II SA/Bk 1078/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia WSA Andrzej Melezini, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę Wnioskiem z [...] lipca 2013 r. K. M. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. o przyznanie zasiłku okresowego. Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B., odmówiono przyznania K. M. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego. W postępowaniu przed organem I instancji ustalono, że wnioskodawczyni jest osobą samotnie gospodarującą, całkowicie niezdolną do pracy z powodu niepełnosprawności. Jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, w tym [...] ha przeliczeniowych, z którego osiąga dochód, którego ryczałtowo ustalona wysokość wynosi 779,88 zł miesięcznie. W okresie od maja 2013 do października 2013r. wnioskodawczyni miała przyznany dodatek mieszkaniowy w wysokości 173,97 zł miesięcznie. Łączny dochód strony w czerwcu 2013 r. wyniósł 953,85 zł i przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące 542 zł. Na podstawie tak zgromadzonego materiału organ I instancji doszedł do wniosku, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przyznania jej zasiłku okresowego, zarówno o charakterze bezzwrotnym, jak i o charakterze zwrotnym. W ocenie organu nie jest takim warunkiem w szczególności to, że strona znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, albowiem ma możliwość przezwyciężenia swojej sytuacji poprzez wykorzystanie własnych zasobów majątkowych (np. sprzedaż części gospodarstwa). Końcowo organ I instancji stwierdził, że nie kwestionuje trudnej sytuacji życiowej wnioskodawczyni, jednakże nie można jej uznać za szczególnie uzasadniony przypadek, gdyż wnioskodawczyni ma możliwość poprawy swojej sytuacji we własnym zakresie. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła K. M. domagając się słusznej pomocy gwarantowanej przez ustawę osobom niepełnosprawnym, do których się zalicza. Zaskarżonej decyzji zarzuciła brak logiki w podstawie jej wydania oraz przyjęcie wadliwej metody obliczania dochodu z gospodarstwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie SKO odwołująca się nie spełnia warunku dochodowego kwalifikującego do otrzymania zasiłku okresowego. Na jej miesięczny dochód, jak prawidłowo ustalił organ I instancji, składa się dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 779,88 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 173,97 zł, co daje łącznie kwotę 953,85 zł. Kwota ta znacznie przekracza ustalone przez ustawodawcę kryterium dochodowe, wynoszące 542 zł. Odnosząc się zaś do kwestii obliczania dochodu z gospodarstwa rolnego, organ II instancji podkreślił, że przepis art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej stanowiący, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 250 zł, nie budzi najmniejszych wątpliwości interpretacyjnych. Wynika z niego jednoznacznie, że dla ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (kryterium dochodowe) należy przyjąć, że każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 250 zł. z 1 ha przeliczeniowego, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z tej nieruchomości lub, w jaki sposób nią rozporządził (por. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. I OS K 1327/10). Wniosek ten znajduje też potwierdzenie na gruncie wykładni systemowej, jedna z powszechnie przyjmowanych reguł wykładni systemowej mówi bowiem, że znaczenie interpretowanej normy należy ustalić w ten sposób, by było ono jak najbardziej harmonijne w stosunku do innych norm części systemu prawa, do którego interpretowana norma należy. Niedopuszczalna, więc byłaby interpretacja art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, dopuszczająca niestosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy strona bezpłatnie wydzierżawią posiadane gospodarstwo rolne, pozbawiając się tym samym źródła dochodu i przerzucając ciężar utrzymania siebie i swojej rodziny na podatnika, jeżeli jednym z podstawowych zadań pomocy społecznej jest usamodzielnienie osób i rodzin korzystających z tej pomocy i ich integracja ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej), a