I SA/Bk 884/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), Sędziowie sędzia SO del. do WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Świętochowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 lutego 2016 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2014 oddala skargę. Pan L. K. (dalej powoływany także jako: Skarżący) w dniu [...] maja 2014 r., złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w K. wniosek o przyznanie płatności na rok 2014, w którym ubiegał się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej do deklarowanych działek rolnych o łącznej powierzchni 14,27 ha, uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych (PZ) do powierzchni 6,93 ha. Podczas przeprowadzania kontroli administracyjnej ww. wniosku o przyznanie płatności na rok 2014 wystąpiły błędy kontroli krzyżowej dotyczące przekroczenia maksymalnego kwalifikowanego obszaru (PEG) występującego na działkach ewidencyjnych nr: [...], [...], [...], położonych w województwie p., powiecie k., gminie G. przez wszystkich rolników ubiegających się o jednolitą płatność obszarową oraz wystąpiły błędy dotyczące powierzchni deklarowanej do jednolitej płatności obszarowej na działce ewidencyjnej nr [...]. Wnioski o płatności do tych samych działek, obok Skarżącego złożyli także inni rolnicy. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, w tym oświadczeń i wyjaśnień Skarżącego, wyjaśnień I. C. oraz zeznań świadków – E. Ś., A. Ż. i W. J., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., Nr [...] odmówił Skarżącemu przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2014 r. oraz nałożył sankcję. Rozpatrując odwołanie od tego rozstrzygnięcia, Dyrektor P. Oddziału ARiMR w Ł. decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy odwołując się m.in. do art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2012 r., poz. 1164 ze zm.) wskazał, że jednolita płatność obszarowa przysługuje rolnikowi do będących w jego posiadaniu w dniu [...] maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli m.in. posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr VII do rozporządzenia nr 1121/2009, z tym że w przypadku zagajników o krótkiej rotacji działka rolna powinna obejmować jednolitą gatunkowo uprawę o powierzchni co najmniej 0,1 ha. W ocenie Dyrektora Oddziału ARiMR w rozpatrywanej sprawie istotnym jest ustalenie, czy Skarżący posiadał w maju 2014 r. zadeklarowane we wniosku grunty rolne oraz czy rzeczywiście w tym roku gospodarował rolniczo na tych gruntach. Organ zauważył przy tym, że posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu dwóch elementów: elementu fizycznego władania rzeczą oraz elementu psychicznego, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie. Zdaniem Dyrektora Oddziału ARiMR, organ I instancji prawidłowo uznał, że Skarżący nie użytkował jako posiadacz części gruntów rolnych zadeklarowanych na działkach rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr [...], [...] i [...] obręb B., gmina G., powiat k. Z zeznań A. Ż., E. Ś. i I. C. wynika, że w 2014 r. część ww. działek była w posiadaniu i użytkowaniu I. C. - zięcia strony postępowania. Podobnej treści oświadczenie złożył również sam Skarżący, wskazując że I. C. wyorał i użytkuje od 2011 r. część działek ewidencyjnych o nr [...], [...] i [...]. Organ odwoławczy podkreślił, że ustawowa przesłanka posiadania gospodarstwa nie jest powiązana z tytułem prawnym wnioskodawcy do nieruchomości, ale ma związek z faktycznym władztwem nad gruntem rolnym, co polega na jego rolniczym użytkowaniu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że decyzje administracyjne dotyczące przyznania bądź odmowy przyznania płatności bezpośrednich mogą być podejmowane po uprzednim ustaleniu, czy producent rolny jest czy nie jest posiadaczem gruntów rolnych zgłoszonych we wniosku, nie ma zastosowania kodeksowa fikcja prawna, dotycząca ciągłości posiadania, przy ocenie stanu posiadania gruntów rolnych w chwili składania wniosku, gdzie poza posiadaniem ustawodawca wymaga utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej, co wyraźnie wskazuje na faktyczne, rzeczywiste posiadanie (władanie) gruntami rolnymi (m.in. wyrok NSA z 14 czerwca 2007 r., II GSK 53/07). W konsekwencji powyższego, nie może być więc uznany za posiadacza gospodarstwa rolnego, w rozumieniu art. 7 ust. 1 przywołanej ustawy, ten kto utracił faktyczne władztwo nad gospodarstwem rolnym i związek z jego rolniczym użytkowaniem - chociażby został bezprawnie tego pozbawiony, a nowy posiadacz gruntów został uznany za posiadacza w złej wierze (wyrok NSA z 4 czerwca 2009 r., sygn. akt: II GSK 1012/08). Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, skoro Skarżący nie posiadał części zadeklarowanych gruntów i nie użytkował ich rolniczo, nie spełniał warunków do przyznania wnioskowanych płatności. Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie nie doszłoby do wystąpienia nieprawidłowości, gdyby Skarżący dołożył choć odrobinę staranności i sprawdził zakres żądania wyrażony we wniosku o płatność z posiadaniem działek rolnych. Tym bardziej, iż Skarżący, co sam oświadcza w złożonych w sprawie pismach, doskonale był zorientowany, iż część działek nr [...], [...] i [...] znajduje się w posiadaniu i użytkowaniu I. C. Zdaniem organu II instancji w przedmiotowej sprawie nie znajduje również zastosowania art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. zgodnie, z którym obniżek i wykluczeń, przewidzianych w rozdziałach I i II, nie stosuje się w przypadku, gdy rolnik złożył wniosek zgodny ze stanem faktycznym lub gdy może wykazać, że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy. Wniosek nie był prawidłowy pod względem faktycznym, a Skarżący nie wykazał skutecznie w toku postępowania, iż nie ponosi winy za zadeklarowanie we wniosku nieprawidłowych danych. Ze zgromadzonego w rozpatrywanej sprawie materiału dowodowego wynika, że Skarżący doskonale zdawał sobie sprawę, iż część zadeklarowanych działek znajdują się w posiadaniu I. C. Z powyższą decyzją nie zgodził się Skarżący i złożył skargę do Sądu. Zarzucił organowi błędy w ustaleniach faktycznych, w szczególności dotyczących posiadacza działek, wskazując że jest ich jedynym właścicielem i użytkownikiem. I. C. samowolnie użytkuje działki będące jego własnością, dlatego też nie powinien dostawać dopłat z Agencji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r. poz. 1164 ze zm.) rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu [...] maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli: (1) posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr VII do rozporządzenia nr 1121/2009, z tym że w przypadku zagajników o krótkiej rotacji działka rolna powinna obejmować jednolitą gatunkowo uprawę o powierzchni co najmniej 0,1 ha; (2) wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności; (2a) przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności; (3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. W pierwszej kolejności należy wskazać, że określony w cytowanym art. 7 ust. 1 ww. ustawy warunek posiadania gruntów rolnych dla celów przyznania płatności należy rozumieć, jako ich rolnicze użytkowanie. W myśl art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Dla przymiotu posiadania istotne jest zatem faktyczne władanie rzeczą. W orzecznictwie wielokrotnie zwracano uwagę na to, że dla prawa do otrzymania płatności liczy się faktyczne korzystanie z gruntów. NSA w wyroku z 18 października 2011 r., II GSK 1034/10 (dostępny w CBOSA) wskazał, że posiadanie uprawniające do uzyskania płatności musi zawierać w sobie kilka szczególnych cech: musi to być faktyczne posiadanie i rolnicze użytkowanie gruntów utrzymywanych w dobrej kulturze rolnej i ściśle związanych z produkcją rolną, której przecież wspieraniu płatności mają służyć. Sąd zauważył, że idea płatności obszarowych wynika ze wspólnotowej polityki wspierania dochodów rolników i dotyczy, co wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego, pomocy finansowej udzielanej tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych. Aby zostać beneficjentem pomocy w ramach mechanizmu bezpośredniego wsparcia nie wystarczy zatem być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego, ale należy je rolniczo użytkować. Ta właśnie okoliczność powoduje, że organ rozpoznający wniosek pomocowy jest zobowiązany przede wszystkim ocenić, czy wnioskodawca faktycznie posiada grunty rolne, których ma dotyczyć i czy są one utrzymywane w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Także WSA w Warszawie w wyroku z 16 listopada 2010 r., V SA/Wa 1062/10 (dostępny w CBOSA) wskazał, że istotą płatności bezpośrednich do gruntów rolnych jest pomoc rolnikowi, który faktycznie użytkuje grunty rolne, utrzymując je zgodnie z normami, decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie jedynie posiada tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Wnioskodawca nie musi natomiast wykazywać, że przysługuje mu prawo do gruntu. Tak bowiem, jak posiadanie przez producenta rolnego tytułu prawnego do gruntu rolnego zgłoszonego we wniosku nie przesądza jeszcze o przyznaniu płatności obszarowych z tego tytułu, tak i niedysponowanie stosownym tytułem prawnym do nieruchomości nie może automatycznie wyłączać rolnika z systemu pomocy (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2007 r., sygn. II GSK 258/06, dostępny w CBOSA). Uprawnionym do płatności jest bowiem także posiadacz samoistny i zależny bez tytułu prawnego (por. Komentarz do art. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U.08.170.1051), [w:] J. Bieluk, D. Łobos-Kotowska, Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Komentarz, Oficyna, 2008). Sąd orzekający w tej sprawie zaprezentowane wyżej poglądy w pełni podziela. W kontrolowanej sprawie organy prawidłowo ustaliły, że Skarżący nie użytkował na dzień [...] maja 2014 r. zadeklarowanych we wniosku części działek rolnych o nr [...], [...] i [...] (obręb B., gmina G., powiat k.). Działki te były w posiadaniu innego producenta rolnego – I. C.. Potwierdzają to zeznania A. Ż., E. Ś. i I. C., a także wyjaśnienia samego Skarżącego. W świetle przedstawionych okoliczności zasadnie stwierdzono, że w sytuacji, gdy Skarżący nie użytkował w 2014 r. części działek rolnych, które zgłosił do płatności, doszło do zawyżenia deklarowanej powierzchni. Ponieważ różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną, a powierzchnią stwierdzoną przekraczała 50% Skarżącemu nie przyznano płatności i nałożono sankcje. Zasady procedowania w sprawach dotyczących przyznania pomocy m.in. w postaci płatności JPO i UPO zostały w istotny sposób zmodyfikowane stosunku do reguł przewidzianych w Kpa, czyli w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w postępowaniu w sprawach dotyczących płatności bezpośredniej, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej, płatności do pomidorów oraz wsparcia specjalnego organ administracji publicznej: (1) stoi na straży praworządności; (2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; (3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; (4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Nadto w myśl postanowień art. 3 ust. 3 ww. ustawy strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu – co należy podkreślić - spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że organ w sposób wyczerpujący rozpatrzył cały zgromadzony materiał dowodowy. Poddał ocenie wniosek Skarżącego o przyznanie płatności oraz pozostałe dowody zebrane w toku postępowania. Organ odniósł się również do zarzutów przedstawionych przez Skarżącego. Ocena zebranych dowodów jest przekonująca, zgodna z wymogami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego. Sposób prowadzenia postępowania w sprawie w pełni odpowiada wymogom zasady budzenia zaufania do organów Państwa. Organy wyjaśniły w szczególności, że przesłanka posiadania gospodarstwa nie jest powiązana z tytułem prawnym do nieruchomości, ale ma związek z faktycznym władztwem nad gruntem rolnym, co polega na jego rolniczym użytkowaniu. Skarżący skutecznie nie podważył ustaleń dokonanych w sprawie. Prawidłowo stwierdzono też, że w przedmiotowej sprawie nie znajduje zastosowania art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009 r., str. 65 ze zm.). Zgodnie z jego treścią zmniejszeń i wykluczeń, przewidzianych w rozdziałach I i II rozporządzenia, nie stosuje się w przypadku gdy rolnik złożył wniosek zgodny ze stanem faktycznym lub gdy może wykazać, że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy (ust. 1). Ponadto zmniejszeń i wykluczeń przewidzianych w rozdziałach I i II nie stosuje się w odniesieniu do tych części wniosku o przyznanie pomocy, co do których rolnik informował właściwy organ na piśmie, że wniosek o przyznanie pomocy jest nieprawidłowy lub zdezaktualizował się od czasu złożenia, pod warunkiem że rolnik nie został powiadomiony o zamiarze właściwego organu przeprowadzenia kontroli na miejscu, oraz że organ ten nie poinformował rolnika o jakichkolwiek nieprawidłowościach we wniosku (ust. 2). Wniosek złożony przez Skrzącego nie był prawidłowy pod względem faktycznym, a ponadto Skarżący nie wykazał skutecznie, że nie ponosi winy za zadeklarowanie nieprawidłowych danych. Ze zgromadzonych w aktach sprawy dowodów wynika, że miał świadomość, że sporne działki rolne znajdowały się w posiadaniu innego podmiotu. Jak wyjaśnił organ, w podobnym stanie faktycznym Skarżącemu odmówiono przyznania płatności na lata 2011, 2012 i 2013. Pomimo tego ponownie zadeklarował on sporne działki do płatności. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.