I SA/Bk 490/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), Sędziowie sędzia NSA Mieczysław Markowski, sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 października 2010 r. sprawy ze skargi A. Spółka Akcyjna w B. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę W dniu [...] stycznia 2008 r. "A" Spółka Akcyjna w B. (dalej zwana również jako "Spółka") złożyła do Ministra Finansów - reprezentowanego przez Dyrektora Izby Skarbowej w B. wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie możliwości zakwalifikowania do kosztów uzyskania przychodu wydatków związanych z emisją nowych akcji spółki. We wniosku wskazała, że akcjonariusze Spółki podjęli decyzję o przygotowaniu przez Spółkę emisji nowych akcji oraz zaoferowaniu ich w obrocie publicznym w celu pozyskania dodatkowego kapitału niezbędnego dla dalszego rozwoju firmy. Emisja nowych akcji, jak również wprowadzenie ich do obrotu na rynku publicznym, wiąże się z koniecznością ponoszenia wydatków na przygotowanie i wdrożenie tego przedsięwzięcia. W szczególności należy wymienić tutaj opłaty notarialne związane ze zmianą statutu, opłaty skarbowe, opłaty sądowe związane ze zgłoszeniem do KRS, koszty druku dokumentów akcyjnych, koszty przygotowania prospektu emisyjnego, koszty ogłoszenia prospektu na łamach prasy i publikacji w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, koszty promocji emisji oraz koszty obowiązkowego pośrednictwa firmy inwestycyjnej w oferowaniu akcji w obrocie publicznym. W związku z tak przedstawionym stanem faktycznym Spółka postawiła pytanie, czy koszty emisji nowych akcji będą stanowić koszt podatkowy w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.d.o.p."). Przestawiając własne stanowisko Spółka stwierdziła, że stosownie do art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., opisane wydatki stanowią koszty uzyskania przychodu. Argumentując to wskazała, że aby określony wydatek można było uznać za koszt uzyskania przychodu między tym kosztem, a przychodem musi istnieć związek tego typu, że poniesienie kosztu ma wpływ na powstanie lub zwiększenie przychodu. W ocenie Skarżącej w omawianym stanie faktycznym taki związek wydaje się bezsporny, bowiem pozyskanie kapitału skutkować będzie środkami finansowymi przeznaczonymi na dalszy rozwój firmy i zwiększenie przychodów podatkowych pochodzących z jej działalności. Emisja akcji jest najbardziej efektywnym sposobem na pozyskanie nowego kapitału tańszym np. od kredytu bankowego (którego koszty pozyskania są bez wątpienia kosztem podatkowym), który dodatkowo jest uwarunkowany od różnego rodzaju czynników zewnętrznych. Nadto koszty emisji akcji nie zostały wyszczególnione w negatywnym katalogu kosztów zamieszczonych w art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. W interpretacji indywidualnej z [...] lutego 2008 r. nr [...], działający w imieniu Ministra Finansów - Dyrektor Izby Skarbowej w B. uznał stanowisko Spółki za nieprawidłowe. Minister Finansów odwołał się do regulacji art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. i stwierdził, że z treści tego przepisu wynika, że do przychodów nie zalicza się przychodów otrzymanych na utworzenie lub powiększenie kapitału zakładowego. Dlatego też przychody skutkujące podwyższeniem kapitału zakładowego, nie stanowią przychodu w rozumieniu u.p.d.o.p. W ocenie organu interpretacyjnego, opisane przez Spółkę wydatki pozostają w bezpośrednim związku z podwyższeniem jej kapitału zakładowego, a wobec powyższego nie mogą stanowić kosztów uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Zgodnie bowiem z tym przepisem, nie stanowią kosztów wydatki, co prawda nie wymienione w art. 16 ust. 1 ustawy, ale związane z przysporzeniami nie uważanymi przez ustawodawcę za przychód (art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p.). W skardze na powyższą interpretację Spółka zarzuciła naruszenie art. 12 ust. 1, art. 15 ust. 1 i art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. przez błędną wykładnię, skutkującą błędną oceną, że koszty zgromadzenia kapitału w spółce akcyjnej nie spełniają określonej tymi przepisami przesłanki pozostawania w związku przyczynowo - skutkowym pomiędzy przychodem, a kosztem oraz że za koszt uzyskania przychodu może być uznany tylko koszt służący uzyskaniu "przychodu podatkowego". W związku z powyższym Spółka wniosła o uznanie, że jej stanowisko przedstawione we wniosku z [...] stycznia 2008 roku o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie możliwości zakwalifikowania do kosztów uzyskania przychodów wydatków związanych z emisją akcji Spółki - jest prawidłowe. W uzasadnieniu skargi Spółka wskazała, że pomiędzy kosztem gromadzenia kapitału zakładowego, szczególnie poprzez publiczną emisję akcji, a jej przychodami, wynikającymi z rozszerzonej działalności operacyjnej, jaką prowadzi "wzbogacona" o większy kapitał akcyjny Spółka, istnieje oczywisty i nierozerwalny związek przyczynowo - skutkowy. Związek ten jest tak