I SA/Bk 54/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Tomasz Oleksicki, po rozpoznaniu w dniu 04 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych sprawy ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 rok oraz odsetek za zwłokę od niewpłaconych w terminie płatności zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za poszczególne miesiące 2007 roku p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W. K. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonkiem A. K. Dochód miesięczny rodziny stanowi renta A. K. w kwocie 451,42 zł oraz zasiłek przedemerytalny W. K. w wysokości 529,39 zł. Wnioskodawczyni nie posiada majątku, w tym: zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Małż. K. są osobami schorowanymi, stan zdrowia nie pozwala im na podjęcie pracy zarobkowej. Osiągany dochód ledwo wystarcza na bieżące opłaty i koszty leczenia (k. 22 - 24). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 15 marca 2012 r. (k. 25) skarżąca wyszczególniła ponoszone miesięczne wydatki, w tym: zakup żywności – 500 zł, zakup leków 180 - 200 zł, woda – 65,61 zł, energia elektryczna – 220 zł, telefon na kartę – 30 zł. W. K. oświadczyła, iż zajmuje nieruchomość przy ul. K. [...] [...] w H. na podstawie umowy o dożywocie - działka ta należy do jej córki A. Ż. Wnioskodawczyni zajmuje wraz ze współmałżonkiem jedną kondygnację domu o powierzchni [...] m², powierzchnia wzmiankowanej działki wynosi [...] – [...] arów. A. Ż. ponosi koszty opłaty czynszowej za tę nieruchomość. Małż. K. nie mają zaciągniętych kredytów, nie posiadają samochodów. Wydatki związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika zostały w całości pokryte ze środków otrzymanych od swoich dzieci tj. A. K. i A. Ż. Środki finansowe w kwocie 938.500 zł uzyskane w marcu 2010 r. z tytułu zbycia na rzecz syna A. K. środków trwałych, zostały w całości przeznaczone na wydatki gotówkowe związane z rozliczeniami zamkniętej firmy i rozliczenia z urzędem skarbowym. Mieszkanie usytuowane przy ul. G. [...] w B. zostało zbyte na rzecz córki A. Ż., nieruchomość rolna wraz z piekarnią została zbyta na rzecz syna A. K. Skarżąca nie posiada kont i rachunków bankowych (k. 28). Wnioskodawczyni dołączyła do akt sprawy: zestawienie wydatków gotówkowych za okres IV - IX 2010 r. (k. 29); decyzję ZUS z dnia [...] marca 2012 r. o waloryzacji renty A. K. (k. 30); zawiadomienie ZUS z dnia [...] grudnia 2011 r. poświadczające wysokość świadczenia otrzymywanego przez W. K. (k. 31); potwierdzenie wypłaty świadczeń małż. K. za styczeń 2012 r. (k. 32); rachunki za energię elektryczną i wodę (k. 33 – 34); dokument określający stan zaległości zobowiązanego względem urzędu skarbowego na dzień [...] lutego 2012 r. (k. 35 – 36); dokumenty poświadczające opłatę należności z tytułu składek względem ZUS (k. 37 – 39); zeznanie podatkowe za 2010 r. (k. 40 – 43); deklaracje dla podatku od towarów i usług za okres marzec - kwiecień i wrzesień 2010 r. (k. 44 – 48); formularz obliczeniowy zaliczki na podatek dochodowy za kwiecień 2010 r. (k. 51); pokwitowania zapłaty należności względem urzędu skarbowego (k. 42 v; k. 43 v; k. 45 v; k. 47 v; k. 49 v i k. 50). Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu skarżąca wykazała, iż źródłem dochodu dwuosobowej rodziny pozostają świadczenia otrzymywane z ZUS (renta chorobowa i zasiłek przedemerytalny) w łącznej wysokości 980,81 zł netto (k. 32). Wykazane wydatki miesięczne to około 995 – 1.015 zł (nieznacznie przekraczają one osiągany dochód). Wnioskodawczyni nie posiada majątku. Małż. K. są osobami schorowanymi (W. K. pozostaje pod opieka lekarza p., cierpi na d.; A. K. jest osobą niezdolną do pracy). Stan zadłużenia wnioskodawczyni wobec Urzędu Skarbowego w B. P. na dzień [...] lutego 2012 r. to kwota 2.773.883,51 zł (należności wraz z odsetkami) k. 35 – 36. W [...] 2010 r. W. K. zbyła na rzecz syna A. K. środki trwałe na kwotę 938.500 zł netto (samochody ciężarowe; ciągniki siodłowe; koparka; naczepy chłodnicze itp.) – k. 55. Dodatkowo w okresie [...] 