I SA/Bk 573/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Tomasz Oleksicki, po rozpoznaniu w dniu 08 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi E. B. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] września 2008 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od [...] do [...] [...] roku p o s t a n a w i a 1. przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od połowy wpisu od skargi kasacyjnej, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. E. B. P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonką B. P.. Źródłem utrzymania rodziny pozostaje dochód uzyskiwany z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego pod nazwą "I." za okres [...] – [...] [...] roku w wysokości 41.132 zł i spółki cywilnej "T." P. E., T. P. za okres [...] miesięcy roku [...] w wysokości 39.607 zł. W skład majątku E. B. P. wchodzi lokal użytkowy o powierzchni [...] m2, usytuowany w B., dom o powierzchni użytkowej [...] m2, działka rekreacyjna, a także dwa samochody: [...] [...] , rok produkcji [...] i [...] [...] , rok produkcji [...]. Skarżący nie posiada zgromadzonych oszczędności (k. 124-128). W uzasadnieniu swego wniosku skarżący podniósł, iż znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej. Obroty z prowadzonej przez niego działalności są nieznaczne. Dodatkowo skarżący jest zobowiązany do ponoszenia licznych kosztów związanych z tą działalnością m.in. opłaty za energię elektryczną w wysokości 60 złotych, ogrzewanie w wysokości 100 złotych, wynagrodzenie jednego pracownika 563 złotych, koszt eksploatacji lokalu w wysokości 272 złotych, dzierżawa gruntu w wysokości złotych 197,27 złotych, biuro rachunkowe w wysokości 85,40 złotych. Również spółka cywilna "T." P. E., T. P. od pewnego czasu nie przynosi oczekiwanych dochodów. Dochód spółki za okres [...] miesięcy wyniósł 39.607 złotych. Koszty miesięczne związane z prowadzeniem spółki stanowią m.in. opłaty za energię elektryczną w wysokości 660 złotych, opłata za lokal w wysokości 840 złotych, opłata do [...] - stowarzyszenie autorów w wysokości 80 złotych, opłata za TV kablową w wysokości 37 złotych, dozór (S.) w wysokości 85 złotych, [...]- związek artystów wykonawców w wysokości 35 złotych. Skarżący podkreślił, iż w pierwszej kolejności musi opłacać na bieżąco koszty swej działalności, pensje pracowników, opłaty, a także wywiązać się ze swych zobowiązań handlowych. Nie może również spieniężyć lokalu położonego przy ulicy K. S. W. [...] lok. [...] w B., aby uzyskać środki finansowe na pokrycie wpisów sądowych w zawisłych sprawach, gdyż prowadzi w nim działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży odzieży. Na wnioskodawcy ciąży ponadto zobowiązanie w postaci kredytu w B. M. w kwocie 20.000 złotych. Przedsiębiorstwo nie ma rezerwowych środków płatniczych ani też nie ma możliwości uruchomienia nowych kredytów. W konkluzji skarżący wskazał, iż znajduje się nie tylko w bardzo trudnej sytuacji majątkowej, ale także i w bardzo trudnej sytuacji rodzinnej. Jego żona jest po a. p. z powodu choroby [...] i znajduje się pod stałą opieką lekarzy o., p., k., cierpi na głęboką [...]. Lekarstwa oraz rehabilitacja to wydatek około 300 złotych miesięcznie. Natomiast wnioskodawca cierpi na chorobę [...] i schorzenia k. Koszt leków k. i rehabilitacja wynosi około 250-300 złotych miesięcznie. Ponadto skarżący pomaga schorowanym rodzicom, którzy mają ponad [...] lat i wymagają stałej opieki i pomocy finansowej. Wnioskodawca spłaca 3 pożyczki każda w wysokości po 50.000 zł: od córki I. P. – termin zwrotu pożyczki – [...] r., od J. O. – termin zwrotu pożyczki – [...] r. , od M. D. – termin spłaty w ciągu [...] lat za oprocentowaniem [...]% w stosunku rocznym. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 03 sierpnia 2009 roku E. B. P. oświadczył, że miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem jego rodziny przedstawiają się następująco: energia elektryczna – 236 zł, telefon – 63,50 zł, Internet – 60 zł, gaz w okresie grzewczym – 782,40 zł, wywóz nieczystości – 20,40 zł, zakup żywności na dwie osoby – 900 zł, lekarstwa i opieka medyczna – 500 zł, koszt eksploatacji samochodu - 500 zł oraz rata kredytu 239,80 zł. Ponadto wnioskodawca wskazał, iż ewidencja przychodów z działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą "I." E. P. prowadzona jest w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych i przychód za trzy ostatnie miesiące wyniósł: [.... - 6.657 zł, [...] – 5.716 zł, [...] 7.028 zł. Natomiast dochód osiągany ze spółki cywilnej "T." P. E., T. P. z trzech ostatnich miesięcy wyniósł: [...] – 6.689,41 zł, [...] – 5.741 zł, [...] 8.732,33 zł. Przychód z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego w formie ryczałtu wyniósł za miesiąc: [...] – 2.372 zł, [...] 3.086 zł, [...] – 4.200 zł. Wnioskodawca dodatkowo wskazał, iż aktualne zadłużenie wobec organów podatkowych wynosi 6.056,10 zł (k. 152-153). W konsekwencji skarżący wywiódł, iż nie jest w stanie pokryć całości kosztów sądowych. Do wniosku E. B. P. dołączył kopie: dokumentów potwierdzających zaciągnięte pożyczki i wykonanie przelewu do organu podatkowego oraz dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków i uzyskiwanych dochodów (k.129-149 i k. 155-184). Na wstępie należy odnieść się do wniosku E. B. P. w części dotyczącej ustanowienia doradcy podatkowego. Zgodnie z art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W sprawie niniejszej skarżący jest już reprezentowany przez doradcę podatkowego M. T. Pełnomocnictwo z dnia [...] października 2008 r. zostało złożone do akt niniejszej sprawy i nie zostało odwołane (k. 34). W świetle brzmienia art. 246 § 3 cytowanej ustawy pozostawanie przez stronę w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, wyklucza pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego, niezależnie od rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. Mając zatem na uwadze fakt, że skarżący ma już w sprawie ustanowionego doradcę podatkowego należało odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie na mocy art. 246 § 3 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzeczono w sentencji (vide: postanowienia NSA z dnia 27 maja 2008 roku, sygn. akt I FZ 160/08 i z dnia 24 stycznia 2008 roku, sygn. akt I GZ 228/07). W tej sytuacji rozpoznaniu podlega wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna E. B. P. uzasadnia tezę, iż mimo wnioskowanego całkowitego zwolnienia do kosztów sądowych nie jest on w stanie ponieść jedynie części kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W złożonym oświadczeniu wnioskodawca wykazał bowiem, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką. Źródłem utrzymania ich dwuosobowej rodziny pozostaje dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez wnioskodawcę oraz jego żony w wysokości około 9.016 zł miesięcznie, na który składa się dochód z działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą "I." za okres [...] – [...] 2008 roku w wysokości 41.132 zł i spółki cywilnej "T." P. E., T. P. za okres [...] miesięcy 2008 roku w wysokości 39.607 zł oraz dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę wnioskodawcy za okres [...] roku w wysokości około 23.852 zł. Skarżący w uzupełnieniu swego wniosku przedstawił jaki przychód uzyskał z działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą "I." E. P. za okres trzech ostatnich miesięcy: [...] – 6.657 zł, [...] – 5.716 zł, [...] 7028 zł oraz z działalności prowadzonej przez żonę za okres trzech ostatnich miesięcy: [...] –2372 zł, [...] – 3086 zł, [...] 4200 zł. Dodatkowo skarżący przedstawił, jaki dochód osiągnął ze spółki cywilnej "T." P. E., T. P. za okres trzech ostatnich miesięcy: [...] – 6.689,41 zł, [...] – 5.741 zł, [...] 