I SA/Bk 96/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz,, sędzia WSA Andrzej Melezini, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 marca 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania w sprawie dopuszczenia do obrotu towaru w postaci płyt marmurowych oddala skargę W dniu [...] października 1999 r. Agencja Celna "W." w S., działając w imieniu Przedsiębiorstwa Handlu Zagranicznego I. w S., będącego własnością Pani M. K. (obecnie M. W., dalej powoływana także jako skarżąca), zgłosiła w Urzędzie Celnym w B. Oddziale Celnym w S. do procedury dopuszczenia do obrotu towar w postaci płyt marmurowych. Zgłoszenie celne zostało zaewidencjonowane pod pozycją [...]. Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 1999 r. powyższe zgłoszenie celne uznano za nieprawidłowe w części dotyczącej wartości celnej importowanego towaru. Ustalono w niej wartość celną zgłoszonego towaru w nowej wysokości, określono kwotę wynikającą z długu celnego i naliczono należności podatkowe. Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie. Prezes Głównego Urzędu Ceł w W. postanowieniem nr [...] z dnia .. marca 2000 r. stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Po rozpoznaniu skargi na powyższe postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 29 listopada 2000 r. sygn. akt SA/Bk 527/00 oddalił skargę. Pismem z dnia [...] listopada 2017 r. pełnomocnik skarżącej wniósł na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. o stwierdzenie nieważności postanowienia Prezesa Głównego Urzędu Ceł nr [...] z dnia [...] marca 2000 r., jako wydanego bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. postanowienia. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniosek o stwierdzenie nieważności zgłoszony pismem z dnia [...] listopada 2017 r., został złożony z uchybieniem terminu określonego w art. 2652 Kodeksu celnego. Po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Na powyższą decyzję została złożona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Postanowieniem z dnia 7 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Bk 618/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił skargę. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 29 stycznia 2019 r. sygn. akt I GZ 3/19 oddalił zażalenie na powyższe postanowienie. Pismem z dnia [...] sierpnia 2019 r. pełnomocnik skarżącej ponownie wniósł o stwierdzenie nieważności postanowienia Prezesa Głównego Urzędu Ceł nr [...] z dnia [...] marca 2000 r. Jako podstawę żądania wskazał art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r., Nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B., na podstawie art. 165a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1996 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej powoływana także jako o.p.) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Prezesa Głównego Urzędu Ceł nr [...] z dnia [...] marca 2000 r. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, odwołując się do brzmienia art. 165a § 1 o.p., piśmiennictwa oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, że istnieją trzy główne przyczyny, które powodują, iż postępowanie nie może być wszczęte, mogą dotyczyć: 1) braku w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego, 2) sytuacji, gdy w danej sprawie toczy się postępowanie podatkowe, 3) przypadków, gdy w sprawie zapadła już decyzja (również nieostateczna). Przedmiotowy wniosek z dnia [...] sierpnia 2019 r. dotyczy sprawy, która została już rozstrzygnięta przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. decyzją nr [...] dnia [...] lutego 2018 r., którą organ celno-skarbowy odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Prezesa Głównego Urzędu Ceł nr [...] z dnia [...] marca 2000 r., a następnie decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. utrzymał decyzję nr [...] z dnia [...] lutego 2018 r. w mocy. Z uwagi, iż powyższy wniosek nie zawiera żadnych nowych przesłanek do stwierdzenia nieważności postanowienia, które nie były jeszcze rozpatrywane przez organy celno-skarbowe, zgodnie z powołanym wyżej art. 165a § 1 o.p. postępowanie w tej sprawie nie może być wszczęte. Na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji w postępowaniu podatkowym wydanych z rażącym naruszeniem prawa wyszczególnionych we wniosku z dnia [...] sierpnia 2019 r. Skarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 120, art. 121, art. 122, art. 123, art. 125, art. 127, art. 247 i art. 251 § 2 o.p. W uzasadnieniu wniesionej skargi wskazano, że podstawą wniesionego żądania był art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., który jest odzwierciedleniem art. 247 § 1 pkt 3 o.p. oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. w sprawie o sygn. P 46/13 nawiązujący do art. 2 Konstytucji RP. Zarzucono, że organ podatkowy nie wykazał staranności załatwienia sprawy w krótkim terminie. Wydawane rozstrzygnięcia były podejmowane z rażącym naruszeniem prawa i mogły zostać skorygowane w oparciu o materiały znajdujące się w aktach sprawy. Ponadto organy celne utrudniały uzyskanie dowodów w przedmiotowej sprawie. Na rażące naruszenie prawa wskazuje również to, że decyzja z dnia 8 stycznia 1999 r. nie została podpisana i nie powinna być w obiegu prawnym, zaś decyzja ostateczna została wydana po 11 miesiącach w dniu [...] grudnia 1999 r., gdzie tydzień wcześniej partner handlowy – S. wypowiedziały umowę kontraktową na zakup wyrobów marmurowych. W konsekwencji za niezrealizowanie kontraktu zasądzone zostały przez Sąd Arbitrażowy w S. kary w wysokości 300 tysięcy USD. We wszystkich wznowieniach organy celne nie ustosunkowały się do art. 247 § 3 w związku z § 2 o.p., co uniemożliwiło uzyskanie odszkodowania za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych działających z rażącym naruszeniem prawa. Intencją pełnomocnika składającego wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z urzędu było, aby Minister Finansów zajął się sprawą z uwagi na zagrożenie zdrowia skarżącej. Tak się jednak nie stało i sprawa została scedowana na osoby, które dopuściły się