II SA/Bk 116/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 maja 2019 r. sprawy ze skargi J. G. na czynność Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w W. Placówka Terenowa w Z. z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu kosztów przejazdu na wezwanie do osobistego stawiennictwa na badanie lekarskie oddala skargę. W dniu [...] stycznia 2019 r. J. G. (dalej powoływany jako: "skarżący") wniósł skargę do tutejszego Sądu na czynność Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w Z. (dalej: "KRUS" lub "organ") – pismo z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] o odmowie zwrotu kosztów przejazdu na badania lekarskie wyznaczone na dzień [...] grudnia 2018 r. Skarżący podał, że składając w dniu [...] grudnia 2018 r. w KRUS w Ł. odwołanie od orzeczenia lekarza rzeczoznawcy kasy, dołączył do niego dwa wnioski z tej samej daty o zwrot kosztów osobistego stawiennictwa na wyznaczone badania lekarskie w KRUS w Z. We wnioskach tych dokładnie przedstawił swoją złą sytuację finansową, materialną oraz zdrowotną. Następnie w dniu [...] grudnia 2018 r. otrzymał pismo KRUS z dnia [...] grudnia 2018 r., o odmowie zwrotu kosztów dojazdu na wyznaczone badanie. W piśmie tym zawarto bezczelne kłamstwa i stwierdzenia, wskazujące że wcześniej wielokrotnie korzystał on z komunikacji publicznej, stawiając się na wyznaczone badania. W ocenie skarżącego są to stwierdzenia wyssane z palca. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej. Organ wyjaśnił, że podstawą odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanej kwoty tytułem zwrotu poniesionych kosztów osobistego stawiennictwa na badanie Komisji Lekarskiej Kasy z dnia [...] grudnia 2018 r. były przepisy § 2 ust. 1 oraz § 4 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 31 grudnia 2004 r. w sprawie zwrotu kosztów przejazdu osób wezwanych do osobistego stawiennictwa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2005 r. Nr 6, poz. 47). Zgodnie z § 2 ust. 1 ww. Rozporządzenia: "Zakład zwraca osobie wezwanej koszty przejazdu z miejsca zamieszkania tej osoby do miejsca wskazanego w wezwaniu i z powrotem". W myśl zaś § 4 ww. Rozporządzenia: "W wyjątkowych okolicznościach, na wniosek osoby wezwanej, wzywająca jednostka organizacyjna Zakładu może wyrazić zgodę na zwrot kosztów za przejazd uzgodnionym środkiem transportu, z tym że zwracane koszty nie mogą przekraczać kwot określonych w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy (Dz.U. Nr 27, poz. 271 oraz z 2004 r. Nr 237, poz. 76). Zgoda powinna być uzyskana przed wyjazdem osoby wezwanej". Odnosząc powyższe do sprawy niniejszej, organ wskazał, że skarżący składając swój wniosek z dnia [...] grudnia 2018 r. o zwrot kosztów przejazdu na wezwanie do osobistego stawiennictwa na badanie lekarskie w kwocie 76,89 zł uzasadniał go koniecznością skorzystania z użyczonego samochodu osobowego S. [...]. Koszt zaś osobistego stawiennictwa na badanie lekarskie przy wykorzystaniu ww. pojazdu osobowego ustalił w sposób następujący: odległość z B. (miejsca zamieszkania) do Z. wynosi 46 km. 46 km x 2 = 92 km x 0,8358 zł = 76,89 zł. Dalej organ wyjaśniłł, że powyższy wniosek skarżącego został przesłany pismem z dnia [...] grudnia 2018 r. do Dyrektora Oddziału Regionalnego KRUS w B., ze wskazaniem, że Kierownik Placówki Kasy w Z. wnosi o odmowę wyrażenia zgody na skorzystanie z uzgodnionego środka transportu z uwagi na brak wystąpienia tzw. "wyjątkowych okoliczności", w związku z możliwością skorzystania przez skarżącego z komunikacji