I SAB/Bk 2/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 5 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Sołectwa B. na bezczynność Burmistrza M. w przedmiocie braku realizacji funduszu sołeckiego na rok 2019 p o s t a n a w i a: odrzucić skargę; Pismem z 30 grudnia 2019 r. Sołectwo B. wniosło skargę na bezczynność Burmistrza M. w przedmiocie braku realizacji funduszu sołeckiego na rok 2019. Sołectwo zażądało sądowego nakazu zrealizowania jego przedsięwzięcia. W odpowiedzi na skargę Burmistrz M. wniósł o jej odrzucenie z uwagi na brak zdolności sądowej i procesowej Sołectwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga, jako niedopuszczalna, podlega odrzuceniu, albowiem została wniesiona przez podmiot, który nie ma zdolności sądowej w sprawie. Na wstępie wskazać należy, że sołectwo jest jednostką pomocniczą gminy Z treści art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 446), dalej: "u.s.g." wynika, że gmina może tworzyć jednostki pomocnicze m.in. sołectwa. Zarówno w doktrynie prawa, jak i w orzecznictwie, utrwalony jest pogląd, iż jednostka pomocnicza nie jest kolejną jednostką samorządu terytorialnego, a stanowi część większej struktury, jaką jest gmina. Podmioty takie mają pomocniczy charakter, wykonują powierzone im zadania gminy i działają w ramach podmiotowości prawnej gminy. Same jednostki pomocnicze nie posiadają osobowości prawnej oraz umocowania do samodzielnego występowania w obrocie prawnym. Nie mogą być zatem samodzielnym podmiotem praw i obowiązków w sferze materialnego prawa administracyjnego (tak K. Bandarzewski i inni, Komentarz do ustawy o samorządzie gminnym, Warszawa 2004 r., powołany przez WSA w Białymstoku w wyroku z dnia 9 listopada 2006 r. sygn. akt II SA/Bk 414/06 – orzeczenie dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Brak regulacji prawnej w ustawie o samorządzie gminnym przyznającej sołectwom, dzielnicom i osiedlom prawo do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym na zasadach ustalonych w Kodeksie postępowania administracyjnego dla organizacji społecznych wyłącza także możliwość przyznania tym jednostkom pomocniczym gminy pozycji podmiotu na prawach strony w postępowaniu administracyjnym (patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2003 r. sygn. akt IV SA 2841/01, publ. Wspólnota 2004/9/59). Samodzielnie – we własnym imieniu i we własnym interesie – jednostki pomocnicze nie mogą skutecznie inicjować wszczęcia postępowania administracyjnego i nie mogą uczestniczyć w postępowaniu na prawach strony tego postępowania (patrz wyroki NSA z dnia 17 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1591/12 i I OSK 1592/12 – dostępne jw. i powołane tam orzecznictwo). Zgodnie z art. 25 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm., zwanej dalej: Ppsa) zdolność sądową, tj. zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona, mają oprócz osób fizycznych i prawnych, nieposiadające osobowości prawnej: państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne oraz organizacje społeczne, jak również inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na nie obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Sołectwo, jako jednostka pomocnicza gminy, nie należy do żadnej z grup podmiotów wymienionych w art. 25 Ppsa, w tym także nie jest samorządową jednostką organizacyjną, o której mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Za takie uważa się bowiem jednostki, które działają jako tzw. stationes communis, dysponując wyodrębnioną częścią majątku wyposażonej w osobowość prawną gminy, powiatu lub województwa (tak M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006 r., komentarz do art. 25, Nb. 6). Brak osobowości prawnej i umocowania do samodzielnego występowania w obrocie prawnym, a szerzej podmiotowości prawnej, skutkuje uznaniem, że sołectwo nie ma zdolności sądowej, a więc nie może być stroną w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w tym także nie może wnieść skargi do sądu na bezczynność organu gminy. Bezczynność organów, która podlega kontroli sądów administracyjnych, może mieć miejsce w konkretnych postępowaniach, które mają się zakończyć określonymi rozstrzygnięciami (decyzja, postanowienie, inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, interpretacje przepisów prawa podatkowego). Skarżące sołectwo nie uczestniczy w żadnym z takich postępowań. W tym stanie rzeczy Sąd odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 Ppsa.