I SA/Bk 804/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 listopada 2016 r. sprzeciwu strony skarżącej wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 września 2016 r. o odmowie przyznania C. Spółka z o.o. w B. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. Spółka z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] czerwca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień i wrzesień 2014 roku p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. C. Spółka zo.o. z siedzibą w B. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej. Wobec strony skarżącej prowadzone jest postepowanie egzekucyjne, co skutkuje zajęciem rachunków bankowych. Przedsiębiorstwo złożyło wniosek o zawieszenie działalności gospodarczej. Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi 5.000 zł, strona skarżąca nie posiada środków trwałych. Według bilansu za rok 2015 przedsiębiorstwo poniosło stratę w wysokości 15.687,99 zł. Na rachunkach bankowych spółka nie posiada środków finansowych (k. 21 - 22). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 31 sierpnia 2016 r. (k. 24) skarżąca spółka dołączyła do akt sprawy: zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z dnia 18 marca br. (k. 27); wniosek o zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej (k. 28 – 30); uchwałę zarządu spółki z dnia 18 sierpnia 2016 r. (k. 31); oświadczenie o niezatrudnianiu pracowników (k. 32); bilans za 2015 r. (k. 35 – 37); rachunek zysków i strat za 2015 r. (k. 34). W tym miejscu podkreślenia wymaga, że C. Spółka zo.o. w B. nie uczyniła zadość wzmiankowanemu wezwaniu referendarza sądowego z dnia 31 sierpnia br. (k. 24) w zakresie nadesłania: dokumentów określających wynik finansowy spółki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres czerwiec – sierpień 2016 r. (tu skarżąca firma wyjaśniła, że dokumenty te zostaną przedłożone do dnia 16 września br., gdyż na dzień sporządzenie pisma tj. 08 września br. nie został jeszcze rozliczony miesiąc sierpień) oraz wymaganych wyciągów z kont i rachunków bankowych za okres czerwiec – sierpień br. Należy wskazać, iż na dzień rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy do tut. Sądu nie wpłynęły dokumenty określające wynik finansowy spółki z za okres czerwiec – sierpień 2016 r. W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy postanowieniem z dnia 30 września 2016 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia podano, że u podstaw negatywnego rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej leży brak możliwości ustalenia wyniku finansowego spółki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres czerwiec – sierpień 2016 r. oraz wysokości środków finansowych znajdujących się na kontach firmy w okresie czerwiec – sierpień br., - spółka nie nadesłała dokumentów we wskazanym zakresie, co w rezultacie uniemożliwia oszacowanie możliwości finansowych przedsiębiorstwa. Tym samym Spółka nie udowodniła, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Od powyższego postanowienia Spółka wywiodła sprzeciw, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W załączeniu przesłano kopię rachunku zysków i strat za okres czerwiec- sierpień 2016 r., wyciągi z rachunków bankowych oraz kopię postanowienia o umorzeniu egzekucji z powodu jej bezskuteczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.- dalej jako "p.p.s.a."), w brzmieniu nadanym przez art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje - gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przy czym ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, w przedmiotowej sprawie na stronie skarżącej. Należy też wskazać, że celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd stwierdził, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z akt sprawy wynika, że C. Spółka zo.o. z siedzibą w B. obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej – dnia 18 sierpnia br. został złożony do sądu wniosek o zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej (k. 28 – 30). Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi 5.000 zł, strona skarżąca nie posiada środków trwałych. Według rachunku zysków i strat: za czerwiec- sierpień 2016 r. przedsiębiorstwo poniosło stratę w wysokości 1.261,13 zł, za 2015 r. strata wyniosła 15.687, 99 zł, w 2014 r. firma uzyskała dochód w kwocie 93.359,45 zł (k. 47 i k. 34). Z ww. dokumentów wynika również, że spółka osiągnęła przychód za czerwiec-sierpień 2016 w wys. 0,00 zł, za 2015 r. w wys. 25.611, 28 zł, zaś za 2014 r. w wys. 7.012.915,48 zł. Strata spółki za 2015 r. i za czerwiec –sierpień 2016 r. skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania. Nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Ponadto z akt sprawy wynika, że na rachunkach bankowych spółka nie posiada środków finansowych. Postanowieniem z dnia [...] września 2016 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku Spółki w związku z tym, iż stało się one bezskuteczne (k.65). Powyższe okoliczności przekonują, że skarżąca Spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Podkreślić należy, że w orzecznictwie istnieje ugruntowany pogląd, że przedsiębiorca powinien zachować odpowiednią kwotę na mogące wystąpić w przyszłości postępowanie sądowe, (zob. postanowienia NSA z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 97/15 oraz sygn. akt II FZ 99/15, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 8 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 422/15, opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Pogląd o zbliżonej treści wyraża Minister Sprawiedliwości: "w ramach finansowej kalkulacji kosztów prowadzenia działalności przedsiębiorca powinien przewidywać również środki na ewentualne dochodzenie należności i spory sądowe" (odpowiedź podsekretarza stanu w ministerstwie sprawiedliwości - z upoważnienia ministra - na interpelację nr 4754 w sprawie zwolnień od kosztów postępowania sądowego). Ponadto NSA w postanowieniu z dnia 20 października 2015 r. sygn. akt II FZ 812/15, słusznie zwrócił uwagę na możliwość uzyskania przez spółkę z o.o. dopłat od wspólników. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. –Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2016). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez Spółkę. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Jeśli spółka zrezygnowała z bycia "przedsiębiorcą" i w konsekwencji nie uzyskuje przychodów oraz nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany (por. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., sygn. akt I FSK 459/14, opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie jest więc zasadne przerzucanie na Skarb Państwa obowiązku pokrycia kosztów postępowania sądowego w sytuacji, gdy skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów. Dlatego odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej sytuacji, stosując przepisy art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.