku. Świadczą o tym darowizny na rzecz dzieci A. Ż. i A. K. dokonane od czerwca 2009 r. do kwietnia 2010 r., na łączną kwotę 1.098.000 zł, a także zbycie w marcu 2010 r. na rzecz syna A. K. środków trwałych na kwotę 938.500 zł netto. Dnia [...] września 2010 r. wnioskodawczyni zlikwidowała prowadzoną działalność gospodarczą. Zobowiązania wynikające z dwóch zaskarżonych decyzji dotyczą lat 2006 i 2007, w których skarżąca wnioskuje o zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji prowadzonych wobec wnioskodawcy postępowań kontrolnych, powinien on brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z nimi kosztów. Przekazanie przez W. K. dzieciom majątku (w tym piekarni wraz z wyposażeniem i środków transportu) w okresie prowadzonych postępowań kontrolnych stanowiło w istocie faktyczne wyzbycie się przez skarżącą zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Rezygnacja wnioskodawczyni z możliwości uzyskiwania dochodów z posiadanego majątku oraz z prowadzonej działalności gospodarczej, nie może skutkować przeniesieniem kosztów wynikających z tej działalności na rzecz Skarbu Państwa, a tym samym na ogół społeczeństwa (postanowienia NSA z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I FZ 152/10; z dnia 18 czerwca 2010 r. sygn. akt I FZ 153/10; z dnia 6 maja 2010 r. sygn. akt I GZ 107/10 publ. www.cbois.nsa.gov.pl). Dodatkowo podkreślenia wymaga, że wzmiankowane rozporządzenia majątkiem znacznej wartości w drodze darowizny zostały dokonane przez skarżącą na rzecz swoich dzieci, na których to ciąży ustawowy obowiązek niesienia pomocy rodzicom. Zgodnie z treścią art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Ponadto w myśl art. 128 i 129 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dzieci w stosunku do skarżącej obarczone są również obowiązkiem dostarczania środków utrzymania (obowiązkiem alimentacyjnym), w sytuacji, gdy rodzic nie jest w stanie zaspokoić usprawiedliwionych i koniecznych potrzeb życiowych. Powyższe okoliczności, a w szczególności charakter powstałych zobowiązań i kosztów sądowych wynikających z prowadzonej działalności, zbycie działalności gospodarczej w czasie toczących się postępowań skarbowych i pod tytułem darmym, na rzecz osoby bliskiej, od której można dochodzić roszczeń alimentacyjnych oraz w zasadzie niezmieniona sytuacja materialna od daty złożenia poprzedniego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie pozwalają na przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i obciążanie kosztami prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej Skarbu Państwa. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.