I SA/Bk 50/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.), Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia łącznego zobowiązania pieniężnego za 2010 rok oddala skargę Zaskarżoną do Sądu decyzją z [...] grudnia 2011 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy M. z [...] października 2011 r., nr [...], odmawiającą Panu E. D. (dalej zwanemu również jako "Skarżący") umorzenia łącznego zobowiązania podatkowego za 2010 r. w kwocie [...] zł. Z uzasadnienia decyzji organów wynika, że Pan E. D. wnioskiem z [...] czerwca 2010 r. zwrócił się do Wójta Gminy M. z prośbą o umorzenie podatku za rok 2010 wraz z odsetkami. Wskazał, że jest w trudnej sytuacji materialnej, posiada dochód tylko z gospodarstwa rolnego i płaci alimenty, które stanowią 90% jego dochodów. Organ wezwał go pismem z [...] czerwca 2010 r. do stawiennictwa celem złożenia zeznań i przedstawienia dowodów w sprawie – celem wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego. W odpowiedzi Skarżący pisemnie powtórzył argumentację zawartą we wniosku, tj. opisał sytuację trudnej sytuacji materialnej, związanej z koniecznością płacenia alimentów. Po kolejnych bezskutecznych wezwaniach (z [...] lipca 2010 r., [...] lipca 2010 r., [...] lipca 2010 r., [...] stycznia 2011 r.) organ pierwszej instancji, działając na podstawie art. 67 §1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "o.p."), wydał [...] lutego 2011 r. decyzję, w której odmówił Skarżącemu umorzenia łącznego zobowiązania pieniężnego za 2010r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z [...] kwietnia 2011r., znak [...], uchyliło powyższą decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. SKO uznało, że organ I instancji nie podjął wszelkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a brak współpracy wnioskodawcy w ustaleniu stanu faktycznego sprawy nie zwalnia organu od prowadzenia postępowania i wyjaśnienia w treści decyzji, jakie przesłanki przeważyły o odmowie uwzględnienia żądania. Po ponownym przeprowadzaniu postępowania w tej sprawie Wójt Gminy M. decyzją z [...] czerwca 2011r., nr [...], po raz drugi odmówił Skarżącemu umorzenia łącznego zobowiązania podatkowego za 2010 rok. Decyzją z [...] sierpnia 2011r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o uchyleniu tej decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, wskazując na liczne uchybienia proceduralne. Rozpoznając sprawę po raz kolejny Wójt Gminy M. wydał [...] października decyzję, nr [...], w której odmówił Skarżącemu umorzenia ciążących na nim zaległości z tytułu łącznego zobowiązania podatkowego za 2010 r. w kwocie [...] zł. Tym razem decyzją z [...] grudnia 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy tą decyzję, podzielając stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 67a o.p. W ocenie organu podnoszona przez Skarżącego kwestia uiszczania alimentów nie jest zdarzeniem nadzwyczajnym, uzasadniającym zastosowanie instytucji umorzenia podatkowego. Ponadto jego stan majątkowy nie uzasadnia przyjęcia, iż w sprawie zachodzi ważny interes podatnika. Organ nie doszukał się także istnienia interesu publicznego w zastosowaniu ulgi. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Decyzji tej zarzucił naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że organ ustalił stan faktyczny w sposób błędny. Zarzucił brak przeprowadzenia postępowania podatkowego, stwierdził, że "w stanie faktycznym nie sposób doszukać się śladów aktywności organu nakierowanej na wyjaśnienie przedmiotowej kwestii". Podniósł, że z uwagi na brak sprzętu rolniczego uprawia 2ha ziemi na własne potrzeby, dom wymaga kapitalnego remontu, opłaca alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialno-prawną zapadłych w niniejszej sprawie decyzji organów podatkowych jest przepis art. 67a § 1 pkt 3 o.p. Przepis ten daje możliwość umorzenia ciążących na podatniku zaległości podatkowych oraz odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej, jeśli jest to uzasadnione ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Wynikająca z tego przepisu norma prawna nie wyznacza w sposób kategoryczny prawnych konsekwencji dla określonego rodzaju stanów faktycznych, pozostawiając to uznaniu organu podatkowego. Ustawodawca zastrzegł bowiem, że w przypadku wystąpienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego organ podatkowy może na wniosek podatnika umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Komentowany przepis wprowadza do systemu prawa podatkowego tzw. luz decyzyjny (por. J. Wróblewski, Sądowe stosowanie prawa, PWN, Warszawa 1972, s. 222). Decyzje organów podatkowych mają w tych sprawach charakter uznaniowy. Powyższe nie oznacza, że swoboda w przyznawaniu tego rodzaju ulg jest niczym nieograniczona. Wykładnia gramatyczna przepisu art. 67a § 1 pkt 3 o.p. daje podstawę do stwierdzenia, że do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia dochodzi po ustaleniu, iż w sprawie zaistniała przesłanka w postaci "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego". Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ podatkowy nie ma w tym zakresie możliwości wyboru konsekwencji prawnych i nie może przyznać wnioskowanej ulgi w spłacie podatku. Natomiast wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek, choć pozwala organowi podatkowemu na zastosowanie tej ulgi, to jednak do tego nie zobowiązuje. W tym przypadku organ podatkowy powinien najpierw wyważyć interes jednostki i interes majątkowy Skarbu Państwa lub gminy. Zasadą konstytucyjną jest bowiem obowiązek każdego obywatela do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków (art. 84 Konstytucji RP). Ponadto w doktrynie wskazuje się, że uznanie administracyjne sprowadza się do tego, że organ podatkowy jest zobligowany do ustalenia, czy w danej sprawie mają miejsce przesłanki uzasadniające zastosowanie ulgi. Musi zatem wszechstronnie wyjaśnić okoliczności faktyczne po to, aby na tej podstawie stwierdzić, czy występuje "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny". Ustalenie istnienia tych przesłanek nie wiąże organu podatkowego w tym sensie, że nie musi on podjąć korzystnej dla podatnika decyzji. Może bowiem - w ramach swojego uznania - zadecydować o odmowie odroczenia terminu, nawet wówczas, gdy istnieje np. "ważny interes podatnika". Decyzja taka wymaga stosownego uzasadnienia. Uznanie administracyjne wyraża się nie w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym przesłanek odroczenia (lub analogicznie – umorzenia zaległości podatkowych), ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet w sytuacji ich istnienia". (R. Dowgier, L. Etel, C. Kosikowski, P. Pietrasz, M. Popławski, S. Presnarowicz, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Lex 2011). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swych orzeczeniach podkreślał, że sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji wybór jest słuszny. Sądy administracyjne zostały powołane do kontroli legalności działalności administracji publicznej, a zatem nie są one uprawnione do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji uznaniowej. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzje uznaniowe organów podatkowych podlegają natomiast badaniu co do ich zgodności z przepisami proceduralnymi (zob. wyrok NSA z 13 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1227/97, opub. Lex Nr 33404). W wyroku z 7 lutego 2001 r. (sygn. akt I SA/Gd 1507/00, opub. Lex Nr 46473) NSA podkreślił, iż sądowa kontrola legalności tzw. decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Przywołane poglądy Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie organy podatkowe należycie ustaliły stan faktyczny. W szczególności nie budzi żadnych wątpliwości fakt powstania zaległości z tytułu łącznego zobowiązania podatkowego. Organy prawidłowo ustaliły też sytuację majątkową Skarżącego, wskazując na posiadane grunty orne o powierzchni [...] ha, co stanowi [...] ha przeliczeniowych, oraz dochód roczny w wysokości [...]zł. Ponadto ustalono, że zobowiązanie Skarżącego z tytułu alimentów wynosi [...] zł miesięcznie. Nie posiada on renty, emerytury, zasiłku. Nie otrzymuje też dopłat unijnych, nie prowadzi działalności gospodarczej ani nie posiada rachunków bankowych, nie korzysta też ze świadczeń z pomocy społecznej. Ponadto organy rozważyły zaistnienie w sprawie przesłanek "ważnego interesu podatnika", jak też wzięły pod uwagę ewentualne zaistnienie przesłanki "interesu publicznego". Wskazują na to uzasadnienia wydanych decyzji. Organy doszły jednak do wniosku, że w związku z utrwalonymi poglądami doktryny i wyrażanymi w orzecznictwie, w przypadku Skarżącego przesłanki takie nie zachodzą. Sąd nie podziela zarzutu skargi, że organ działał zbyt mało aktywnie i nie dążył wystarczająco do wyjaśnienia sprawy. Wprawdzie w myśl przepisu art. 187 §1 o.p. to na organie podatkowym spoczywa obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, to jednak słusznie wskazano w doktrynie, że w postępowaniu podatkowym przeważająca ilość dowodów, co do zasady, jest lub powinna być w posiadaniu strony. To strona ma interes w tym, aby wszystkie te dowody przedstawić organowi celem wykazania swoich racji. Jeżeli tego nie czyni, to tym samym nie pozwala na postawienie organowi zarzutu, że działał nieprawidłowo pomijając dowody nieujawnione, którymi z powodu braku działania strony nie dysponował. Ocena prawidłowości i zgodności z prawem działania organu nie może być dokonywana w oderwaniu od tego, w jakich okolicznościach towarzyszących postępowaniu organ wydawał decyzję (P. Pietrasz, w: R. Dowgier, L. Etel, C. Kosikowski, P. Pietrasz, M. Popławski S. Presnarowicz, Ordynacja Podatkowa, Komentarz do art. 187, opubl. w LEX). W orzecznictwie zwrócono uwagę na to, że w postępowaniu podatkowym obowiązuje tzw. zasada współdziałania. Znajduje ona uzasadnienie w relacjach zasady prawdy materialnej oraz w prawach strony do czynnego udziału w postępowaniu podatkowym. Podatnik powinien sam ujawnić wszystko to, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy (wyrok NSA z dnia 24 maja 2004 r., FSK 78 i 79/04, LEX nr 109935), zwłaszcza w sytuacji, gdy posiada on dowód, którym organ nie dysponuje (wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2003 r., I SA/Łd 450/01, niepubl.). W niniejszej sprawie Skarżący wyjątkowo uporczywie nie współpracował z organem podatkowym. Pomimo licznych wezwań do stawiennictwa celem ustalenia stanu faktycznego – przedstawienia dowodów i złożenia zeznań w sprawie (z [...] lipca 2010r., z [...] lipca 2010 r., z [...] lipca 2010 r., z [...] stycznia 2011 r. z [...] maja 2011 r., z [...] września 2011 r.), odpowiadał on pisemnie w sposób ogólnikowy, nie dostarczając informacji, które pozwoliłyby na sprawne działanie w sprawie. Mimo to organy wydając decyzję oparły się o wystarczający materiał dowodowy, pozyskany z instytucji, które dysponowały informacjami istotnymi z punktu widzenia prowadzonego postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że pomimo, iż wynik przeprowadzonego postępowania nie jest zgodny z oczekiwaniami Skarżącego, nie może to oznaczać, że zaskarżona decyzja narusza prawo. Zdaniem Sądu w tej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, ani stanowiącego materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia art. 67a o. p. Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz. 270) orzekł, jak w sentencji.