II SA/Bk 1055/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lutego 2014 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.W. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] września 2013 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia, że przedsięwzięcie inwestycyjne polegające na budowie budynku inwentarskiego, zbiornika na ścieki socjalno-bytowe, zbiornika na paszę, przyłącza wodociągowego powstało w warunkach samowoli budowlanej p o s t a n a w i a odmówić Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych , J. W. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem E. W., a źródło miesięcznego utrzymania dwuosobowej rodziny stanowi łączna kwota 3.039,03 zł. Wykazane wydatki Skarżącej za miesiąc listopad 2013 r. wynoszą 3.010,44 zł Majątek Wnioskodawczyni stanowi: mieszkanie o powierzchni [...] m², drewniany dom (rok budowy 1947-1948) oraz dwie działki budowlane o łącznej powierzchni [...] m². Małżonkowie są osobami w podeszłym wieku, ponoszącymi wydatki na lekarstwa, opiekę medyczną i rehabilitację. Skarżąca nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Nadto podnosi znaczne wydatki związane z licznymi postępowaniami sądowymi i administracyjnymi oraz pomaga w utrzymaniu rodziny córki, znajdującej się w trudnej sytuacji życiowo-finansowej. Końcowo wnioskodawczyni wskazała, iż z otrzymanej od WSA w Białymstoku w miesiącu grudniu 2013 r. kwoty 6.000 zł, opłaciła zaliczki adwokatom (3.000 zł), a pozostałe 3.000 zł oddała synowi na zakup materiałów do remontu domu na wsi w celu zabezpieczenia zewnętrznego dachu, szczytów i szalówki (k. [...]-[...]). Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r. referendarz sądowy tut. Sądu odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych z uwagi na okoliczność, że z uwagi na okoliczności przedstawione we wniosku oraz liczne postępowania sądowe toczące się z udziałem Skarżącej, winna ona przewidywać konieczność poniesienia kosztów sądowych. Wobec powyższych okoliczności stwierdzono, że J. W. nie wykazała w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje tym, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Od ww. postanowienia Skarżąca złożyła sprzeciw, w którym podniosła, że znajduje się w trudnej sytuacji, za która poniekąd odpowiada tut. Sąd, który wydaje nieobiektywne i niesprawiedliwe wyroki, w konsekwencji czego Skarżąca jest zmuszona dużą część środków finansowych przeznaczać na postępowania sądowe. Ponadto Skarżąca ponownie podniosła, że pomaga finansowo rodzinie córki, co jest jej ustawowym obowiązkiem. Odmowę przyznania prawa pomocy Skarżąca traktuje jako zemstę za udzielone jej zadośćuczynienie finansowe przez tut. Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 j.t.) – prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów postępowania bez wywołania uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Warunkiem, zatem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Niemniej jednak pomoc ta ma charakter wyjątkowy i powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i majątku. Przy czym znamiennym jest to, że to osoba ubiegająca się o prawo pomocy winna wykazać, iż należy do kręgu takich osób. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Nadmienić należy, że nie jest to pierwsza sprawa, w której Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy. W sprawach rozpoznawanych przed tut. Sądem wielokrotnie składała takie wnioski. Przyjąć, więc trzeba, że dysponuje wiedzą, że to na niej spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na uwagę zasługuje fakt, że w sierpniu i grudniu 2013 r. Skarżącej wypłacono z kasy tut. Sądu kwoty po 6.000 zł z tytułu przewlekłości postępowań sądowoadministracyjnych. W sprawie sygn. akt II SAB/Bk 56/13 Skarżąca podniosła, że środki finansowe otrzymane z pierwszej wypłaty w głównej mierze zostały przeznaczone na pomoc rodzinie córki tj. na pokrycie zaległości z tytułu rachunków oraz bieżącego utrzymania, zaś w niniejszej sprawie Skarżąca wskazała, iż kolejne 6.000 zł rozdysponowała w ten sposób, że kwotę 3.000 zł przeznaczyła na opłaty zaliczek adwokatom, a pozostałe 3.000 zł oddała synowi na zakup materiałów budowlanych. Skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów na potwierdzenie ww. okoliczności, a także na poświadczenie innych wydatków – wskazanych we wniosku. Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz z dokumentacją i oświadczeniami Wnioskodawczyni zgromadzonymi w aktach sprawy, nie dają podstaw do przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślenia wymaga przede wszystkim, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych sytuacjach. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, przyznanie prawa pomocy winno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. postanowienie NSA z 24 października 2007 r., II FZ 426/07, niepubl.). Wobec faktu, że obecnie toczą się liczne postępowania sądowoadministracyjne zainicjowane przez Skarżącą powinna ona brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych kosztów sądowych. Przekazując swoim dzieciom niemalże całe "dodatkowe" środki finansowe, Skarżąca w istocie wyzbyła się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Natomiast strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (postanowienia NSA z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I FZ 152/10, z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 326/08, LEX nr 479105). W takiej sytuacji, dobrowolny fakt wyzbycia się znacznych kwot finansowych, w szczególności w celu pomocy dorosłym dzieciom posiadającym własne gospodarstwa domowe i rodziny, nie może skutkować przyznaniem prawa pomocy i przerzuceniem ciężaru kosztów postępowania sądowego na ogół społeczeństwa. Oceny takiej nie zmienia wysokość obecnie uzyskiwanych dochodów oraz wykazanych we wniosku wydatków na utrzymanie, w powiązaniu z wysokością wpisu od skargi. Mimo, iż jak wskazuje Skarżąca, obecna sytuacja majątkowa jej rodziny (uzyskiwane dochody są zbliżone do ponoszonych wydatków) nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych w sprawie, należy wskazać, iż dokonane przez Skarżącą, opisane powyżej czynności, nie mogą być postrzegane jako zwykłe zarządzanie posiadanym majątkiem i mogą wskazywać na celowe działanie, zmierzające do ograniczenia swoich zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Na marginesie wskazać należy, iż w myśl art. 128 i 129 k.r.o. dzieci w stosunku do rodziców obarczone są również obowiązkiem dostarczania środków utrzymania (obowiązkiem alimentacyjnym), w sytuacji, gdy rodzic nie jest w stanie zaspokoić usprawiedliwionych i koniecznych potrzeb życiowych. Owszem, z powyższego przepisu nie wynika, aby dzieci były zobowiązane do ponoszenia kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez ich rodziców, jednakże zważywszy na okoliczności niniejszej sprawy, w szczególności darowanie posiadanych "dodatkowych" środków finansowych dorosłym dzieciom, skutkującym wyzbyciem się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych, zasadnym jest stwierdzenie, że dzieci mogą pomóc Wnioskodawczyni w pokryciu kosztów zainicjowanych przez nią postępowań sądowoadministracyjnych. Powyższe okoliczności, nie pozwalają, zatem na przyznanie Skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i obciążanie tymi kosztami Skarbu Państwa., a zatem Sąd uznał, że wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. Dlatego też, mając na uwadze powyższe na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.