oczywisty, że do końca 2002 roku, gdy wolą ustawodawcy było, aby koszty zgromadzenia kapitału akcyjnego były rozliczone w czasie w postaci odpisów amortyzacyjnych, koszty te na mocy szczególnego przepisu zostały powiązane z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą i można je było potrącać jako odpisy amortyzacyjne. W skardze podkreślono, że Spółka nie po to ponosi koszty na pozyskanie kapitału akcyjnego, aby uzyskać go jako swój przychód, ale po to, aby pozyskując kapitał uzyskać większe przychody z działalności operacyjnej zwiększając swoją "zdolność produkcyjną", a zatem i zdolność do generowania większego przychodu, który po odjęciu kosztów da Spółce dochód. Dochód jest bowiem celem Spółki. Przychód z podwyższenia kapitału zakładowego nie daje zaś dochodu ani w znaczeniu podatkowym, ani w znaczeniu ekonomicznym, bowiem jest pozycją pasywów, czyli długów Spółki. Spółka nie zgodziła się również z tezą organu, iż nie uznaje się za koszty uzyskania przychodów wydatków związanych z uzyskaniem przysporzeń, które nie stanowią przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, bowiem wydatki te nie mieszczą się w dyspozycji art. 15 ust. 1 tej ustawy mimo, że nie zostały wymienione w art. 16 ust. 1. Zdaniem Spółki teza ta jest nieuprawniona i stoi w sprzeczności z prawem. W odpowiedzi na skargę, działający w imieniu Ministra Finansów Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wyrokiem z 21 stycznia 2009 r. sygn. akt I SA/Bk 514/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił zaskarżoną interpretację uznając, że została wydana z naruszeniem art. 12 ust. 4 pkt 4 i art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Sąd podzielił stanowisko organów podatkowych, że w art. 12 ust. 4 u.p.d.o.p., wskazano katalog przysporzeń nie uznawanych przez ustawodawcę za przychód, co oznacza, że przysporzenia enumeratywnie wymienione w tym katalogu nie stanowią źródła dochodu stanowiącego podstawę opodatkowania. Tym samym przysporzenia te nie stanowią tzw. "przychodu podatkowego". Skoro przysporzenia wskazane tym uregulowaniu nie zaliczane są do przychodów, to także koszty poniesione w celu ich osiągnięcia nie są tzw. "kosztami podatkowymi". Jednocześnie Sąd zwrócił jednak uwagę, że ustawodawca podzielił koszty uzyskania przychodów na dwie kategorie - koszty związane bezpośrednio z przychodem oraz pozostałe koszty, nie związane bezpośrednio z przychodem, w tym poniesione w celu zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów. W ocenie WSA wniosek organów podatkowych, że wszystkich wydatków związanych z powiększeniem kapitału zakładowego nie można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów kształtujących podstawę opodatkowania pozostaje w sprzeczności z literalnym brzmieniem art. 12 ust. 4 pkt 4 w związku z art. 7 ust. 3 pkt 1 i pkt 3 u.p.d.o.p. Podwyższenie kapitału zakładowego nie stanowi dla Spółki przychodu, który miałby wpływ na wysokość podstawy opodatkowania, a tym samym Spółka ustalając wysokość dochodu podlegającego opodatkowaniu nie powinna uwzględniać wydatków związanych z podwyższeniem kapitału. Jednakże w ocenie Sądu wydatkami takimi są tylko wydatki poniesione bezpośrednio na cel wskazany w ustawie tj. wydatki na przychód otrzymany na zwiększenie lub utworzenie kapitału zakładowego. W przedmiotowej sprawie przychodem w rozumieniu art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. będzie dopiero uiszczenie (otrzymanie) przez nabywcę ceny akcji. Wszystkie natomiast czynności związane z emisją nowych akcji lub jej organizacją, a także wydatki ponoszone na te czynności, nie są związane z przychodami otrzymanymi na podwyższenie lub utworzenie kapitału zakładowego. Sąd wyraził ostatecznie pogląd, że tylko wydatki związane bezpośrednio z otrzymywaniem przychodów na podwyższenie kapitału nie stanowią kosztów uzyskania takich przychodów, pozostałe wydatki należy ocenić z punktu widzenia ogólnej definicji kosztów uzyskania przychodów, wynikającej z treści art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Ministra Finansów, Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z 28 lipca 2010 r. sygn. akt II FSK 607/09, uznając za zasady zarzut naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 1 w zw. z art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. - uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, rozpoznając ponownie sprawę, zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpatrując istotę sporu, dotyczącą możliwości uznania za koszty uzyskania przychodu wydatków związanych z emisją akcji w celu podwyższenia kapitału zakładowego, odnieść się trzeba do regulacji ustawy podatkowej, dotyczącej problematyki przychodu oraz kosztów jego uzyskania. Otóż zgodnie z regułą wyrażoną w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. Przykładowy katalog przychodów podlegających opodatkowaniu zawiera natomiast art. 12 u.p.d.o.p., stanowiąc jednak w punkcie 4 ustępu 4, że do przychodów nie zalicza się