I SA/Bk 830/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Sędziowie sędzia WSA Andrzej Melezini, sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), Protokolant referent stażysta Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 lutego 2016 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2014 rok oddala skargę. Podaniem z dnia [...] stycznia 2015 r. Pan E. D. (dalej powoływany także jako "Skarżący") zwrócił się z prośbą o umorzenie zaległości w podatku rolnym za 2014 r. wraz z odsetkami. Wniosek swój Skarżący uzasadnił tym, że jest w trudnej sytuacji materialnej, nie jest w stanie ponieść tego wydatku bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie, nie jest w stanie utrzymać gospodarstwa rolnego w taki sposób aby mieć lepszą sytuację materialną, nie posiada środków na sprzęt rolniczy, a dom w którym mieszka wymaga remontu. Podał też, że nie posiada zeznania podatkowego, rachunków bankowych w tym kont i lokat, nie posiada dopłat unijnych, ani inwentarza żywego. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., Nr [...] Wójt Gminy M., na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 i art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej powoływana jako "o.p.") odmówił umorzenia zaległości za 2014 r. Organ przyjął, że względem Skarżącego nie zachodzą przesłanki do przyjęcia, iż wystąpił "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny" uzasadniający umorzenie zaległości. W złożonym odwołaniu od powyższej decyzji, Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania ponieważ organ nie rozważył w sposób wszechstronny i wyczerpujący zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co skutkowało poczynieniem błędnych ustaleń faktycznych, że nie zachodzi przesłanka do umorzenia zaległości. Skarżący powtórzył argumentację z wniosku i podał, że nie będzie w stanie zaspokoić swoich potrzeb materialnych i będzie musiał korzystać z pomocy Państwa/Gminy. Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium podkreśliło, wskazując na przesłanki umarzania zaległości podatkowych z art. 67a § 1 pkt 3 o.p., że Skarżący nie dostarczył żadnych dokumentów potwierdzających jego sytuację życiową i materialną. Skarżący nie uczestniczył w zaplanowanych oględzinach nieruchomości, podobnie zresztą jak w latach poprzednich. Pomimo to, organ I instancji ustalił, że Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, jak również nie ubiegał się o dopłaty do gruntów rolnych w latach 2013-2014 od ARiMR. Kolegium podkreśliło, że umorzenie jest instytucją o charakterze szczególnym, najdalej idącą ulgą podatkową, gdyż zasadą i obowiązkiem wynikającym z przepisów prawa jest płacenie podatków. Z uwagi zaś na zasadę powszechności opodatkowania i równości wszystkich obywateli wobec prawa, stosowanie ulg podatkowych jest wyjątkiem i szczególnie dokładnie należy rozważać przesłanki wymienione w przepisie art. 67a o.p. Przyjmuje się w literaturze i orzecznictwie, że za ważny interes strony uznaje się nagłe niespodziewane zdarzenie, przypadek losowy uniemożliwiający wywiązanie się podatnika z obowiązków podatkowych np. pożar, kradzież, nagła ciężka choroba, stały brak dochodów i majątku. W aktach sprawy i pismach składanych przez Stronę brak jest informacji o wystąpieniu takich nagłych, nieprzewidzianych problemów. Skarżący posiada grunty orne 9,5193 ha (2,1966 ha przeliczeniowych) i las o pow. 3,8761 ha, dom murowany o pow. 103,04 m kw. Utrzymuje się z rolnictwa. Na wezwanie organu z 10 lutego 2015 r. do osobistego stawienia się oraz do przedstawienia pełnych informacji o swojej sytuacji w postaci dokumentów potwierdzających osiągnięty dochód oraz ponoszonych wydatków Skarżący wypowiedział się krótkim pismem, że jego sytuacja się nie zmieniła. W tej sytuacji, Kolegium podziela stanowisko organu I instancji, że w sprawie Skarżący nie wykazał, aby wystąpiły szczególne, nadzwyczajne okoliczności do zastosowania ulgi. Na powyższą decyzję Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wskazując na naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na nie rozważaniu w sposób wszechstronny i wyczerpujący zgromadzonego materiału dowodowego oraz przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów. W ocenie Skarżącego, organy dokonały błędnych ustaleń faktycznych, gdyż nie jest on w stanie uregulować zaległości bez zachowania podstaw dla swojej egzystencji. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., podtrzymując stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 10 lutego 2015 r. pełnomocnik Skarżącego podniosła zarzut naruszenia art. 122 i art. 187 § 1 o.p. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Powyższe nie oznacza, że swoboda w przyznawaniu tego rodzaju ulg jest niczym nieograniczona. Wykładnia gramatyczna przepisu art. 67a § 1 pkt 3 o.p. daje podstawę do stwierdzenia, że do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia dochodzi po ustaleniu, iż w sprawie zaistniała przesłanka w postaci "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego". Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ podatkowy nie ma w tym zakresie możliwości wyboru konsekwencji prawnych i nie może przyznać wnioskowanej ulgi w spłacie podatku. Natomiast wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek, choć pozwala organowi podatkowemu na zastosowanie tej ulgi, to jednak do tego nie zobowiązuje. W tym przypadku organ podatkowy powinien najpierw wyważyć interes jednostki i interes majątkowy Skarbu Państwa lub gminy. Zasadą konstytucyjną jest bowiem obowiązek każdego obywatela do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków (art. 84 Konstytucji RP). Ponadto w doktrynie wskazuje się, że uznanie administracyjne sprowadza się do tego, że organ podatkowy jest zobligowany do ustalenia, czy w danej sprawie mają miejsce przesłanki uzasadniające zastosowanie ulgi. Musi zatem wszechstronnie wyjaśnić okoliczności faktyczne po to, aby na tej podstawie stwierdzić, czy występuje "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny". Ustalenie istnienia tych przesłanek nie wiąże organu podatkowego w tym sensie, że nie musi on podjąć korzystnej dla podatnika decyzji. Może bowiem - w ramach swojego uznania - zadecydować o odmowie odroczenia terminu, nawet wówczas, gdy istnieje np. "ważny interes podatnika". Decyzja taka wymaga stosownego uzasadnienia. Uznanie administracyjne wyraża się nie w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym przesłanek odroczenia (lub analogicznie – umorzenia zaległości podatkowych), ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet w sytuacji ich istnienia". (R. Dowgier, L. Etel, C. Kosikowski, P. Pietrasz, M. Popławski, S. Presnarowicz, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Lex 2011). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swych orzeczeniach podkreślał, że sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji wybór jest słuszny. Sądy administracyjne zostały powołane do kontroli legalności działalności administracji publicznej, a zatem nie są one uprawnione do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji uznaniowej. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzje uznaniowe organów podatkowych podlegają natomiast badaniu co do ich zgodności z przepisami proceduralnymi (zob. wyrok NSA z 13 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1227/97, Lex Nr 33404). W wyroku z 7 lutego 2001 r. (sygn. akt I SA/Gd 1507/00, Lex Nr 46473) NSA podkreślił, iż sądowa kontrola legalności tzw. decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Przywołane poglądy Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie organy podatkowe należycie ustaliły stan faktyczny. W szczególności nie budzi żadnych wątpliwości fakt powstania zaległości z tytułu łącznego zobowiązania podatkowego. Organy prawidłowo ustaliły też sytuację majątkową Skarżącego, wskazując na posiadane grunty orne o powierzchni 9,5193 ha (co stanowi 2,1966 ha przeliczeniowych), las o powierzchni 3,8761 ha, dom murowany o powierzchni 103,04 m², utrzymywanie się z dochodów osiąganych z rolnictwa. Wzięto pod uwagę, że Skarżący nie otrzymuje dopłat unijnych, nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Ponadto organy rozważyły zaistnienie w sprawie przesłanek "ważnego interesu podatnika", jak też wzięły pod uwagę ewentualne zaistnienie przesłanki "interesu publicznego". Wskazują na to uzasadnienia wydanych decyzji. Organy doszły jednak do wniosku, że w związku z utrwalonymi poglądami doktryny i wyrażanymi w orzecznictwie, w przypadku Skarżącego przesłanki takie nie zachodzą. Sąd nie podziela podniesionych przez pełnomocnika Skarżącego zarzutów naruszenia art. 122 i art. 187 § 1 o.p. Wprawdzie to na organie podatkowym spoczywa obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, to jednak słusznie wskazano w doktrynie, że w postępowaniu podatkowym przeważająca ilość dowodów, co do zasady, jest lub powinna być w posiadaniu strony. To strona ma interes w tym, aby wszystkie te dowody przedstawić organowi celem wykazania swoich racji. Jeżeli tego nie czyni, to tym samym nie pozwala na postawienie organowi zarzutu, że działał nieprawidłowo pomijając dowody nieujawnione, którymi z powodu braku działania strony nie dysponował. Ocena prawidłowości i zgodności z prawem działania organu nie może być dokonywana w oderwaniu od tego, w jakich okolicznościach towarzyszących postępowaniu organ wydawał decyzję (P. Pietrasz, w: R. Dowgier, L. Etel, C. Kosikowski, P. Pietrasz, M. Popławski S. Presnarowicz, Ordynacja Podatkowa, Komentarz do art. 187, opubl. w LEX). W orzecznictwie zwrócono uwagę na to, że w postępowaniu podatkowym obowiązuje tzw. zasada współdziałania. Znajduje ona uzasadnienie w relacjach zasady prawdy materialnej oraz w prawach strony do czynnego udziału w postępowaniu podatkowym. Podatnik powinien sam ujawnić wszystko to, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy (wyrok NSA z dnia 24 maja 2004 r., FSK 78 i 79/04, LEX nr 109935), zwłaszcza w sytuacji, gdy posiada on dowód, którym organ nie dysponuje (wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2003 r., I SA/Łd 450/01, niepubl.). W niniejszej sprawie Skarżący wyjątkowo uporczywie nie współpracował z organem podatkowym. Pomimo wezwania organu I instancji z [...] lutego 2015 r. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających jego sytuację życiową i materialną. W złożonym piśmie ograniczył się do stwierdzenia w sposób ogólnikowy, że jego sytuacja się nie zmieniła. Następnie pomimo otrzymania zawiadomienia o przeprowadzeniu oględzin nieruchomości, Skarżący w dniu [...] marca 2015 r. uniemożliwił dokonanie tej czynności (pracownicy organu zastali zamknięty dom). Mimo to organy wydając decyzję oparły się o wystarczający materiał dowodowy, pozyskany z instytucji, które dysponowały informacjami istotnymi z punktu widzenia prowadzonego postępowania. Zebrane dowody zostały poddane wnikliwej ocenie w kontekście zaistnienia w sprawie przesłanek warunkujących uwzględnienie wniosku Skarżącego. Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że pomimo, iż wynik przeprowadzonego postępowania nie jest zgodny z oczekiwaniami Skarżącego, nie może to oznaczać, że zaskarżona decyzja narusza prawo. Zdaniem Sądu w tej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, ani stanowiącego materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia art. 67a o.p. Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł, jak w sentencji.