I SA/Bk 90/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło (spr.), asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi I. Sp. z o.o. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 4 stycznia 2023 r. nr 2001-IEE.711.165.2022.12 w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku (dalej powoływany jako: organ egzekucyjny, Naczelnik US) wszczął i prowadził wobec majątku I. sp. z o.o. w B. (dalej powoływana jako skarżąca, Spółka) postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr 2003-723.815259.2022, obejmującego należności z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych. Postanowieniem z 28 września 2022 r. nr 2003-SEE.711.244.1.2022 Naczelnik US umorzył to postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność egzekucji. W następstwie wniesionego przez skarżącą zażalenia, postanowieniem z 4 stycznia 2023 r. nr 2001-IEE.711.165.2022.12 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej powoływane jako DIAS, organ odwoławczy) utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W jego uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że podziela stanowisko organu egzekucyjnego, że ustalenia podjęte przez ten organ w trakcie postępowania egzekucyjnego uzasadniały podjęcie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej jako: u.p.e.a.). Według ustaleń organów egzekucja wierzytelności z rachunku bankowego w Santander Bank Polska S.A. okazała się nieefektywna, zaś poszukiwania majątku w postaci środków transportu na podstawie bazy CEPiK oraz nieruchomości na podstawie ksiąg wieczystych nie dały pozytywnego rezultatu. Organy ustaliły, że Spółka nie prowadzi działalności pod adresem wskazanym w tytule wykonawczym oraz KRS, o czym poinformowała pracownica działu księgowości spółki zarządzającej budynkiem przy ul. [...], wskazując ponadto, że księgowość nie wystawia faktur za wynajem pomieszczeń dla Spółki. Organ odwoławczy wskazał również, że podejmowane próby dokonania czynności egzekucyjnych w siedzibie zobowiązanego także nie powiodły się z uwagi na to, że osoba reprezentująca Spółkę przebywa za granicą. DIAS zwrócił uwagę, że w zażaleniu Spółka nie wskazała żadnego konkretnego składnika majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie skutecznej egzekucji, ograniczając się do wymienienia środków egzekucyjnym określonych w u.p.e.a. Uznał za chybiony zarzut, że organ I instancji ograniczył się m. in. do egzekucji z nieruchomości. Na podstawie akt sprawy organ odwoławczy stwierdził, że nie udało się ustalić czy taki składnik majątku należy do zobowiązanego. Zdaniem organu odwoławczego nie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej jako: k.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a., gdyż Naczelnik US działał na podstawie przepisów prawa, podjęte zostały niezbędne działania zmierzające do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz dokonano wnikliwej oceny całego zebranego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie DIAS organ egzekucyjny wyczerpał wszystkie dostępne mu środki w celu ustalenia składników majątkowych, z których możliwa byłaby egzekucja. Według DIAS dokonane przez Naczelnika US ustalenia pozwalają stwierdzić z pewnością, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przewyższającej koszty egzekucyjne, gdyż nie ujawniono w tym postępowaniu żadnego majątku Spółki, do którego można by skutecznie skierować egzekucję. Organ odwoławczy nie podzielił zarzutu, że organ egzekucyjny nie podjął wystarczających działań w celu ustalenia środków egzekucyjnych umożliwiających skuteczne przeprowadzenie egzekucji oraz zakończył prowadzone postępowanie egzekucyjne przedwcześnie, uznając, że zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego nie jest poszukiwanie w nieskończoność majątku zobowiązanego, lecz wykonanie odpowiednich czynności przewidzianych w u.p.e.a. w oparciu o prawidłowo wystawiony tytuł wykonawczy. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika wniosła skargę do WSA w Białymstoku. Zaskarżając postanowienie w całości, zarzucono naruszenie art. 59 § 4 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego, w sytuacji gdy organ egzekucyjny nie podjął wszystkich zasadnych czynności egzekucyjnych zmierzających do zaspokojenia wierzyciela. W uzasadnieniu jej autor wskazał, że prowadząc umorzone postępowanie organ egzekucyjny nie podejmował skutecznych działań, które zmierzałyby do zaspokojenia wierzyciela. Zdaniem skarżącej z uzasadnienia postanowienia DIAS wynika, że działania organu ograniczyły się do próby wyegzekwowania wierzytelności poprzez egzekucję z pieniędzy oraz egzekucję z nieruchomości. Środki te okazały się nieefektywne. Nie oznacza to według strony, że egzekucja stała się bezskuteczna. W przekonaniu skarżącej organ egzekucyjny nie podjął prób wyegzekwowania należności za pomocą innych środków egzekucyjnych. Zdaniem strony organ mógł skorzystać z innych środków egzekucyjnych, wymienionych w u.p.e.a. W ocenie strony organ egzekucyjny