I SA/Bk 55/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Pietrasz, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), sędzia WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2009 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wyniku ponownego rozpoznania sprawy uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2009 r. nr [...] w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek wobec FUZ za okres: marzec 2000 r., różnica kwietnia 2000 r., grudzień 2007 r., różnica kwietnia 2009 r. – różnica czerwca 2009 r. w kwocie 902 zł i umorzył postępowanie w tym zakresie z powodu wygaśnięcia zobowiązania wskutek jego zapłaty, zaś w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia wobec FUZ za okres: marzec 2000 r. – różnica października 2007 r., wrzesień 2008 r., luty 2009 r., marzec 2009 r., różnica kwietnia 2009 r., różnica maja 2009 r., różnica czerwca 2009 r. w kwocie łącznej 20.492,34 zł, ciążących na M. S.(dalej zwanym również jako: "Skarżący"). U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: M. S. w dniu [...] lipca 2008 r. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z wnioskiem o umorzenie całości zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Decyzją z [...] października 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M. S. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 21.394,34 zł, w tym: - składki na FUZ za okres: marzec 2000 r. – październik 20007 r., grudzień 2007 r., wrzesień 2008 r., luty 2009 r. – czerwiec 2009 r. w wysokości łącznej 12.945,34 zł, - odsetki za zwłokę za w/w okres liczone na dzień wniesienia podania o umorzenie, tj. na dzień 23 lipca 2009 r. w kwocie łącznej 8.449 zł. W uzasadnieniu wskazano, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm. (w dalszej części uzasadnienia w skrócie: "u.s.u.s."). Podkreślono, iż M. S. w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą uzyskując z tego tytułu stały dochód. Otrzymuje też świadczenie emerytalne. W wyniku prowadzonego do tej pory postępowania egzekucyjnego wyegzekwowano całość zadłużenia za okres: 11.2007 r., 01.2008 r. – 05.2008 r. Ponadto zainteresowany posiada majątek w postaci nieruchomości oraz samochodów, co pozwala na przymusowe dochodzenie przedmiotowych należności w przypadku nie przystąpienia do ich dobrowolnej spłaty. Zdaniem organu M. S. nie udowodnił także, iż spełnia warunki umożliwiające umorzenie zaległości wynikające z przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W tym zakresie wskazano przede wszystkim na majątek posiadany przez Skarżącego, a także dochody uzyskiwane przez niego i jego małżonkę. Organ podkreślił, że uzyskiwany przez małżonkę Skarżącego dochód w postaci wynagrodzenia za pracę jest objęty wspólnością ustawową, również tym majątkiem Skarżący odpowiada za ciążące na nim zobowiązania. W ocenie organu wnioskodawca nie wykazał też, iż jest chory na przewlekłą chorobę pozbawiającą możliwości uzyskiwania dochodu na spłatę należności. W ramach prowadzonego postępowania nie przedłożono także informacji potwierdzających fakt poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Nie zgadzając się z powyższą decyzją M. S. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z [...] grudnia 2009 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił zaskarżoną decyzję w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek wobec FUZ za okres: marzec 2000 r., różnica kwietnia 2000 r., grudzień 2007 r., różnica kwietnia 2009 r. – różnica czerwca 2009 r. w kwocie 902 zł i umorzył postępowanie w tym zakresie z powodu wygaśnięcia zobowiązania wskutek jego zapłaty, zaś w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu I instancji, iż w sprawie nie zachodzą okoliczności przemawiające za umorzeniem zaległości wobec Skarżącego. Wskazano, iż zaległość Skarżącego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami za zwłokę po uwzględnieniu dokonanych wpłat wynosi łącznie 20.492,34 zł. Zdaniem organu posiadany przez stronę majątek, a także dochody osiągane przez małżonków pozwalają na zapłatę przedmiotowych należności. Organ stwierdził, że wynagrodzenie małżonki Skarżącego (w kwocie 3.888,40 zł brutto za 11.2009 r.) pozwala na regulowanie bieżących opłat, w tym zakresie brak jest zaległości. Wypłacalność Skarżącego potwierdza m.in. fakt dokonywania przez niego wpłat na poczet zobowiązań w łącznej kwocie 930 zł. Podkreślono, że Skarżący posiada dom jednorodzinny, którego wartość wielokrotnie przekracza wysokość ciążących na nim zobowiązań z tytułu składek. Odnosząc się do zarzutu, organ wskazał, że z zebranych dowodów wynika, że Skarżący posiada m.in. samochody marki: Benz 200 D z 1995 r. i IVECO 40 C 13 z 2001 r., pomimo wezwania strona nie przedłożyła zaś dokumentów potwierdzających fakt dokonania ich sprzedaży lub zezłomowania. Na powyższą decyzję M. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku zarzucając: - naruszenie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez błędną interpretację § 1 i 3 wobec uznania, że wnioskodawca jest w stanie zapłacić powstały dług w całości, - brak merytorycznego ustosunkowania się do wszystkich zarzutów zgłoszonych we wniosku z 10 listopada 2009 r., - opieranie się jedynie na faktach prowadzenia działalności gospodarczej oraz pobierania świadczenia emerytalnego z pominięciem faktycznych przychodów wnioskodawcy, które wynoszą jedynie 200 zł miesięcznie, - pominięcie faktu przedawnienia zobowiązania za marzec 2000 r., - zaniechanie wskazania części składowych zadłużenia, poprzez podanie kwot i pominięcie wskazania podstawy prawnej naliczania odsetek oraz fizycznego sposobu ich wyliczenia. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Podniósł, iż w decyzji tej organ uchylił się od merytorycznego rozpatrzenia złożonego wniosku. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z 22 lutego 2010 r. Skarżący podniósł, że jest inwalidą III grupy w związku ze służbą w Policji, zmaga się też z licznymi chorobami przy pomocy kosztownych leków. Wskazał, że z dniem 15 lutego 2010 r. jego żona E. S. odeszła z pracy z powodu złego stanu zdrowia i oczekuje na wyznaczenie terminu badań przed komisją lekarską. Spowodowało to istotne ograniczenie dochodów rodziny Skarżącego, sprowadzając je do poziomu ubóstwa. Na utrzymaniu małżonków pozostaje także dwoje małoletnich dzieci. Ponadto na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2010 r. Skarżący wskazał, iż posiada jedynie dwa, a nie cztery samochody. Pogorszył się również stan zdrowia żony i w konsekwencji Skarżący zamierza zlikwidować działalność gospodarczą. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl ust 2 ww. przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie zaś z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określił w drodze rozporządzenia szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Dodatkowe przesłanki umożliwiające umorzenie należności ZUS-u wynikają z przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przywołanych wyżej regulacji prawnych wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadza do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego typu sprawach dopiero po ustaleniu istnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Natomiast wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie tej ulgi, co nie jest jednak równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania. W tym właśnie momencie organ korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego – nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyroki: NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, LEX nr 368197; WSA w Warszawie z 13 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2927/06, LEX nr 306955). W tego typu sprawach sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować organu administracyjnego w podejmowaniu decyzji uznaniowej. Natomiast zaskarżona do sądu decyzja, podjęta w ramach uznania administracyjnego, podlega w pełnym zakresie kontroli, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że wydając zaskarżoną decyzję organ prawidłowo ocenił istnienie przesłanek pozwalających na umorzenie należności ZUS-u. W szczególności organ miał podstawy by przyjąć, że w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności tych należności. Wywody Prezesa ZUS o wypłacalności Skarżącego mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. W oparciu o zebrany materiał dowodowy organ ten trafnie zauważył, że Skarżący uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, nadto otrzymuje świadczenia emerytalne w wysokości 2.088,77 zł brutto miesięcznie. W dacie rozpoznawania wniosku przez organ małżonka Skarżącego uzyskiwała wynagrodzenie w wysokości 3.888,40 zł brutto (za 11.2009 r.). Trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 29 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) w związku z art. 31 u.s.u.s. w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność podatnika obejmuje jego majątek odrębny i majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Odpowiedzialność ta powstaje z mocy prawa, nie ma znaczenia kwestia przyczynienia się małżonka do powstania długu. W sytuacji zatem istnienia pomiędzy małżonkami wspólności ustawowej, organ badając zasadność wniosku Skarżącego prawidłowo wziął pod uwagę również dochody jego małżonki. Jak słusznie zauważono w zaskarżonej decyzji Skarżący posiada także majątek o wartości egzekucyjnej (nieruchomości w gminach M. i N., dom jednorodzinny w B. oraz samochody osobowe i ciężarowe), który niewątpliwie pozwala na spłatę