osoby korzystające z pomocy społecznej mają obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 tej ustawy). Końcowo odnosząc się do zarzutu sprzeczności wydanej decyzji z postanowieniami zawartymi w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] października 2011 r., organ podkreślił, iż z orzeczenia tego wynika jedynie, że wnioskodawczyni wymaga korzystania ze środowiskowego systemu wsparcia w samodzielnej egzystencji, tymczasem skarżąca nie wnosiła o objęcie jej usługami socjalnymi, opiekuńczymi, terapeutycznymi i rehabilitacyjnymi. W skardze do sądu administracyjnego K. M. powtórzyła opis swojej trudnej sytuacji życiowej oraz podniosła, że jako osoba, wobec której orzeczono umiarkowaną niezdolność do pracy, nie powinna być beneficjentem dochodu z gospodarstwa rolnego, gdyż praca w gospodarstwie rolnym nie wyczerpuje znamion pracy chronionej. Dodatkowo skarżącą podniosła, że zgodnie z treścią art. 38 ust.4 ustawy o pomocy społecznej kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podczas rozprawy w dniu 9 kwietnia 2014 r. skarżąca powołując się na wyroki WSA w Warszawie i Łodzi sygn. akt I SA/Wa 1215/06 i II SA/Łd 299/09 podniosła, że ww. Sądy przyjęły, że w pewnych sytuacjach nie wlicza się dochodów z gospodarstwa rolnego, jeżeli właściciel tego gospodarstwa nie jest w stanie go uprawiać. Ponadto WSA w Warszawie stwierdził, że dochody z gospodarstwa wlicza się, jeżeli dana osoba osobiście je prowadzi lub ma możliwość jego prowadzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Podstawą prawną przyznania świadczenia w postaci zasiłku okresowego jest art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), dalej u.p.s. Zgodnie z tą regulacją zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego - osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z kolei zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej - na dzień wydawania decyzji - wynosiło 542 zł (na podstawie § 1 pkt 1 lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823). Zdaniem sądu zasadnie organy uznały, że skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego, które jest jednym z warunków przyznania zasiłku okresowego. W sytuacji, gdy skarżąca posiada gospodarstwo rolne, dochód z niego należy ustalać zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. tzn. jako iloczyn ilości ha przeliczeniowych i kwoty dochodu z ha przeliczeniowego ustalanej przez Radę Ministrów drogą rozporządzenia. Kwotę dochodu należy uwzględnić jako obowiązującą w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, czyli w sprawie niniejszej w czerwcu 2013 r. (wniosek o przyznanie świadczenia strona złożyła w dniu [...] lipca 2013 r.). Na podstawie § 1 pkt 2 lit. "d" wymienionego rozporządzenia wynosiła ona wówczas 250 zł. To ustalenie wynika z treści art. 8 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którym za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Powyższe oznacza, że miesięczny dochód skarżącej z gospodarstwa rolnego, na dzień wydawania decyzji zaskarżonej, stanowił iloczyn ilości ha przeliczeniowych ([...] ha) i kwoty dochodu z 1 ha przeliczeniowego. Wyniósł zatem 779, 88 zł. Nadto na dochód skarżącej, oprócz tego z gospodarstwa rolnego, składa się również kwota dodatku mieszkaniowego w wysokości 173, 97 zł. Łącznie miesięcznie przedmiotowy dochód zamyka się kwotą 953, 85 zł, która przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące na dzień rozstrzygania 542 zł. Prawidłowo nie pomniejszono również, kwoty dochodu o wysokość składek na rolnicze ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Wprawdzie zgodnie z treścią art. 8 ust. 3 pkt 2 u.p.s. wyliczony przychód należy pomniejszyć o składki na ubezpieczenie zdrowotne (określone w przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych) oraz o składki na ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, jednak, w ocenie sądu, odliczeniu podlegają jedynie wpłacone składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Tymczasem jak wynika z akt sprawy (oświadczenie skarżącej z dnia [...] lipca 2013 r., k. 5 i 5 verte