I SPP/Bk 31/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: , Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Zalewski (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 czerwca 2019 r. sprzeciwu K. K. od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia [...] maja 2019 r. umarzającego postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego (pkt 1 postanowienia) i odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (pkt 2 postanowienia) w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące: luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, wrzesień i październik 2015 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy pkt 2 zaskarżonego postanowienia K. K., reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru adwokata M. G., wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego podając, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania skarżącego są podejmowane prace dorywcze, z których uzyskuje dochód w wysokości 500 euro netto miesięcznie. Wnioskodawca nie posiada majątku, w tym zgromadzonych oszczędności. W piśmie z dnia 24 kwietnia 2019 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do wskazania: tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w B. w jakim kraju przebywa obecnie skarżący i czy posiada w nim majątek, a także do dołączenia do akt sprawy rachunków i faktur potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków; zeznań podatkowych skarżącego za 2017 r. i 2018 r.; wyciągów z kont i rachunków bankowych (w tym walutowych) za okres 01 stycznia – 31 marca 2019 r.; dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznego dochodu uzyskiwanego przez skarżącego za okres trzech ostatnich miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że przedmiotowy lokal stanowi własność jego matki, on sam zaś jest jedynie zameldowany pod tym adresem. Wnioskodawca przebywa obecnie w Holandii, nie posiada tam majątku. K. K. nie dysponuje rachunkami i fakturami potwierdzającymi wysokość miesięcznych wydatków. Zeznania podatkowe skarżącego znajdują się w urzędzie skarbowym. Wnioskodawca nie posiada dostępu do rachunków bankowych, zostały one zajęte w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. K. K. nie dysponuje dokumentami potwierdzającymi wysokość uzyskiwanego dochodu. Postanowieniem z dnia 24 maja 2019 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego (pkt 1 postanowienia) i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (pkt 2 postanowienia). Odnośnie umorzenia postępowania w zakresie wniosku o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika wskazano, że art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.; dalej powoływana jako P.p.s.a.) wyklucza pozytywne rozpatrzenie wniosku w tym zakresie, jeżeli strona pozostaje w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem z wyboru i to niezależnie od rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. W sprawie niniejszej (jak wynika z treści pism procesowym znajdujących się w aktach sprawy) K. K. jest reprezentowany przez adwokata M. G. Pełnomocnictwo z dnia [...] maja 2018 r. zostało złożone do akt sprawy niniejszej i nie zostało odwołane. Dlatego też postępowanie w tym zakresie uznano za bezprzedmiotowe i umorzono je na podstawie art. 249 a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 3 P.p.s.a. Odnośnie omowy przyznania prawa pomocy w części dotyczącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stwierdzono, że u podstaw tego rozstrzygnięcia leży brak uwiarygodnienia informacji o stanie majątkowym skarżącego. Wnioskodawca nie przysłał bowiem żadnego z wymaganych treścią wezwania z dnia 24 kwietnia 2019 r. dokumentów. Dokumenty te służyć miały potwierdzeniu treści złożonego oświadczenia majątkowego. Dlatego wniosek uznano za niewiarygodny i na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sprzeciw od tego postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych złożył K. K. i zarzucił: - naruszenie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przez odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji gdy wykazano, że nie ma on dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych i nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny; - sprzeczność istotnych ustaleń sądu ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, polegającą na przyjęciu, że okoliczności przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych budzą uzasadnione wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym, a tym samym nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., co skutkowało odmową zwolnienia od kosztów sądowych, podczas gdy w niniejszej sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające zastosowanie ww. przepisu, a tym samym zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych, w szczególności za taką okoliczność należy uznać fakt, że jedyne źródło miesięcznego utrzymania skarżącego stanowi dochód z tytułu prac dorywczych (500 euro), który jako że skarżący samotnie prowadzi gospodarstwo domowe w całości przeznaczany jest na potrzeby życia codziennego. Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o zmianę postanowienia w zaskarżonym zakresie przez przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych, w postępowaniu zażaleniowym. W uzasadnieniu sprzeciwu stwierdzono, że skarżący składając oświadczenie o swoim stanie majątkowym dopełnił obowiązek wykazania, że nie posiada wystarczających środków na uiszczenie kosztów sądowych. Na podstawie wskazanych okoliczności nie sposób stwierdzić, zdaniem skarżącego, że treść oświadczenia dotyczącego jego sytuacji majątkowej budzi uzasadnione wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Aby jeszcze dokładniej uwidocznić swoją sytuację finansową skarżący w załączniku przedłożył dodatkowo listę transakcji bankowych dokonanych w okresie pomiędzy dniem [...] grudnia 2018 r. a [...] czerwca 2019 r. na jednym rachunku bankowym należącym do skarżącego, z której zdaniem skarżącego, bezpośrednio wynika, iż jego sytuacja w pełni uzasadnia złożony wniosek z racji tego, że suma obciążeń rachunku przewyższa sumę uznań tego rachunku. Nadto skarżący załączył PIT 11 za 2017 r. i 2018 r. Końcowo skarżący stwierdził, że odmowa przyznania mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych powoduje niemożność dochodzenia przez niego swoich praw, a tym samym stanowi naruszenie prawa do sądu, gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, zważył co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej powoływana jako P.p.s.a.), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych - następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Podobnie art. 252 § 1 P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich sytuacja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (vide: postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., II FZ 863/11, Lex nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (vide: postanowienie NSA z 24 listopada 2011 r., I OZ 881/11, Lex nr 1069777). Z powyższego wynika, że minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego zawierającego wytyczne co do katalogu dokumentów źródłowych. W niniejszym przypadku referendarz sądowy uznał, że dane zawarte w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. W oświadczeniu tym wskazano bowiem jedynie, że miesięczny dochód netto skarżącego wynosi 500 euro i uzyskiwany jest z prac dorywczych. Z tych też powodów skorzystano z uprawnienia wynikającego z art. 255 P.p.s.a. po to, by w sposób precyzyjny zbadać najogólniej rozumianą sytuację majątkową skarżącego i jego rodziny. W tym celu zobowiązano wnioskodawcę do wskazania: tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w B.; w jakim kraju obecnie przebywa i czy posiada w nim majątek, a także do dołączenia do akt sprawy rachunków i faktur potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków; zeznań podatkowych za 2017 r. i 2018 r.; wyciągów z kont i rachunków bankowych (w tym walutowych) za okres 01 stycznia – 31 marca 2019 r.; dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznego dochodu za okres trzech ostatnich miesięcy. Na gruncie dostrzeżonych wątpliwości trzeba negatywnie ocenić postawę skarżącego i jego pełnomocnika, którzy w wyznaczonym przez referendarza terminie do uzupełnienia wniosku, nie nadesłali żadnego z brakujących dokumentów źródłowych, zasłaniając się brakiem dostępu do zeznań podatkowych i rachunków bankowych oraz nie posiadaniem rachunków i faktur potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków. Tymczasem z doświadczenia życiowego wynika, że taka dokumentacja jak: wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych czy informacje PIT-11 powinny być w dyspozycji skarżącego. Jak się okazało skarżący miał dostęp do tej dokumentacji bo przedłożył ją wraz ze sprzeciwem. Przedłożona wraz ze sprzeciwem dokumentacja, w ocenie Sądu, w dalszym ciągu uniemożliwia poznanie rzeczywistej zdolności płatniczej skarżącego. Dla jej ustalenia konieczna jest bowiem rekonstrukcja budżetu domowego, a więc zestawienie wpływów, kosztów i posiadanych zasobów. Dopiero wówczas można byłoby stwierdzić, jakimi środkami skarżący dysponuje i ocenić, czy pozwalają one na poniesienie kosztów postępowania w całości, bądź w jakiejkolwiek części. Uznano w niniejszym przypadku, że skarżący przedstawiając swoją sytuację, zadbał o to, by w posiadaniu Sądu znalazły się tylko te z dokumentów, które przemawiałaby za uwzględnieniem wniosku. Bez znaczenie w tym przypadku pozostaje nawet relatywnie wysoka wartość należnego wpisu sądowego od skargi (5.559 zł). Miarkowanie kosztów sądowych, które skarżący mógłby ponieść może mieć bowiem miejsce dopiero wtedy, gdy podane informacje o stanie majątkowym i rodzinnym są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Końcowo podnieść należy, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, gdyż to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku (vide: postanowienia NSA z 15 marca 2006 r., II OZ 258/06 oraz z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, pub. CBOSA). Mając to na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.