istniejącego zadłużenia. Wypłacalność wnioskodawcy potwierdza nadto fakt dokonania przez niego dobrowolnych wpłat na poczet zaległości. W podjętych rozstrzygnięciach prawidłowo oceniono sytuację Skarżącego w odniesieniu do przesłanek uzasadniających umorzenie należności zawartych w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W szczególności nie stwierdzono, aby opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Biorąc pod uwagę majątek posiadany przez Skarżącego oraz dochody jego rodziny organ stwierdził, że Skarżący ma możliwość stopniowej spłaty zaległości z tytułu składek chociażby w ramach układu ratalnego. Trzeba zauważyć, iż analizując sytuację Skarżącego uwzględniono także fakt spłacania przez niego kredytu hipotecznego, jak i prowadzenia egzekucji z uzyskiwanego przez niego świadczenia emerytalnego. Zgodzić się należy z organem, iż w niniejszej sprawie Skarżący nie przedstawił dowodów potwierdzających, iż orzeczony wobec niego stopień niepełnosprawności, jak i inne dolegliwości zdrowotne można zakwalifikować jako przewlekłą chorobę pozbawiającą go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności w rozumieniu § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Pomimo tych okoliczności Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, otrzymuje także świadczenie emerytalne. W przedmiotowej sprawie Skarżący nie podnosił też, iż poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Biorąc pod uwagę argumentację strony skarżącej prezentowaną w toku postępowania sądowego wskazać należy, iż w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności ZUS-u oceniana jest aktualna sytuacja majątkowa, zdrowotna i rodzinna strony, natomiast jakiekolwiek zmiany w tej sytuacji mogą być podstawą ponownego ubiegania się o udzielenie ulgi w spłacie zaległości wobec ZUS. Wniosek w tym zakresie może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego, w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów. Wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 kwietnia 2007 r., V SA/Wa 340/07, LEX nr 334071). Tak też należy ocenić przedstawione przez Skarżącego w piśmie procesowym z 22 lutego 2010 r. i na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2010 r. okoliczności związane z odejściem przez jego żonę E. S. z dniem 15 lutego 2010 r. z pracy, a przez to ograniczeniem dochodów rodziny, a także pogorszeniem stanu zdrowia małżonki. Zdarzenia te zaistniały już po wydaniu zaskarżonej decyzji, w związku z tym nie mogły być wzięte pod uwagę przez organ rozpoznający sprawę. Jedyną możliwością poddania ocenie ich wpływu na kwestię umorzenia należności z tytułu składek jest ponowne złożenie przez Skarżącego wniosku w tym zakresie. Końcowo trzeba podkreślić, że ciężar wykazania którejś z przesłanek uzasadniających umorzenie należności ZUS spoczywa na wnioskodawcy, który (działając we własnym interesie) powinien dowodzić swojej trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej. Oczywiście nie zwalnia to organu z obowiązku ustalenia prawdy obiektywnej. Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konkretyzację zasady wyrażonej w tym uregulowaniu zawiera przepis art. 77 § 1 k.p.a., statuujący zasadę prawdy obiektywnej (organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy). To, czy dana okoliczność została udowodniona, organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Ocena owa winna być wszechstronna oraz zgodna z prawidłami logiki, nauki i doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu, w tej sprawie organ przeprowadził postępowanie w zgodzie z wymienionymi zasadami. Z akt sprawy wynika, że organ pouczył Skarżącego o przesłankach warunkujących umorzenie należności z tytułu składek, wzywając stronę do przedłożenia dowodów. Decyzja wydana przez Prezesa ZUS została należycie uzasadniona i mieści się w granicach uznania administracyjnego, organ odniósł się w niej do wszystkich okoliczności podnoszonych przez stronę. Wbrew zarzutom skargi w decyzji wskazano kwoty zaległości i odsetek za zwłokę objęte wnioskiem o umorzenie. Odnośnie podstawy prawnej naliczania odsetek Skarżący otrzymał stosowne wyjaśnienia w piśmie organu z 20 listopada 2009 r. Organ prawidłowo zastosował również przepisy prawa materialnego. Samo niezadowolenie Skarżącego z treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Nieuzasadniony jest zarzut pominięcia przez organ faktu przedawnienia zobowiązania z tytułu składek za marzec 2000 r. Prezes ZUS nie mógł uwzględnić podnoszonej okoliczności, bowiem w dacie podejmowania rozstrzygnięcia nie upłynął dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. W związku z tym, że Sąd nie dopatrzył się w tej sprawie naruszenia przepisów prawa, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku