II SA/Bk 118/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska - Bytys (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 marca 2011 r. przyznającego prawo pomocy w części w sprawie ze skargi J. W. i W. K. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] stycznia 2011 r. znak [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a 1. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie powyżej 100 (sto) złotych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca J. W. złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (k. 55). Wskazała, że prowadzi wspólnie z mężem E. W. gospodarstwo domowe, a ich źródłem utrzymania są emerytury w łącznej kwocie 2.910,12 zł, w tym: skarżącej – 1.478,48 zł oraz jej męża - 1.431,64 zł wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. W lutym 2011 r. poniosła następujące wydatki w łącznej wysokości 2.796 zł: czynsz – 528,16 zł; telefon – 212,52 zł; energia elektryczna – 22,66 zł; podatek od nieruchomości – 113 zł; lekarstwa – 46,64 zł; znaczki i ksero – 287,81 zł; spłata kredytu oraz odsetek i prowizji – 665,96 zł; żarówki i części do roweru – 57,46 zł; podróż do H. w celu przejrzenia akt – 11,80 zł; żywność i środki czystości oraz drobne zakupy odzieżowe – 850 zł. Wnioskodawczyni posiada: mieszkanie o powierzchni 60 m², sześćdziesięciotrzyletni drewniany dom oraz dwie działki budowlane o łącznej powierzchni 3500 m². Małżonkowie W. są osobami w podeszłym wieku, schorowanymi, ponoszącymi zwiększone wydatki na lekarstwa i opiekę medyczną. Nie posiadają zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie niniejszej, bowiem ponosi koszty w innych sprawach zawisłych przed WSA w Warszawie i WSA w Białymstoku. Jak wskazała różnica między wydatkami (2.910,12 zł -2.796,01 zł) tj. kwota 114,11 zł przeznaczana jest na bieżące potrzeby na początku miesiąca tj. do otrzymania emerytury około piątego dnia miesiąca (k. 55 – 56). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawczyni wskazała, że wysokość otrzymywanych emerytur jest stała od 01 marca 2010 r., co udokumentowała w sprawie II SA/Bk 740/10. Jak podała, spłata kredytu wynikała z różnicy stanu zadłużenia na początku i na końcu miesiąca (1.627,99zł - 976,41 zł). Do akt sprawy J. W. dołączyła rachunki i faktury za czynsz, energię elektryczną, telefon, podatek od nieruchomości, lekarstwa, ksero, znaczki, bilety, rachunki za materiały do roweru oraz wyciąg z rachunku bankowego na dzień 28 lutego 2011 r. (k. 61 i n.). Postanowieniem z dnia 24 marca 2011 r. referendarz tutejszego sądu przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie powyżej 100 zł, a oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Podkreślając obowiązek wykazania przez wnioskodawczynię własnej sytuacji materialnej – referendarz wskazał, że z dokumentów w sprawach II SA/Bk 65/11 i II SA/Bk 66/11 wynika, że w styczniu 2011 r. wnioskodawczyni opłaciła szereg należności, co do których nie było obowiązku ich jednorazowego uregulowania (energia, opłaty ubezpieczeniowe, podatek od nieruchomości). Na tej podstawie przyjęto, że przeciętne wydatki miesięczne ponoszone przez skarżącą w pierwszym półroczu 2011 r. będą niższe od wydatków za styczeń i luty - o kwoty opłat uiszczonych z wyprzedzeniem i innych opłat jednorazowo poniesionych w tym miesiącu tj. co najmniej o kwotę 500 zł. Ponadto po odliczeniu bieżących wydatków skarżącej została jeszcze kwota 114,11 zł, która może być przeznaczona na pokrycie części kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Referendarz wskazał, że w tutejszym sądzie skarżąca zainicjowała jeszcze dwie sprawy, w których należny wpis wynosi po 500 zł i złożyła w nich wnioski o prawo pomocy. W oparciu o powyższe okoliczności, jak również o analizę stanu posiadania wnioskodawczyni (mieszkanie, dom, działki) i uzyskiwanych stałych dochodów oceniono, że uiszczenie przez J. W. kwoty 100 zł kosztów sądowych nie doprowadzi do powstania niedostatku w utrzymaniu rodziny, a mieści się w jej możliwościach płatniczych. Przyznane wnioskodawczyni prawo pomocy umożliwi natomiast rozpoznanie sprawy przez sąd. W złożonym sprzeciwie skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w pełnym zakresie. Przede wszystkim zakwestionowała ustalenie, zgodnie z którym uiszczenie w styczniu 2011 r. jednorazowo rocznych należności spowoduje zmniejszenie jej wydatków w kolejnych miesiącach. Argumentowała, że celem uniknięcia dolegliwości związanych z urazem kręgosłupa, a pojawiających się podczas stania w kolejkach, jej mąż opłacił rachunek za energię elektryczną jednorazowo, skutkiem czego zabrakło jej na opłatę rachunku za ksero (125, 57 zł). Wskazała, że opłaty ubezpieczeniowe ponosi zgodnie z umową z ubezpieczycielem, a w lutym 2011 r. zobowiązana była pożyczyć 100 zł na bieżące wydatki od sąsiadów, bo nie zostało jej pieniędzy ze stycznia. Kwota, która została w lutym 2011 r. – 114, 11 zł jest tzw. "żelazną kasą" niezbędną dla egzystencji jej rodziny. Wskazała, że w miesiącu marcu 2011 r. jej wydatki zrównane są z przychodami, a ponadto – oprócz opłat obowiązkowych – ponosi wydatki na bieżące utrzymanie (żywność, ubranie, artykuły gospodarstwa domowego). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał uwzględnieniu w części. Zgodnie z art. 260 zd. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Aktualne koszty sądowe (wpis od skargi) wynoszą 500 zł (§ 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest odpłatność. Prawo pomocy jest odstępstwem od tej zasady, zatem jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, po uprzednim wszechstronnym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy, który ma obowiązek wykazać brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Ocena, czy warunki do przyznania prawa pomocy w części zostały spełnione, jest ostatecznie kompetencją sądu. Analiza materialnych i finansowych warunków życia skarżącej – w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia i dokumenty – wskazuje, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż uiszczenie części wpisu tj. kwoty 100 zł, spowodowałoby znaczne pogorszenie jej warunków życia. Wniosek ten jest uprawniony także przy uwzględnieniu ciążącego na stronie obowiązku uiszczenia należności w sprawach II SA/Bk 65/11 i 66/11 (w których postanowieniami z 31 marca 2011 r. przyznano wymienionej częściowe prawo pomocy – powyżej 100 zł w każdej z tych spraw). Faktycznie z dokumentów przedłożonych do wniosków o prawo pomocy w sprawie niniejszej i w sprawach II SA/Bk 65/11 oraz II SA/Bk 66/11 wynika, że na początku 2011 r. skarżąca opłaciła "z góry" kilka należności, w tym roczny podatek od nieruchomości (k. 64), energię elektryczną za okres styczeń - czerwiec 2011 r. (219,35 zł), opłaty za ubezpieczenie mieszkania, NNW, jak również kwartalne składki ubezpieczeniowe - w łącznej wysokości 268,97 zł (k. 31 – 37 akt II SA/Bk 65/11 i II SA/Bk 66/11). Logiczny i zgodny z zasadami doświadczenia życiowego jest zatem wniosek, że bilans dochodów i wydatków za styczeń 2011 r. – z uwagi na powyższe – należy traktować jako jednorazowo, a nie stale, niekorzystny. Brak konieczności poniesienia takich wydatków w kolejnych miesiącach spowoduje – przy niezmienionych wpływach - zwiększenie ilości środków do bieżącego rozdysponowania. Zdaniem sądu nie zmienia powyższej oceny wyjaśnienie skarżącej, zgodnie z którym jednorazowa opłata powoduje zmniejszenie ilości przyszłych wydatków na przesyłki. Zauważyć też należy, że podniesiony w sprzeciwie zarzut wyrównania się przychodów z wydatkami w miesiącu marcu 2011 r. i w związku z tym nieposiadania środków na bieżące potrzeby nie został w żaden sposób wykazany, mimo że o ciężarze dowodu w tym przedmiocie strona była informowana już wcześniej przy okazji wezwania o sprecyzowanie oświadczenia majątkowego wystosowanego przez referendarza. Ponadto strona inicjuje liczne postępowania sądowoadministracyjne, w których składa wnioski o prawo pomocy, zatem jest świadoma ciężaru dowodu dotyczącego własnej sytuacji majątkowej. Wskazać należy, co wiadome jest sądowi z urzędu, że w roku 2011 do WSA w Białymstoku J. W. złożyła 3 skargi – w każdej z wnioskiem o prawo pomocy, natomiast w 2010 r. była skarżącą lub uczestnikiem w 24 sprawach. Nie bez znaczenia dla tylko częściowego uwzględnienia żądania przyznania prawa pomocy są pozostałe okoliczności charakteryzujące sytuację finansową J. W., w szczególności uzyskiwanie przez nią i jej męża stałych, comiesięcznych dochodów łącznie w kwocie 2.910,12 zł. Niewątpliwie przy dwuosobowym gospodarstwie domowym nie jest to kwota niepozwalająca na wygospodarowanie pewnych oszczędności. Również stan posiadania strony: mieszkanie, dom, działki o łącznej powierzchni 3.500 m2 świadczy o pewnych zasobach majątkowych. Nie kwestionując zwiększonych, z uwagi na wiek strony i jej męża, wydatków na lekarstwa (udokumentowanych) oraz na zaspokajanie innych bieżących potrzeb bytowych (żywność, ubranie, artykuły gospodarstwa domowego) należy wskazać, że koszty sądowe – jak wynika z orzecznictwa – nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia (vide postanowienia NSA z 18.02.3010 r., I FZ 447/09 oraz z 06.11.2009 r., II OZ 971/09 – obydwa dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona ma obowiązek podjąć starania o ich wygospodarowanie, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. W okolicznościach sprawy niniejszej nie było możliwe uznanie, by skarżąca nie była w stanie bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu uiścić kwoty 100 zł wpisu. Ponadto wskazać należy, że wnioskodawczyni niniejszym postanowieniem otrzymuje zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie ponad 100 zł. Zatem nawet gdyby powstały inne koszty w sprawie, to w sytuacji uprawomocnienia się niniejszego postanowienia, nie będą one w przyszłości od strony wymagane. Wspomnieć także należy o udzielaniu przez tutejszy sąd prawa pomocy skarżącej w innych sprawach. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.