I SA/Bk 876/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie sędzia SO del. do WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 lutego 2016 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości z tytułu IV raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. i umorzenia postępowania w sprawie odsetek od tego zobowiązania. Oddala skargę Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2015 r Pan J. G. (dalej powoływany także jako Skarżący) zwrócił się do Wójta Gminy W. z prośbą o umorzenie zaległych odsetek w kwocie 2,78 zł od nieopłaconej IV raty za 2014 r. w łącznym zobowiązaniu pieniężnym w kwocie 78 zł oraz rozłożenie tej raty na trzy równe części płatne: 26 zł do końca kwietnia 2015 r.; 26 zł do końca maja 2015 r. i 26 zł do końca czerwca 2015 r. Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] Wójt Gminy W. odmówił Skarżącemu rozłożenia na raty zaległości IV raty za 2014 r. w łącznym zobowiązaniu pieniężnym i umorzył postępowanie odnośnie umorzenia odsetek od zaległości IV raty za 2014 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że brak było przesłanek względem Skarżącego, aby zastosować wnioskowaną ulgę. Wskazał, że Skarżący mieszka w starym drewnianym domu bez podstawowych wygód, utrzymuje się z dochodów ze słabo zmechanizowanego gospodarstwa rolnego oraz z zasiłków z Ośrodka Pomocy Społecznej w W. Z powodu przewlekłej choroby korzysta z rehabilitacji oraz przebywał na zwolnieniu lekarskim od [...].01.2015 r. do [...].02.2015 r. - z którego to tytułu otrzymał z KRUS zasiłek chorobowy w wysokości 330 zł. Zaznaczył, że Skarżący jest osobą samotną, nie ma nikogo na utrzymaniu, posiada gospodarstwo rolne o pow. 7,05 ha fizycznych co stanowi 2,3875 ha przeliczeniowych. Podatnik zamieszkuje we własnym domu, a kwota podatku jaką jest zobowiązany uiszczać z racji posiadanego majątku to 306 zł rocznie, czyli 25,50 zł miesięcznie gdyby płacił każdą ratę podatku. Tymczasem Skarżący w 2014 r. skorzystał z umorzenia IV raty za 2013 r., I raty za 2014 r. a także III raty za 2014r. i w rezultacie w 2014 r. opłacił tylko II ratę podatku w kwocie 78 zł. Organ nie dał wiary zapewnieniom podatnika, że zapłacenie kolejnej raty podatku w wysokości 78 zł mogłoby zachwiać podstawami jego egzystencji, a zbyt szerokie i dowolne wykorzystanie uprawnień w przyznawaniu ulg podatkowych doprowadziłoby do naruszenia dyscypliny podatkowej, do zachowania której powołano organy podatkowe oraz do naruszenia zasady równego traktowania podatników, pozostających w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Zdaniem organu, każdy podatnik powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych, tymczasem Skarżący dołączył w trakcie postępowania liczne rachunki dokumentujące zakup środków ochrony roślin, materiału siewnego, oleju napędowego, części maszyn itp. w kwotach znacznie przewyższających zaległą ratę podatkową. Ponadto Skarżący planuje i realizuje wydatki przekraczające nawet tysiąc złotych, jednocześnie twierdząc, że jednorazowe opłacenie zaległego podatku w kwocie 78 zł jest dla niego zbyt dużym obciążeniem. Skarżący powinien był zabezpieczyć środki na zapłacenie IV raty podatku za 2014 r., tym bardziej, że w czasie kiedy starał się o jej umorzenie zdołał zabezpieczyć środki na zakup okien - wielokrotnie przewyższające kwotę raty podatku. Obecnie zaś wystarczyłoby zakupienie jednorazowo w marcu 2015 r. mniejszej ilości oleju napędowego np. 230 litrów nie zaś 250 aby wygospodarować kwotę potrzebną na opłacenie zaległego podatku. Dlatego też, organ I instancji, biorąc poda uwagę, że podatnik wielokrotnie korzystał z ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowych, ponadto stale korzysta