II SA/Bk 103/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: , Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2017 r. sprzeciwu W. O. Syndyka Masy Upadłości F. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia [...] marca 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. O. Syndyka Masy Upadłości F. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty planistycznej z tytułu wzrostu wartości nieruchomości spowodowanego uchwaleniem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie W. O. Syndyk Masy Upadłości F. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ znajduje się w upadłości obejmującej likwidację majątku. Upadłość likwidacyjna została ogłoszona postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012 r. Sądu Rejonowego dla m. st. W. Wydział X Gospodarczy ds. upadłościowych i naprawczych (sygn. akt [...]). Proces upadłościowy prowadzony jest w celu zaspokojenia wszelkich ciążących zobowiązań wobec wierzycieli, wszelkie środki pozyskiwane z tytułu upłynniania majątku przekazywane są na zabezpieczenie spłaty wskazanych zobowiązań oraz w celu pokrywania kosztów postępowania upadłościowego. Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 724.500,00 zł. Spółka nie posiada środków trwałych i nie był sporządzany bilans (spółka nie prowadziła działalności).Na rachunku bankowym spółka posiada środki w łącznej wysokości 1.382.255,82 zł. Syndyk podkreślił, że sytuacja majątkowa spółki jest trudna, gdyż środki zgromadzone w masie upadłości są niewystarczające na pokrycie długów masy upadłości. Na chwilę obecną w masie jest na rachunku kwota 379.866,28 zł. Pozostanie na nim kwota 381.457,86 zł, z której spółka musi uregulować poprzez plan podziału I kategorię w kwocie 386.738,60 zł. Ponadto kwota 1.382.255,82 zł została w części rozliczona postanowieniem sędziego komisarza z dnia [...] lutego 2017 r. o zatwierdzeniu ostatniego oddzielonego planu podziału ze sprzedaży nieruchomości. Plan podziału został zrealizowany w [...] lutego 2017 r., a kwota zapłacona to 1.000.797,96 zł. Nadto syndyk podniósł, że spółka posiada obsługę prawną kancelarii, której koszty też zaliczyć należy do wydatków masy upadłości. Ogólnie uznana kwota wierzytelności na liście wierzytelności to kwota przekraczająca 21.187.000 zł. W konkluzji syndyk stwierdził, że spółka znajdująca się w stanie upadłości likwidacyjnej nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie niniejszej w kwocie 1.500 zł oraz w drugiej ze spraw w kwocie 1.292 zł. Mając powyższe okoliczności na uwadze referendarz sądowy, postanowieniem z dnia [...] marca 2016 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz przyjął, że skoro z oświadczenia syndyka wynika, iż na rachunku bankowym posiada on środki finansowe w wysokości 1.382.255,82 zł, to w rozpoznawanym przypadku nie zachodzi przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Na powyższe postanowienie syndyk złożył sprzeciw i zarzucił naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., poprzez błędne ustalenie, że sytuacja majątkowa spółki, która pozostaje w upadłości obejmującej likwidację majątku nie jest na tyle niekorzystna, że pozwala ponieść koszty postępowania sądowo-administracyjnego, które to ustalenia referendarz sądowy oparł wyłącznie na ocenie wysokości środków pieniężnych znajdujących się aktualnie na koncie bankowym, bez jednoczesnej analizy zakresu i wysokości zobowiązań finansowych obciążających spółkę wobec licznych wierzycieli. Wskazując na powyższe naruszenia syndyk wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podano, że spółka jako podmiot w stosunku do którego została ogłoszona upadłość obejmująca likwidację majątku nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Nie ma zatem żadnych obiektywnych możliwości osiągania jakichkolwiek dochodów. Całość środków finansowych, którymi aktualnie dysponuje jest przeznaczana na spłatę zobowiązań wobec licznych wierzycieli. Roszczenia wierzycieli znacznie