8.732,33 zł. Z uwagi na ewidencjonowanie przychodów w formie ryczałtu nie da się ustalić jaki był rzeczywisty dochód skarżącego i jego żony z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny wynoszą około 3.062,30 zł. Ponadto rodzina wnioskodawcy ponosi miesięczne koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej w wysokości 1.278 zł, spółki cywilnej w wysokości 1.737 zł, a także koszty działalności gospodarczej B. P. Majątek rodziny wnioskodawcy stanowi lokal użytkowy o powierzchni [...] m2, położony w B., dom o powierzchni użytkowej [...] m2, działka rekreacyjna, a także dwa samochody: [...] [...] , rok produkcji [...] i [...] [...] , rok produkcji [...]. Skarżący nie posiada żadnych zgromadzonych oszczędności. W tym miejscu należy stwierdzić, że rodzina skarżącego uzyskuje miesięczny dochód w wysokości około 9.016 zł (wyliczenie dochodu z [...] roku). Zestawienie osiąganego miesięcznego dochodu wnioskodawcy z wykazanymi wydatkami miesięcznymi (tj. kwoty około 6.077,30 zł), posiadanym majątkiem oraz z wysokością wymagalnych kosztów sądowych we wszystkich wniesionych przez niego sprawach, przesądza o tym, iż w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Również aktualne obroty z prowadzonych działalności gospodarczych oraz spółki wskazują, iż skarżący nadal uzyskuje dochody z tego tytułu. Bieżące wydatki skarżącego wraz ze spłatą zaciągniętych zobowiązań wobec banku oraz kosztów prowadzonych działalności gospodarczych, są niższe od kwoty miesięcznego dochodu. Zakładając, że kwota ta musi być częściowo jeszcze przeznaczona na koszty działalności gospodarczej żony wnioskodawcy, które nie zostały wykazane we wniosku, to skarżącemu i tak pozostają jeszcze wolne środki finansowe. Ponadto należy wskazać, iż od dnia rozpoznania pierwszego wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych tj. od dnia [...] lutego 2009 roku sytuacja majątkowa skarżącego nie uległa znacznej zmianie. Aktualnie bowiem skarżący ma stosunkowo nieduże zadłużenie wobec organów podatkowych (6.056,10 zł), ale ma zaciągnięte trzy pożyczki każda po 50.000 zł (k. 125). Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz jego uzupełnienia z dnia [...] sierpnia 2009 roku jak również i załączonych do akt sprawy dokumentów nie wynika, aby skarżący w chwili obecnej spłacał te pożyczki. Dodatkowo trzeba pamiętać, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć wnioskodawcy, którego rodzina ma stałe źródło utrzymania oraz majątek. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide: postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 "prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu". Bez wątpienia skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. W chwili obecnej wnioskodawca jest skarżącym w 5 sprawach. Na obecnym etapie postępowania koszty sądowe ograniczają się do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 435 zł. Powyższe okoliczności a w szczególności wysokość osiąganego dochodu, w zestawieniu z wykazanym majątkiem oraz wydatkami pozwalają na przyznanie E. B. P. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od połowy wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Sytuacja materialna wnioskodawcy uzasadnia stwierdzenie, że poniesienie przez niego pełnych kosztów sądowych, stanowi zbyt duże obciążenie finansowe i może spowodować uszczerbek w utrzymaniu koniecznym tym bardziej, iż skarżący z własnych środków musi uiścić jeszcze koszty ustanowionego z wyboru doradcy podatkowego. Opłacenie połowy wpisu od skargi kasacyjnej tj. kwoty 217,50 zł nie wpłynie negatywnie na sytuację materialną skarżącego. Przyznane zwolnienie umożliwi natomiast E. B. P. skorzystanie z prawa do rozpoznania niniejszej sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny. W tym stanie rzeczy uiszczenie przez wnioskodawcę połowy wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, przy jednoczesnym zwolnieniu z obowiązku uiszczenia pozostałej części tego wpisu sądowego, nie doprowadzi do powstania niedostatku w utrzymaniu jego rodziny i przeciwnie mieści się w możliwościach płatniczych wnioskodawcy. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.