przychodów otrzymanych na utworzenie lub powiększenie kapitału zakładowego, funduszu udziałowego albo funduszu założycielskiego, albo funduszu statutowego w banku państwowym, albo funduszu organizacyjnego ubezpieczyciela. W przywołanym wyroku z 28 lipca 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny dokonał wykładni tych przepisów, za niezasadne uznając stanowisko Sądu I instancji, że wydatki związane z organizacją emisji nowych akcji, jak i samą ich emisją, jako wydatki zmierzające do podwyższenia kapitału zakładowego, a nie bezpośrednio związane z jego podwyższeniem mogą być zaliczane do kosztów uzyskania przychodów. Sąd kasacyjny wskazał na ukształtowaną, jednolitą linię orzeczniczą, wskazującą jednoznacznie na brak możliwości zaliczenia wydatków związanych z emisją akcji w celu podwyższenia kapitału zakładowego do kosztów uzyskania przychodów, gdzie konsekwentnie przyjmuje się, iż wydatki poniesione w bezpośrednim związku z utworzeniem lub powiększeniem kapitału zakładowego spółki kapitałowej nie stanowią kosztów uzyskania przychodów w podatku dochodowym od osób prawnych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego konsekwencją wyłączenia spod opodatkowania przychodów wskazanych w art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. (poprzez ich pominiecie przy ustalaniu podstawy opodatkowania), jest brak uzasadnienia prawnego do uznania wydatków na uzyskanie takiego przychodu za możliwe do odliczenia na podstawie art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Z przepisu art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. jednoznacznie wynika, że przychodu otrzymanego na podwyższenie kapitału zakładowego w drodze emisji nowych akcji i zaoferowania ich w obrocie publicznym nie zalicza się do przychodów. Kwoty otrzymane na utworzenie lub powiększenie kapitału zakładowego są w rozumieniu u.p.d.o.p. przychodem, jednak przychodem który z woli ustawodawcy został wyłączony spod opodatkowania (nie wchodzi do podstawy opodatkowania). Sąd kasacyjny zwrócił uwagę, że na mocy cytowanego przepisu przychody na utworzenie lub powiększenie kapitału zakładowego zostały wyłączone z kategorii "przychodów podatkowych", o których mowa w art. 7 ust. 2 u.p.d.o.p. Powoduje to, że równocześnie nie można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów wydatków związanych z powiększeniem kapitału zakładowego, ponieważ art. 7 ust. 2 u.p.d.o.p. mówi także o zdefiniowanych w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. kosztach uzyskania przychodów jako kategorii współtworzącej dochód wskutek pomniejszenia przychodów o te koszty. Naczelny Sąd Administracyjny za oczywiste uznał więc, że koszty uzyskania przychodów nie mogą być wiązane z przychodami, które z "przychodów podatkowych" w rozumieniu art. 7 ust. 2 u.p.d.o.p. zostały wyłączone. Zgodnie z art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 53, poz. 1270 ze zm.) Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Mając więc na uwadze zaprezentowaną przez sąd kasacyjny wykładnię art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. w zw. z art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p., skład ponownie orzekający w tej sprawie zwraca uwagę, że z przedstawionego przez Spółkę stanu faktycznego wynika, iż wydatki w postaci: opłat notarialnych związanych ze zmianą statutu, opłaty skarbowej, opłat sądowych związanych ze zgłoszeniem do KRS, kosztów druku dokumentów akcyjnych, kosztów przygotowania prospektu emisyjnego, kosztów jego ogłoszenia na łamach prasy i publikacji w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, kosztów promocji emisji, kosztów obowiązkowego pośrednictwa firmy inwestycyjnej w oferowaniu akcji w obrocie publicznym dotyczą wprost podwyższenia kapitału zakładowego Spółki i zostały poniesione w tym właśnie celu. Wydatki te pozostają więc w związku z przychodem w postaci podwyższenia kapitału zakładowego. Przychód taki zaś nie zalicza się do przychodów w rozumieniu ustawy podatkowej, o czym wyraźnie stanowi art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. Skoro wydatki związane z podwyższeniem kapitału zakładowego Spółki nie wpłynęły na zwiększenie jej przychodu podatkowego, nie można ich zaliczać do kosztów uzyskania przychodu. Jak wskazał NSA wydatek poniesiony w celu otrzymania przychodu, który do przychodów w rozumieniu prawa podatkowego się nie zalicza, nie może też zostać uznany za podatkowy koszt uzyskania innego przychodu, który potencjalnie może pojawić się w przyszłości. Wydatki te zostały bowiem poniesione w celu powiększenia samego źródła przychodów, natomiast ani bezpośrednio, ani pośrednio nie służą celowi, jakim jest osiągnięcie przychodu podatkowego. W świetle przedstawionych okoliczności Sąd stwierdził, że zaskarżona interpretacja nie narusza obowiązującego prawa, w szczególności wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego. Dlatego też na podstawie art. 151 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.