łamania prawa i są sędziami we własnej sprawie. Ponadto skarżąca wnosiła o połączenie postępowań w B. i w O. z uwagi na wspólny wątek, gdzie wszystkie decyzje były wydane przez Dyrektora Urzędu Celnego w B. W uzasadnieniu skargi zarzucono również, że Urząd Celny w S. doręczył decyzję z dnia [...] listopada 1999 r. o godz. 21 nie pełnomocnikowi firmy I. w S., lecz przedstawicielowi Agencji Celnej W., co kłóci się z art. 145 § 2 o.p. Z tego powodu zażalenie na przedmiotową decyzję nie było wniesione przez Agencję W. lecz przez właścicielkę firmy. Kolejne naruszenie prawa przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. dotyczy niezachowania zasady dwuinstancyjności, o której jest mowa w art. 127 o.p. W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wyjaśnienia na wstępie wymaga, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Skarga jest nieuzasadniona. Spór w sprawie dotyczy zasadności odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] marca 2000 r. dotyczącego stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Jak ustalił organ złożony przez skarżącą wniosek z dnia [...] sierpnia 2019 r. dotyczy sprawy, która została już rozstrzygnięta przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...], którą organ celno-skarbowy odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] marca 2000 r. Decyzja została następnie utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. W dalszej kolejności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 7 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Bk 618/18 odrzucił skargę wywiedzioną na ww. decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 29 styczna 2019 r., sygn. akt I GZ 3/19 oddalił zażalenie na powyższe postanowienie. Wniesione żądanie zawarte w piśmie z dnia [...] sierpnia 2019 r., analogicznie jak w piśmie z dnia [...] listopada 2017 r., pełnomocnik oparł na art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Powyższy przepis znajduje swoje odzwierciedlenie w art. 247 § 1 pkt 2 i 3 o.p., co oznacza, że żądanie oparte jest o obowiązujące przepisy prawa podatkowego. Przedstawione regulacje dotyczą wydania decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa – przesłanek wskazywanych przez skarżącego jako podstaw stwierdzenia nieważności kwestionowanego postanowienia. W obu wnioskach strona wskazywała na bezpodstawne podważenie wiarygodności faktury przedłożonej do zgłoszenia celnego w oparciu o nierzetelną notatkę służbową, a w konsekwencji błędne ustalenie wartości celnej "w oparciu o art. 29 § 1 Kodeksu celnego z pogwałceniem nie tylko § 1, ale i § 2 p. 2 i 7", podnosiła też, że decyzja z 8 stycznia 1999 r. nie została podpisana, a decyzją ostateczna została wydana po 11 miesiącach. Zgodnie z art. 165a § 1 o.p., gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 tejże ustawy, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten ustanawia dwie odrębne podstawy do odmowy wszczęcia postępowania podatkowego. Pierwsza z nich występuje, gdy żądanie wszczęcia postępowania wniosła osoba niebędącą stroną, natomiast druga dotyczy sytuacji, w której z jakichkolwiek przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Zarówno w piśmiennictwie (por. Brolik Jacek i in., Ordynacja podatkowa. Komentarz, wyd. V, Opublikowano: LEX 2013; Etel Leonard (red.), Ordynacja podatkowa. Komentarz aktualizowany, Opublikowano: LEX/el. 2020), jak w orzecznictwie (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 września 2004 r., III SA 3279/03, OSP 2006, z. 3, poz. 31; wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 czerwca 2009 r., III SA/Wa 3313/08, LEX nr 512132) wskazuje się, że istnieją trzy główne przyczyny, które powodują, iż postępowanie nie może być wszczęte. Mogą one dotyczyć: 1) braku w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego, 2) sytuacji, gdy w danej sprawie toczy się postępowanie podatkowe, 3) przypadków, gdy w sprawie zapadła już decyzja (również nieostateczna). W kontekście ostatniej z wymienionych przyczyn uzasadniających odmowę wszczęcia postępowania należy zauważyć, że stosownie do treści do art. 212 o.p. organ podatkowy który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia. Z kolei, zgodnie z art. 247 § 1 pkt 4 o.p. dwukrotne orzekanie w tej samej sprawie stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności orzeczenia. W kontrolowanej sprawie, w związku z wcześniejszym ostatecznym i prawomocnym rozpatrzeniem złożonego w dniu [...] listopada 2017 r. wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności postanowienia Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] marca 2000 r., organ nie mógł wszcząć postępowania na podstawie kolejnego wniosku skarżącej z dnia [...] sierpnia 2019 r. o stwierdzenie nieważności ww. postanowienia. Oba wnioski zostały złożone przez ten sam podmiot, dotyczą stwierdzenia nieważności tego samego postanowienia, zawierają analogiczne żądania, zostały też oparte na tej samej podstawie prawnej i argumentacji, dotyczą tego samego stanu faktycznego. Z uwagi na istnienie negatywnej przesłanki do wszczęcia postępowania, bowiem w sprawie będącej przedmiotem żądania zawartego we wniosku z dnia [...] sierpnia 2019 r. zapadła ostateczna i prawomocna decyzja z dnia [...] kwietnia 2018 r., a wniosek nie zawierał żadnych nowych przesłanek do stwierdzenia nieważności postanowienia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. na podstawie art. 165a § 1 o.p. zasadnie odmówił wszczęcia postępowania. Odnosząc się do zarzutów skargi należy wyjaśnić, że na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadził postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z dnia [...] marca 2000 r. i nie rozstrzygał sprawy co do istoty. W zaskarżonym postanowieniu nie została dokonana merytoryczna ocena dotycząca żądania. Z tych względów bezprzedmiotowe jest odnoszenie się do podnoszonych w tym zakresie zarzutów skargi. W tym stanie rzeczy, uznając za chybione zarzuty skargi i stwierdzając brak innych naruszeń prawa warunkujących uchylenie zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.).