ze świadczeń z Ośrodka Pomocy Społecznej - otrzymał w okresie ostatnich dwóch lat większe wsparcie od organów gminy niż inne osoby znajdujące się w podobnej sytuacji zdrowotnej i finansowej i udzielenie w tej sytuacji ulgi podatkowej z pewnością byłoby sprzeczne z interesem publicznym. W zakresie wniosku o umorzenie odsetek za zwłokę organ powołał się na art. 54 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej powoływana jak o.p.), z którego wynika, że w niniejszej sprawie, z uwagi na niewielką kwotę zaległości podatkowej, odsetki za zwłokę nie będą naliczane. Tym samym, żądanie podatnika umorzenia odsetek poniżej ww. kwoty jest bezprzedmiotowe, co skutkowało umorzeniem postępowania w tym zakresie. Z powyższą decyzją nie zgodził się Skarżący, uznając ją za niesłuszną, nieuczciwą, nierzetelną i kłamliwą, a ponadto wydaną z naruszeniem prawa, bowiem po upływie dwóch miesięcy od złożenia wniosku. Skarżący zarzucił m.in. łamanie Konstytucji RP w zakresie w jakim mówi o równym traktowaniu wszystkich obywateli oraz obowiązku zapewnienia niepełnosprawnym szczególnej opieki zdrowotnej. Zarzucił organowi, że umarza podatki bogatym rolnikom, zaś jemu nie chce. Zakwestionował również ustalenia organów w zakresie jego sytuacji finansowej, bowiem część z wydatków na zakup okien i pieca otrzymał z pomocy społecznej. Podkreślił, że nie ma pieniędzy na podstawowe potrzeby życiowe, jak żywność, leki, dojazd na rehabilitację, czy remont domu, przeciekającego dachu w budynku gospodarczym oraz remont ciągnika i maszyn rolniczych. Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ odwołując się do zasad przyznawania ulg uznaniowych, w tym rozłożenia na raty zaległości podatkowych stwierdził, że nie zawsze trudna sytuacja finansowa i zdrowotna podatnika musi być utożsamiana z pojęciem ważnego interesu podatnika, gdyż w przeciwnym razie prowadziłoby to do absurdu. Zawsze bowiem ulga w zapłacie zobowiązania podatkowego jest w interesie (faktycznym) podatnika. W rezultacie każdy podatnik znajdujący się w trudnej sytuacji majątkowej spełniałby przesłankę przyznania ulgi. Takie stanowisko byłoby sprzeczne z zasadą wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP, z której wynika, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji słusznie nie dopatrzył się ważnego interesu podatnika, ani interesu publicznego uzasadniającego przyznanie wnioskowanej ulgi. Skarżący, jak to już bywało w przeszłości, o czym jest wiadomo Kolegium przy okazji innych postępowań ulgowych prowadzonych z udziałem Skarżącego i co znalazło również potwierdzenie w wyroku WSA w Białymstoku z dnia 27 sierpnia 2014 r. sygn. akt I SA/Bk 139/14, pomimo dysponowania kwotami znacznie przewyższającymi kwotę raty podatku uchylał się od opłacania podatku i dokonywał kosztownych inwestycji i powiększał stan posiadania majątku (np. zakupy cielaka za 850 zł), a uzyskiwane z pomocy społecznej środki, które jak twierdził przy ubieganiu się o nie zostaną przeznaczone na zakup żywności przeznaczał na opłacenie raty podatku. Nie inaczej było i w niniejszym postępowaniu o czym świadczy zakup w marcu 2015 r. oleju napędowego za kwotę wynoszącą aż 1147,50 zł, mimo zalegania z zapłatą kwoty 78 zł tytułem IV raty podatku za 2014 r. Roszczeniowa postawa Skarżącego przejawia się również w stałym korzystaniu ze środków z pomocy społecznej. Z kwoty 4990 zł wydatkowanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej w W. w 2015 r. na 12 rodzin, aż 1150 zł przeznaczono wyłącznie na potrzeby Skarżącego. Słusznie zauważył organ I instancji, że w zeszłym roku 2014 Skarżący skorzystał już z umorzenia III raty podatku za 2013 r., I i III raty za 2014 r. i w rezultacie w 2014 r. opłacił