przewyższają majątek upadłego, wobec czego nie sposób uznać, że sytuacja majątkowa pozwala spółce na pokrycie bez żadnego uszczerbku całości kosztów niniejszego postępowania. Zdaniem syndyka rażącym błędem działania referendarza było ustalenie, tylko na podstawie salda rachunku bankowego, na którym jak wskazano znajdują się środki w wysokości 1.382,255,82 zł, że można było uznać, iż sytuacja finansowa spółki nie jest na tyle niekorzystna, iż nie pozwala na opłacenie chociażby wpisu od złożonej skargi. Powyższa kwota, mimo że nominalnie znacząco przewyższa opłatę sądową w wysokości 1.500,00 zł, to nie jest jednak sumą wystarczającą na zaspokojenie wszystkich wierzycieli w postępowaniu upadłościowym. Syndyk podniósł, że w dniu 6 lutego 2017 r. został zatwierdzony plan podziału sumy pieniężnej uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości. Na skutek realizacji planu podziału rozdysponowano kwotę 1.000.797,96 zł. A zatem rzeczywista kwota jaka pozostaje do dyspozycji po wykonaniu planu podziału wynosi 381.457,86 zł. Nadto syndyk podał, że na dzień [...] marca 2017 r. na rachunku bankowym spółki znajduje się kwota 374.439,15 zł. Z tej kwoty skarżąca spółka musi w dalszej kolejności uregulować zobowiązania objęte kolejnym planem podziału obejmującym wierzytelności, które zostały zaliczone do kategorii I. Kwota do zaspokojenia w ramach tejże kategorii wierzytelności wynosi 386.738.60 zł. a zatem przewyższa środki finansowe, którymi dysponuje spółka. Wskazano, że kwota ta obejmuje następujące wymagalne wierzytelności: wynagrodzenia dla byłych pracowników spółki - I kategoria - niesfinansowane ze środków FGŚP (wynagrodzenia za 04/2012 naliczone od 26-04-2012: 11.609,17 zł; wynagrodzenia za 05/2012: 62.600,00 zł; wynagrodzenia za 06/2012: 76.186,51 zł; ekwiwalent za 2011 rok naliczony 30-06-2012: 4.442,92 zł; odprawy i odszkodowania naliczone 30-06-2012: 42.024,29 zł Razem wynagrodzenia 196.862,89 zł); FGŚP wypłata części odpraw i odszkodowań naliczonych dnia 30-06-2012 I kategoria: 189.875,71 zł. Kolejną okolicznością, którą zdaniem syndyka należy wziąć pod uwagę przy ustalaniu rzeczywistej sytuacji majątkowej spółki jest fakt, iż syndyk masy upadłości musi posiadać chociaż minimalne wolne środki finansowe, które są przeznaczane na pokrycie kosztów dochodzenia ewentualnych wierzytelności przysługujących spółce. Znaczne kwoty z masy upadłości są też wydatkowane na bieżącą obsługę prawną, która jest konieczna aby skutecznie zarządzać i chronić majątek spółki przez nieuzasadnionym uszczupleniem. Powyższe, zdaniem syndyka, świadczy o tym że spółka nie dysponuje środkami finansowymi w dostatecznej wysokości na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślono przy tym, że skarżący nie twierdzi, iż sam fakt pozostawania spółki w upadłości jest wystarczający aby uznać ją za podmiot uprawniony do otrzymania prawa pomocy. Przeciwnie w ocenie syndyka wykazano, że środki zgromadzone w masie upadłości na dzień dzisiejszy nie wystarczają nawet na zaspokojenie całości roszczeń zgłoszonych przez niektórych wierzycieli. Nadto podniesiono, że syndyk z uwagi na specyficzną sytuację prawną, nie mógł zaplanować ani zgromadzić uprzednio wystarczających środków, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów mniejszego postępowania. Z oczywistych względów jako syndyk masy upadłości przejął on od upadłego taki a nie inny zestaw składników i praw majątkowych. Jako że nie prowadzi on działalności gospodarczej nie jest też w stanie uzyskać żadnych dochodów ponad te które są obecnie zgromadzone w masie upadłości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, zważył co następuje. Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej powoływana jako P.p.s.a.), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a. Ustawodawca ustanawiając przesłankę udzielenia wsparcia w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. w postaci przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (zwolnienie od kosztów sądowych) wskazał, że można udzielić pomocy osobie prawnej, jeżeli nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jeżeli strona skarżąca jest podmiotem gospodarczym, to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia jej działalności oraz kosztów inicjowanych przez nią postępowań sądowych, na innych obywateli (por. postanowienia NSA: z 9 marca 2011 r., II FZ 91/2011, z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy podkreślić, że słusznie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia referendarz wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych samo postawienie spółki w stan upadłości nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy i nie może przesądzać o konieczności zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z 6 czerwca 2012 r., I GZ 96/12, z 11 grudnia 2015 r., II FZ 871/15, pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ogłoszenie upadłości spółki nie uzasadnia też automatycznie priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych. Zasadnie referendarz wskazał, że zaspokojenie zobowiązań związanych z kosztami postępowania upadłościowego oraz z zaspokojeniem w tym postępowaniu wierzycieli spółki, nie stanowi argumentu przemawiającego za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Brak jest bowiem ustawowych podstaw dla przyjęcia, że wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienia NSA: z 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13, z dnia 10 kwietnia 2015 r., II FZ 2107/14, pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (t. j. Dz. U. z 2016 poz. 2171 ze zm., dalej powoływana jako ustawa) postępowanie uregulowane ustawą (postępowanie upadłościowe lub naprawcze) należy prowadzić tak, aby roszczenia wierzycieli mogły zostać zaspokojone w jak najwyższym stopniu, a jeśli racjonalne względy na to pozwolą - dotychczasowe przedsiębiorstwo dłużnika zostało zachowane. Wyrażona w tym przepisie zasada optymalizacji postępowania upadłościowego nie stanowi sama w sobie wystarczającej przesłanki dla zwolnienia skarżącej znajdującej się w stanie upadłości z kosztów postępowania sądowego. Co więcej stosownie do postanowień art. 343 ust. 1 ustawy, z masy upadłości zaspokaja się w pierwszej kolejności koszty postępowania, a jeżeli fundusze masy upadłości na to pozwalają - również inne zobowiązania masy upadłości, o których mowa w art. 230 ust. 2, w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum. Powyższa regulacja świadczy o tym, że ustawodawca nałożył na podmiot znajdujący się w stanie upadłości obowiązek bieżącego regulowania kosztów postępowania upadłościowego w tym kosztów związanych z postępowaniami sądowymi. W orzecznictwie sądowym wskazuje się przy tym, że nie sposób uznać, że zaspokojenie zobowiązań związanych z kosztami postępowania upadłościowego oraz z zaspokojeniem w tym postępowaniu wierzycieli spółki stanowi argument przemawiający za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Podsumowując powyższe wywody należy stwierdzić, że wszczęcie wobec wnioskodawcy postępowania upadłościowego (układowego czy likwidacyjnego) nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy. Jedynie wykazanie – zgodnie z wymogiem art. 246 § 2 P.p.s.a. – zasadności przyznania prawa pomocy, czyli przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej w sposób niebudzący wątpliwości, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania mogłoby prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Prawidłowo referendarz przyjął, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Strona skarżąca posiada na rachunku bankowym środki wystarczające na uiszczenie wpisu od skargi. Suma wpisów od skarg w dwóch sprawach wynosi 2.792 zł, co w porównaniu z kwotą ponad miliona złotych zgromadzoną na rachunku bankowym, prowadzi do wniosku, o możliwości uiszczenia przez stronę skarżącą wpisu sądowego. W konsekwencji na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.