publicznej. Dnia [...] grudnia 2018 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Kasy zaaprobował stanowisko Kierownika Placówki Terenowej Kasy w Z., czyniąc stosowną adnotacje na piśmie organu rentowego z dnia [...] grudnia 2018 r. W tym stanie rzeczy pismem z dnia [...] grudnia 2018 r. skarżący został poinformowany przez Placówkę Terenową Kasy w Z., że Dyrektor Oddziału Regionalnego KRUS w B. nie wyraził zgody na skorzystanie z uzgodnionego środka transportu. Ponadto, organ rentowy oświadczył, że Lekarz Regionalny Inspektor Orzecznictwa Lekarskiego na podstawie dokumentacji medycznej nie stwierdził wystąpienia u skarżącego "wyjątkowych okoliczności" uzasadniających skorzystanie z uzgodnionego środka transportu. Dnia [...] grudnia 2018 r. skarżący otrzymał przelewem kwotę 41,00 zł tytułem stawiennictwa osobom wezwanym na badanie przez lekarza. Organ rentowy zwrócił skarżącemu koszty osobistego stawiennictwa przyjmując koszt publicznych środków lokomocji, tj. koszt zakupu biletów PKS i MPK z miejscowości: B. oraz Z. (łączna odległość 57 km). Końcowo organ wskazał, że w całości podziela stanowisko judykatury, że roszczenie o zwrot kosztów osobistego stawiennictwa ma charakter cywilnoprawny, dochodzi się go jednak w trybie administracyjnym (tak m. in.: wyroki WSA w Poznaniu z dnia 17 grudnia 2008 r., II SA/Po 525/08 i z dnia 10 grudnia 2008 r., II SA/Po 526/08 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 października 2010 r., II SA/Wa 919/10). Na rozprawie sądowej w dniu 9 maja 2019 r. pełnomocnik skarżącego w całości poparła skargę oraz argumenty w niej wskazane. Dodatkowo podniosła, że szczególna sytuacja skarżącego wynika z trudności komunikacyjnych związanych z brakiem dogodnych godzin dojazdu na badania, a także z faktu, że skarżący jako osoba samotnie gospodarująca musi sam doglądać żywy inwentarz. Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi, podnosząc, że skarżący w 2017 r. stawiał się na badania lekarskie korzystając z publicznych środków transportu, co potwierdzają stosowne dokumenty, których kopie złożono na rozprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić należy, że przedmiotowa skarga dotyczy zaskarżenia czynności organu administracyjnego ujawnionej w piśmie skierowanym do skarżącego z dnia [...] grudnia 2018 r. o odmowie zwrotu kosztów przejazdu w związku z wezwaniem do osobistego stawiennictwa na badania lekarskie. W ocenie Sądu, przyznanie albo odmowa zwrotu kosztów przejazdu osób wezwanych do osobistego stawiennictwa na badania lekarskie jest czynnością w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako: "p.p.s.a."). Kognicja sądu administracyjnego w konkretnym przypadku wynika zatem z ww. przepisu p.p.s.a. Powyższe stanowisko nie budzi wątpliwości judykatury, nie jest też kwestionowane przez strony niniejszego postępowania. Jak słusznie przy tym zauważył organ w odpowiedzi na skargę, spełnienie należności cywilnoprawnej uznawane jest za czynność materialno-techniczną. Wypłacenie należności nie wymaga zatem dalej idących działań niż zapłata określonej kwoty pieniężnej. Odmowa wypłaty albo wypłata w niższej niż żądana wysokości, również nie wymaga wydania aktu, a tym bardziej decyzji administracyjnej. Dopuszczalność skargi z przyczyn wyżej wskazanych, uzasadnia z kolei dokonanie kontroli zaskarżonej czynności pod względem jej zgodności z prawem. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej czynności stanowiły przepisy Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 31 grudnia 2004 r. w sprawie zwrotu kosztów przejazdu osób wezwanych do osobistego stawiennictwa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2005 r. Nr 6, poz. 47), w szczególności § 2 ust. 1 oraz § 4. Zgodnie z § 2 ust. 1 ww. Rozporządzenia "Zakład zwraca osobie wezwanej koszty przejazdu z miejsca zamieszkania tej osoby do miejsca wskazanego w wezwaniu i z powrotem". W myśl zaś § 4 ww. Rozporządzenia "W wyjątkowych okolicznościach, na wniosek osoby wezwanej, wzywająca jednostka organizacyjna Zakładu może wyrazić zgodę na zwrot kosztów za przejazd uzgodnionym środkiem transportu, z tym że zwracane koszty nie mogą przekraczać kwot określonych w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy (Dz.U. Nr 27, poz. 271 oraz z 2004 r. Nr 237, poz. 76). Zgoda powinna być uzyskana przed wyjazdem osoby wezwanej". Zwrócić również należy uwagę na przepis § 3 Rozporządzenia, wedle którego "Zakład zwraca osobie wezwanej koszty przejazdu do kwot równych: 1) cenie biletu za przejazd kolejowy wykonywany przez uprawnionego przewoźnika drugiej klasy pociągu osobowego (...), 2) cenie biletu za przejazd w autobusowej komunikacji zwykłej przewoźnika wykonującego regularne przewozy osób (...), 3) cenie biletu za przejazd publicznymi środkami komunikacji miejskiej (...)., w każdym przypadku z uwzględnieniem posiadanych uprawnień do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego, bez względu na tytuł tych uprawnień. Mając na uwadze treść powyższych przepisów wskazać należy, że regułą jest zwrot kosztów przejazdu z miejsca zamieszkania danej osoby do miejsca wskazanego w wezwaniu i z powrotem (§ 2), w kwotach odpowiadających cenie biletu najtańszego dostępnego środka komunikacji publicznej transportu zbiorowego (§ 3). Wyjątek stanowi natomiast § 4 Rozporządzenia, który wskazuje, że na wniosek osoby wezwanej, wzywająca jednostka organizacyjna Zakładu może wyrazić zgodę na zwrot kosztów za przejazd uzgodnionym środkiem transportu. Ustawodawca wprowadza jednakże warunek w postaci zaistnienia "wyjątkowych okoliczności". Inaczej rzecz ujmując przesłanką uzyskania zwrotu kosztów przejazdu uzgodnionym środkiem transportu jest wykazanie przez osobę ubiegającą się o taki zwrot, przesłanki "wyjątkowych okoliczności". Warunkiem jest także uprzedni wniosek zainteresowanej osoby oraz zgoda wzywającej jednostki organizacyjnej Zakładu. Wprawdzie ustawodawca w omawianym akcie prawnym nie zawarł definicji pojęcia "wyjątkowych okoliczności", to jednakże zdaniem Sądu należy przyjąć rozumienie tego zwrotu jako sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia wyjątkowych, niecodziennych i wpływających na nią zdarzeń, którym strona nie mogła przewidzieć. "Wyjątkowe okoliczności", to z pewnością okoliczności wskazujące na: niecodzienność zdarzeń, niefortunność zbiegów okoliczności wykraczających poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości, nadzwyczajność sytuacji życiowej. Jak wynika zaś z akt niniejszej sprawy, skarżący wnioskiem z dnia [...] grudnia 2018 r. zwrócił się do organu o zwrot kosztów przejazdu na wezwanie do osobistego stawiennictwa na badania lekarskie, które przeprowadzić miała Komisja Lekarska Kasy w KRUS PT w Z. w dniu [...] grudnia 2018 r. W uzasadnieniu powyższego wniosku wskazał, że jest w bardzo ciężkiej sytuacji finansowej, materialnej i zdrowotnej. Odmowa zwrotu kosztów dojazdu może uniemożliwić mu stawienie się na wyznaczone badanie, co miało już miejsce wcześniej, tj. w dniu [...] października 2018 r., kiedy to nie miał jak dojechać do Z. i nie miał pieniędzy na dojazd. Nadto wskazał, że jest osobą samotnie gospodarująca, mieszka sam na kolonii i nie ma bezpośredniego połączenia komunikacyjnego do Z., gdzie musi stawić się na wyznaczoną godzinę. Dlatego na badania musi dojechać pożyczonym od rodziców samochodem osobowym, co umożliwi mu powrót po zakończeniu badania do jego gospodarstwa i miejsca zamieszkania. Końcowo podkreślił, że poniesienie kosztów stawiennictwa na badanie wynoszące 77 zł jest dla niego bardzo dużym obciążeniem, tym bardziej, że brakuje mu pieniędzy na podstawowe potrzeby życiowe, obowiązkowe opłaty, zakup leków, dojazdy do lekarzy specjalistów i rehabilitację, remont i naprawę maszyn rolniczych, pilny remont domu itp. Ośrodek Pomocy Społecznej w W. od marca 2016 r. odmawia mu natomiast jakiejkolwiek pomocy społecznej z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego upoważniającego do otrzymania pomocy społecznej. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy za organem, że w zaistniałym stanie faktycznym skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja osobista, w tym zdrowotna i materialna, wskazywała na istnienie wyjątkowych okoliczności uzasadniających przyznanie mu zwrotu kosztów za dojazd na badania uzgodnionym środkiem transportu. Przede wszystkim takich okoliczności nie stwierdził Lekarz Regionalny Inspektor Orzecznictwa Lekarskiego na podstawie dokumentacji medycznej dotyczącej skarżącego. Stan zdrowia skarżącego nie wskazuje bowiem na konieczność skorzystania przez niego z prywatnego środka transportu. Podnoszone zaś trudności związane z uzyskaniem dogodnego połączenia komunikacyjnego z miejscowości zamieszkania skarżącego do Z., celem stawiennictwa na badania wyznaczone na określoną godzinę, nie stanowią w ocenie Sądu "o okolicznościach wyjątkowych". Trudności czy niedogodności związane z brakiem dogodnych połączeń komunikacyjnych nie stanowią takich przesłanek. W szczególności, że jak trafnie zauważa organ, skarżący poprzednio wielokrotnie już korzystał z komunikacji publicznej. Powyższe stanowisko organu potwierdza materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym także złożone podczas rozprawy zestawienia kosztów stawiennictwa skarżącego na badania w roku 2017, z których jednoznacznie wynika, że skarżący otrzymywał zwrot kosztów za przejazd na wyznaczone badania lekarskie na podstawie ceny zakupu biletów MPK i PKS. Podobnie należy ocenić sytuację finansową i materialną skarżącego, która z pewnością jest trudna, jednakże nie ma ona cech okoliczności wyjątkowych, o których mowa wyżej. Fakt zaś samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego, w tym potrzeba zajmowania się żywym inwentarzem nie daje podstaw do uznania, że skarżący znajduje się w wyjątkowej sytuacji osobistej, uzasadniających skorzystanie z uzgodnionego środka transportu. W ocenie Sądu, Skarżący może bowiem posłużyć się inna osobą, bliską lub zaprzyjaźnioną, celem przypilnowania gospodarstwa podczas jego kilkugodzinnej nieobecności, jeżeli faktycznie istnieje taka potrzeba. Z wyżej zatem wskazanych powodów czynność organu wyrażona w piśmie z dnia [...] grudnia 2018 r., odmawiającym wyrażenia zgody na skorzystanie z uzgodnionego środka transportu, z uwagi na brak wystąpienia tzw. "wyjątkowych okoliczności", uznać należy za prawidłową i odpowiadającą prawu. Mające zastosowanie w niniejszej sprawie przepisy zostały należycie zinterpretowane i użyte przez organ. Podniesione zaś w tym kontekście zarzuty skargi okazały się niezasadne. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.