tylko II ratę podatku w kwocie 78 zł. Udzielanie kolejnej ulgi w spłacie zobowiązań straciłoby charakter wyjątku, a stało regułą w przypadku Skarżącego. Oczywiście w subiektywnym przekonaniu podatnika jego interes nosi znamiona ważnego interesu niemniej jednakże w wymiarze obiektywnym traci już taki charakter. W skardze na powyższą decyzję Skarżący podtrzymał stanowisko w sprawie. W jego ocenie zaskarżona decyzja jest niesłuszna, nieuczciwa, nierzetelna, w uzasadnieniu kłamliwa i stronnicza. Zdaniem Skarżącego, kwestionowana decyzja niezasadnie utrzymuje w mocy decyzję organu I instancji wydaną z naruszeniem prawa. W odpowiedzi na skargę, Kolegium podtrzymując stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialno-prawną zapadłych w niniejszej sprawie decyzji organów podatkowych jest w szczególności art. 67a § 1 pkt 2 i 3 o.p. Przepisy te dają możliwość m.in. rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej oraz umorzenia ciążących na podatniku zaległości podatkowych oraz odsetek za zwłokę, jeśli jest to uzasadnione ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Wynikająca z tego przepisu norma prawna nie wyznacza w sposób kategoryczny prawnych konsekwencji dla określonego rodzaju stanów faktycznych, pozostawiając to uznaniu organu podatkowego. Ustawodawca zastrzegł bowiem, że w przypadku wystąpienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego organ podatkowy może na wniosek podatnika umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Komentowany przepis wprowadza do systemu prawa podatkowego tzw. luz decyzyjny (por. J. Wróblewski, Sądowe stosowanie prawa, PWN, Warszawa 1972, s. 222). Decyzje organów podatkowych mają w tych sprawach charakter uznaniowy. Powyższe nie oznacza, że swoboda w przyznawaniu tego rodzaju ulg jest niczym nieograniczona. Wykładnia gramatyczna przepisu art. 67a § 1 o.p. daje podstawę do stwierdzenia, że do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia dochodzi po ustaleniu, iż w sprawie zaistniała przesłanka w postaci "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego". Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ podatkowy nie ma w tym zakresie możliwości wyboru konsekwencji prawnych i nie może przyznać wnioskowanej ulgi w spłacie podatku. Natomiast wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek, choć pozwala organowi podatkowemu na zastosowanie tej ulgi, to jednak do tego nie zobowiązuje. W tym przypadku organ podatkowy powinien najpierw wyważyć interes jednostki i interes majątkowy Skarbu Państwa lub gminy. Zasadą konstytucyjną jest bowiem obowiązek każdego obywatela do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków (art. 84 Konstytucji RP). Ponadto w doktrynie wskazuje się, że uznanie administracyjne sprowadza się do tego, że organ podatkowy jest zobligowany do ustalenia, czy w danej sprawie mają miejsce przesłanki uzasadniające zastosowanie ulgi. Musi zatem wszechstronnie wyjaśnić okoliczności faktyczne po to, aby na tej podstawie stwierdzić, czy występuje "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny". Ustalenie istnienia tych przesłanek nie wiąże organu podatkowego w tym sensie, że nie musi on podjąć korzystnej dla podatnika decyzji. Może bowiem - w ramach swojego uznania - zadecydować o odmowie odroczenia terminu, nawet wówczas, gdy istnieje np. "ważny interes podatnika". Decyzja taka wymaga stosownego uzasadnienia. Uznanie administracyjne wyraża się nie w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym przesłanek odroczenia (lub analogicznie – rozłożenia na raty lub umorzenia zaległości podatkowych), ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet w sytuacji ich istnienia". (R. Dowgier, L. Etel, C. Kosikowski, P. Pietrasz, M. Popławski, S. Presnarowicz, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Lex 2011). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swych orzeczeniach podkreślał, że sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji wybór jest słuszny. Sądy administracyjne zostały powołane do kontroli legalności działalności administracji publicznej, a zatem nie są one uprawnione do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji uznaniowej. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzje uznaniowe organów podatkowych podlegają natomiast badaniu co do ich zgodności z przepisami proceduralnymi (zob. wyrok NSA z 13 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1227/97, Lex Nr 33404). W wyroku z 7 lutego 2001 r. (sygn. akt I SA/Gd 1507/00, Lex Nr 46473) NSA podkreślił, iż sądowa kontrola legalności tzw. decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Przywołane poglądy Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie organy podatkowe należycie ustaliły stan faktyczny. Skarżący jest osobą samotną, nie ma nikogo na utrzymaniu. Jest właścicielem 7,05 ha gospodarstwa rolnego, z którego osiągnięty dochód pozwalał na zapłatę ciążącego zobowiązania pieniężnego. Organy wzieły również pod uwagę, że Skarżący w 2015 r. uzyskał pomoc z Ośrodka Pomocy Społecznej w W. na kwotę 1150 zł, a także uzyskał umorzenie łącznego zobowiązania pieniężnego w zakresie części rat podatku za 2013 r. i 2014 r. Jak ustalono, występując o zastosowanie ulg podatkowych Skarżący dysponował jednocześnie środkami wystarczającymi na uregulowanie rat podatku. Wskazuje na to np. zakup oleju napędowego w marcu 2015 r. za kwotę 1147,50 zł. Organy uwzględniły też w ocenie powoływane przez Skarżącego kłopoty zdrowotne. Został on zaliczony do osób z lekkim stopniem niepełnosprawności i jako wskazania dotyczące odpowiedniego zatrudnienia podano otwarty rynek pracy z uwzględnieniem przeciwwskazań wynikających ze stanu zdrowia. Skarżący nie jest zatem trwale niezdolny do pracy, a niezdolność stwierdzona zwolnieniami lekarskimi ma charakter okresowy. Ponadto organy rozważyły zaistnienie w sprawie przesłanek "ważnego interesu podatnika", jak też wzięły pod uwagę ewentualne zaistnienie przesłanki "interesu publicznego". Wskazują na to uzasadnienia wydanych decyzji. Organy doszły jednak do wniosku, że w związku z utrwalonymi poglądami doktryny i wyrażanymi w orzecznictwie, w przypadku Skarżącego przesłanki takie nie zachodzą. Zasadnie stwierdzono, że sytuacja zdrowotna podatnika i wydatki ponoszone na leki nie przesądzają o konieczności przyznania ulgi, zwłaszcza wobec posiadania przez Skarżącego majątku (inwentarz żywy, gospodarstwo rolne) i ponoszenia znacznych wydatków na inne cele. Sąd zgadza się z oceną organów, z której wynika, że trudno dać wiarę, że opłacenie podatku w tak niskiej kwocie mogłoby zagrażać egzystencji Skarżącego. Organ wskazał ponadto, zestawiając interes indywidualny z publicznym, że udzielenie kolejnej ulgi Skarżącemu w postaci umorzenia zaległości podatkowej w małej gminie, o ograniczonych możliwościach finansowych, w której zamieszkują rodziny wielodzietne, znajdujące się w znacznie trudniejszej sytuacji finansowej niż Skarżący godziłoby w interes publiczny. Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że pomimo, iż wynik przeprowadzonego postępowania nie jest zgodny z oczekiwaniami Skarżącego, nie może to oznaczać, że zaskarżona decyzja narusza prawo. Zdaniem Sądu w tej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, ani stanowiącego materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia art. 67a o.p. Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.