akt adm.) nie opłacała ona tych składek od IV kwartału 2011 r., przez cały rok 2012 oraz do końca dwóch pierwszych kwartałów 2013 r. W tej sytuacji (nieopłacania składek) brak jest podstaw, by o kwoty wyliczonych przez KRUS składek pomniejszać jej przychód. Nawet jednak w sytuacji przyjęcia, że przedmiotowe składki (także nieopłacane) powinny być wyliczone (takie stanowisko zaprezentował WSA w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 listopada 2013 r. w sprawie I SA/Wa 2242/13), nie mogłoby to zmienić końcowej oceny o braku podstaw do przyznania skarżącej zasiłku okresowego. Również bowiem i po takim odliczeniu jej dochód (953, 85 zł – 125 zł = 828, 85 zł) przekraczałby kryterium ustawowe (542 zł), na co trafnie zwróciło uwagę SKO. Należy również podzielić stanowisko organu odnośnie braku wpływu na rozstrzygnięcie sprawy okoliczności wydzierżawiania gospodarstwa rolnego na podstawie umowy dzierżawy zawartej na okres 2009 - 2019. Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela stanowisko NSA ze sprawy I OSK 1327/10 (wyrok z dnia 4 stycznia 2011 r., dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA), że dla ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (kryterium dochodowe) należy przyjąć, iż każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód miesięczny w wysokości z 1 ha przeliczeniowego wskazanej we właściwym rozporządzeniu określającym zweryfikowane kryteria dochodowe oraz kwoty świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził. Stąd też, powoływane przez skarżącą podczas rozprawy orzeczenia wojewódzkich sądów administracyjnych, z przyczyn podanych wyżej nie miały wpływu na trafność podjętego rozstrzygnięcia w sprawie. W tych okolicznościach zaakceptować należy stanowisko organu, że skarżącej zasiłek okresowy nie przysługiwał, bowiem nie spełniła ona warunku niskiej dochodowości. Organ dokonał również analizy sytuacji skarżącej pod kątem możliwości przyznania zasiłku okresowego pod warunkiem zwrotu, na podstawie art. 41 pkt 2 u.p.s. W myśl tej regulacji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przepis art. 41 pkt 2 u.p.s. nie wymaga spełnienia kryterium dochodowego (może ono być przekroczone), jednak konieczną przesłanką jest zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". Jak wskazuje się w orzecznictwie szczególnie uzasadniony przypadek musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w sytuację życiową danej osoby, że nie jest ona sama w stanie jej pokonać, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 u.p.s. to zatem taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide wyrok NSA z dnia 15 listopada 2011 r., I OSK 1083/11 oraz wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 stycznia 2012 r., III SA/Kr 401/1, CBOSA). Skład orzekający podziela zaprezentowane wyżej poglądy i stwierdza, że istotnie, w niniejszej sprawie nie zachodzi tak interpretowany szczególnie uzasadniony przypadek. Zasadnie więc przyjął organ, że trudna sytuacja finansowa skarżącej takim szczególnie uzasadnionym przypadkiem nie jest. Organ trafnie zwrócił uwagę i wyczerpująco uzasadnił swoją ocenę, że skarżąca nie jest zainteresowana poprawą swojej sytuacji materialnej. Świadczy o tym chociażby umowa dzierżawy, która jak podaje sama skarżąca została zawarta za "opłacanie podatku rolnego". Nie podejmuje też strona innych działań mających tę sytuację poprawić np. nie przenosi rzeczy z wynajmowanego magazynu (za którego korzystanie opłaca czynsz) do mieszkania i nie obniża w ten sposób ponoszonych wydatków. Również wskazać należy, że umiarkowany stopień niepełnosprawności nie wyklucza skarżącej zupełnie z rynku pracy. Nawet jeśli nie jest ona w stanie prowadzić gospodarstwa rolnego, to mogłaby czynić starania celem podjęcia pracy w warunkach chronionych, o czym jednak brak jest ze strony skarżącej jakichkolwiek informacji. O szczególnie uzasadnionym przypadku z art. 41 u.p.s. można natomiast mówić wówczas, gdy brak jest możliwości poprawy sytuacji strony, która to okoliczność nie występuje w sprawie niniejszej. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.