I SA/Bk 53/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 listopada 2012 r. wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2007 roku p o s t a n a w i a oddalić wniosek Pani W. K. (dalej: Skarżąca) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z [...] grudnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2007r. Postanowieniem z 14 listopada 2012r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia Pani W. K. wniosła sprzeciw wskazując, że referendarz pominął najbardziej istotne fakty, tj. niskie dochody uzyskiwane przez rodzinę. Podniosła, że jest ona osobą bezrobotną, schorowaną i w wysokim stopniu zadłużoną, bez źródeł dochodu i bez majątku. Niezasadnie, zdaniem Skarżącej, referendarz opiera swoje rozstrzygnięcie na okolicznościach nie odnoszących się de facto do jej sytuacji majątkowej i nie mających znaczenia dla oceny obecnej jej sytuacji np. o fakt dokonania darowizn na rzecz dzieci czy sprzedaż na rzecz syna środków trwałych. Wskazała też, że odmowa udzielenia prawa pomocy w okolicznościach tej sprawy i obciążenie tymi kosztami dzieci Skarżącej narusza przepis art. 246 §1 p.p.s.a. oraz art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, iż sprzeciw został wniesiony skutecznie, co powoduje utratę mocy postanowienia z 14 listopada 2012r., a wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Wniosek Skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W postępowaniu sądowym, co do zasady, strona zobowiązana jest do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego powodu nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na powyższe, przyznanie prawa pomocy winno być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W konsekwencji to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Kraków 2005, s. 592). Na uwagę zasługuje postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 czerwca 2010r, I FZ 152/10, gdzie Sąd ten stwierdził, że okoliczność, że skarżący zrezygnował z możliwości uzyskiwana dochodów z działalności gospodarczej nie może powodować przeniesienia kosztów postępowania wynikających z tej działalności na Skarb Państwa, a tym samym na ogół społeczeństwa. Zdaniem Sądu, nie bez znaczenia powinien pozostawać również fakt, że działalność gospodarcza prowadzona przez wnioskującego nie uległa całkowitej likwidacji i nadal funkcjonuje, a uprawnienia i obowiązki skarżącego w spółce jawnej zostały przejęte w formie darowizny przez jego syna, na którym to ciąży ustawowy obowiązek niesienia pomocy rodzicom. Z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), wynika bowiem, że rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. W sprawie niniejszej znaczenie ma to, że wniosek Skarżącej w tym samym postępowaniu był już rozpatrywany, zarówno przez Sąd I instancji, jak też przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sytuacja faktyczna Skarżącej nie uległa natomiast od tego czasu większej zmianie (wzrosła jedynie wysokość dochodu z 980,81zł do 1.074,19), stąd aktualne pozostają rozważania zawarte w postanowieniu tut. Sądu z 26 kwietnia 2012r. oraz w postanowieniu NSA z 11 czerwca 2012r., I FZ 200/12. W szczególności NSA we wzmiankowanym postanowieniu stwierdził, że aktualnej oceny kondycji finansowej Skarżącej nie można dokonywać w oderwaniu od okoliczności, które wpłynęły na tą sytuację. Podstawowe znaczenie w okolicznościach tej sprawy ma to, że Skarżąca w toku toczących się wobec niej postępowań wyzbyła się majątku o znacznej wartości na rzecz swoich dzieci. Skoro w tym czasie toczyły się wobec niej postępowania kontrolne, podejmując takie działania, winna ona była liczyć się z ich konsekwencjami, w tym związanymi z potrzebą uiszczania kosztów sądowych. Sąd orzekający w sprawie sprzeciwu w pełni ten pogląd podziela. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 246 §1 p.p.s.a. i art. 128 k.r.o. należy stwierdzić, że jest on niezasadny i wynika z niezrozumienia argumentacji zawartej w zaskarżonym postanowieniu. Nie wynika z niej bowiem, że obowiązek alimentacyjny dzieci wobec rodziców obejmuje również dostarczanie środków na ponoszenie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez rodziców. Tutejszy Sąd nie jest zresztą uprawniony do orzekania w tej kwestii. Podziela jednak pogląd wyrażony w cyt. postanowieniu NSA (I FZ 200/12), że w okolicznościach tej sprawy, tj. w sytuacji wyzbycia się przez Skarżącą majątku, dzieci Skarżącej, które ten majątek nabyły, mogą pomóc Skarżącej w pokryciu kosztów postępowań związanych z wcześniej prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. Poza stricte obowiązkiem alimentacyjnym, na dzieciach ciąży bowiem również wynikający z art. 87 k.r.o. obowiązek niesienia pomocy rodzicom. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.