nie wykazał się dostateczną aktywnością w dążeniu do wyegzekwowania wierzytelności. W związku z powyższym skarżąca wniosła o umorzenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie DIAS utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Podstawę do wydania ww. postanowienia organu egzekucyjnego stanowił art. 59 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Należy wskazać, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nie wymaga wniosku zobowiązanego czy też wierzyciela, ale może nastąpić również z urzędu (art. 59 § 4 u.p.e.a.). Wydanie postanowienia w tym przedmiocie nie jest w związku z tym uzależnione od woli zobowiązanej Spółki, lecz od zaistnienia przesłanek umorzenia określonych w art. 59 u.p.e.a. Wydanie postanowienia na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. pozostawiono co prawda uznaniu organu egzekucyjnego – o ile zaistnieje przesłanka przewidziana w tym przepisie, jednak w orzecznictwie słusznie uznaje się, że organy egzekucyjne winny kierować się w ramach tego uznania względami celowościowymi. Słusznie zwraca się uwagę, że skoro pobranie opłaty egzekucyjnej nie jest zależne od nakładu pracy czy skuteczności egzekucji, a jednocześnie wybór czynności podejmowanych w toku postępowania egzekucyjnego należy w istocie do organu podatkowego, to zasada celowości postępowania egzekucyjnego, wynikająca z art. 7 § 2 u.p.e.a. sprzeciwia się pobieraniu opłat za czynności, co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą one do przymusowego wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej wydatki egzekucyjne (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 222/21 i powołane tam orzecznictwo, powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy zatem podkreślić, że organ egzekucyjny powinien mieć na uwadze czy podejmowane przez niego działania są celowe. Nieuzasadnione byłoby dalsze prowadzenie egzekucji, jeśli skutkiem tych działań miałoby być jedynie generowanie kolejnych kosztów egzekucyjnych. W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny dokonał szeregu działań służących ustaleniu czy skarżąca posiada majątek, do którego można by skutecznie skierować egzekucję. Organ podjął próbę egzekucji z rachunku bankowego Spółki. Dokonał poszukiwań majątku w postaci środków transportu na podstawie bazy CEPiK oraz nieruchomości na podstawie ksiąg wieczystych. Zgodnie z ustaleniami organu, niekwestionowanymi przez skarżącą, Spółka nie prowadzi działalności pod adresem wskazanym w KRS, a osoba reprezentująca Spółkę znajduje się za granicą. Trudno zatem czynić względem organu zarzut braku dokonania innych środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., skoro organ ten podjął wystarczające starania w celu ustalenia majątku, do którego można by je skierować i nie przyniosły one rezultatu. Organ odwoławczy trafnie zauważył, że skarżąca takiego majątku nie ujawniła. Stąd też nie może być mowy o naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Sytuacja, gdy postanowienie organu egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. kwestionowane było przez zobowiązanego, było już niejednokrotnie przedmiotem oceny sądów administracyjnych w kontekście reguł postępowania dowodowego z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., stosowanych odpowiednio na podstawie art. 18 u.p.e.a. Niewątpliwie zobowiązanemu przysługuje możliwość zaskarżenia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego i kwestionowania ustaleń organu egzekucyjnego. Zasadnie jednak zauważa się w orzecznictwie, że zobowiązany może łatwo zapobiec umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. przez wskazanie posiadanego majątku, z którego egzekucja byłaby możliwa, bądź przez spełnienie przy wykorzystaniu tego majątku ciążącego na nim i egzekwowanego od niego obowiązku (por. wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. akt II FSK 1383/19). Ogranicza to możliwość skutecznego podnoszenia zarzutów w zakresie braku ustalenia majątku przez organ egzekucyjny, skoro zobowiązany sam może ten majątek ujawnić. Z powyższych względów sąd uznał za zasadne stanowisko organu odwoławczego, że Naczelnik US podjął niezbędne działania w celu ustalenia czy Spółka posiada jakikolwiek majątek czy też źródła dochodu, a wobec ich braku oczywistym jest, że wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne nie jest możliwe. W związku z tym istniały podstawy do zastosowania art. 59 § 4 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a., a zarzut w tym zakresie jest bezzasadny. Sąd nie doszukał się innych naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które uzasadniałyby konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia. W tym stanie rzeczy skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259). Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, do czego uprawniał art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym. Sąd rozpoznaje takie sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).