2009 r. –[...] 2010 r. skarżąca przekazała w formie darowizny na rzecz dzieci A. Ż. i A. K. szereg nieruchomości (w tym m.in. mieszkanie przy ul. G. [...] w B.; nieruchomość o powierzchni [...] m² wraz z budynkiem piekarni i wyposażeniem) na łączną kwotę 1.098.000 zł (k. 57). W tym miejscu należy podkreślić, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Ponadto na uwagę zasługuje pogląd wyrażony w orzecznictwie, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/06, LEX 507290). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy mieć na uwadze dwa elementy tj. wysokość kosztów, jakie ma ponieść strona oraz jej aktualną kondycję finansową. Niemniej jednak takiej oceny nie można dokonywać w oderwaniu od okoliczności, które wpłynęły na sytuację finansową wnioskującej (postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt I FZ 152/10 publ. www.cbois.nsa.gov.pl). W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna W. K. uzasadnia tezę, iż jest ona w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie niniejszej, mimo, iż aktualnie uzyskiwane dochody rodziny są stosunkowo nieduże i odpowiadają wykazanym wydatkom. U podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia legła, przede wszystkim okoliczność wyzbycia się majątku przez skarżącą na rzecz dzieci w trakcie prowadzonych postępowań kontrolnych przed zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej. W szczególności W. K. w okresie toczących się postępowań kontrolnych (wszczęte postanowieniem Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...]) dotyczących rozliczeń prowadzonej przez nią działalności gospodarczej systematycznie wyzbywała się należącego do niej majątku. Świadczą o tym darowizny na rzecz dzieci A. Z. i A. K. dokonane od [...] 2009 r. do [...] 2010 r., na łączną kwotę 1.098.000 zł, a także zbycie w [...] 2010 r. na rzecz syna A. K. środków trwałych na kwotę 938.500 zł netto. Dnia [...] września 2010 r. wnioskodawczyni zlikwidowała prowadzoną działalność gospodarczą. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji prowadzonych wobec wnioskodawcy postępowań kontrolnych, powinien on brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z nimi kosztów. Przekazanie przez W. K. dzieciom majątku (w tym piekarni wraz z wyposażeniem i środków transportu) w okresie prowadzonych postępowań kontrolnych stanowiło w istocie faktyczne wyzbycie się przez skarżącą zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Rezygnacja wnioskodawczyni z możliwości uzyskiwania dochodów z posiadanego majątku oraz z prowadzonej działalności gospodarczej, nie może skutkować przeniesieniem kosztów wynikających z tej działalności na rzecz Skarbu Państwa, a tym samym na ogół społeczeństwa (postanowienia NSA z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I FZ 152/10; z dnia 18 czerwca 2010 r. sygn. akt I FZ 153/10; z dnia 6 maja 2010 r. sygn. akt I GZ 107/10 publ. www.cbois.nsa.gov.pl). Dodatkowo podkreślenia wymaga, że wzmiankowane rozporządzenia majątkiem znacznej wartości w drodze darowizny zostały dokonane przez skarżącą na rzecz swoich dzieci, na których to ciąży ustawowy obowiązek niesienia pomocy rodzicom. Zgodnie z treścią art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Ponadto w myśl art. 128 i 129 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dzieci w stosunku do skarżącej obarczone są również obowiązkiem dostarczania środków utrzymania (obowiązkiem alimentacyjnym), w sytuacji, gdy rodzic nie jest w stanie zaspokoić usprawiedliwionych i koniecznych potrzeb życiowych. W sprawie niniejszej jak wynika z treści złożonego przez W. K. oświadczenia dzieci wnioskodawczyni realizując tak określony obowiązek pokrywają koszty związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, niewątpliwie zobowiązane są również do pomocy wnioskodawczyni w pokryciu kosztów zainicjowanych przez nią postępowań sądowoadministracyjnych. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.