II SA/Bk 119/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis,, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 maja 2012 r. sprawy ze skargi E. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia [...] grudnia 2011 r., Nr [...]; 2. stwierdza, że decyzje wymienione w punkcie 1 nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. w z [...] grudnia 2011 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z [...] grudnia 2011 r., nr [...] mocą, której odmówiono E. M. Ś. (dalej także, jako: "skarżąca"), przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad małoletnim dzieckiem. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy za decydującą dla rozstrzygnięcia uznał okoliczność podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników, która zdaniem organu, wyklucza skarżącą z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2006 r., Nr 139 poz.992 ze zm.). Na poparcie swojego stanowiska organ przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych w tym wyrok NSA z 11 marca 2011 r., sygn. I OSK 1987/10 (pub. w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji Sądów Administracyjnych), a także wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych sygn.: II SA/Bd 379/11 (pub. w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji Sądów Administracyjnych) oraz II SA/Ol 521/11 (publ. LEX nr 863097). Na powyższe rozstrzygnięcie Kolegium skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wywiodła Pani E. M. Ś. wnosząc o wyjaśnienie i ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca w uzasadnieniu skargi podała, że praca w gospodarstwie rolnym nie przeszkadza jej w opiece nad chorym dzieckiem, gdyż większość prac wykonuje jej mąż oraz jego pomocnik. Dodatkowo skarżąca podniosła, że znane są jej wyroki innych sądów administracyjnych, prezentujące odmienne stanowisko niż te, które zostało zaprezentowane w wyrokach przywołanych przez Kolegium. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie jako niezasadnej, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem orzekające w sprawie organy dokonały niewłaściwej wykładni przepisu prawa materialnego tj. art.17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W następstwie niewłaściwej interpretacji przepisów prawa materialnego organy administracji, nie podjęły czynności zmierzających do wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, co wskazuje na naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a., w stopniu który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Spór w sprawie jest konsekwencja uznania przez organy administracyjne, że w świetle postanowień art.17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, rolnik prowadzący gospodarstwo rolne i podlegający z tego tytułu obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiącego podstawę prawną zaskarżonej decyzji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału, na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zaś w art.17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, enumeratywnie wymieniono osoby sprawujące opiekę, nieuprawnione do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a wśród nich m.in. osoby, które mają ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej, lub maja ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę w rodzinie lub poza rodziną, oraz, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, lub została umieszczona w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę albo też osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko, lub do dodatku do zasiłku rodzinnego, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę w rodzinie lub poza rodziną lub członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką. Z powyższego wynika, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie określonych przesłanek podmiotowych przez wnioskodawcę i przez osobę wymagającą opieki oraz rezygnacja, przez wnioskodawcę, z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca konsekwencją konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast z przywołanych przepisów nie wynika, by sam fakt posiadania gospodarstwa wykluczał rolnika z prawa uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli posiadane przez niego gospodarstwo, rodzaj upraw, pozwalałyby na podjecie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (podobnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku o sygn. II SA/Ke 465/11, dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji Sądów Administracyjnych). Tym samym za nieuprawnioną należy uznać taką interpretacje wspomnianego przepisu, która z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego z założenia wyklucza wszystkich rolników, bez zbadania czy spełniają oni pozostałe warunki, niezbędne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podobnie wypowiedział się także NSA w wyrokach z 9 marca 2012 r. sygn.: I OSK 2203/11 oraz I OSK 2136 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji Sądów Administracyjnych) uznając za niedopuszczalną wykładnię art.17 ust.5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wykraczającą poza jego literalne brzmienie i poszerzanie na tej podstawie katalogu podmiotów nieuprawnionych. W przywołanych wyrokach NSA wskazał, że "nie znajdujące uzasadnienia w przepisach prawa wyjście poza wykładnię językowa tego przepisu, prowadzi organy administracji do stwierdzenia, że żaden rolnik, małżonek rolnika oraz domownik wykonujący pracę w gospodarstwie, podlegający obowiązkowemu ubezpieczeniu w KRUS, nie może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne oraz, że dokonanie wykładni rozszerzającej jest sprzeczne z zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażonej w art.2 Konstytucji RP oraz zasadą równości obywateli wobec prawa zawartą w art.32 Konstytucji. Skład orzekający w sprawie powyższy pogląd podziela i przyjmuje za swój. Nie podziela natomiast poglądu zaprezentowanego w orzeczeniach przywołanych przez organ. W przedmiotowej sprawie niespornym jest, że wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożyła osoba, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (matka) oraz, że jej małoletni syn jest osobą legitymującą się okresowym orzeczeniem o niepełnosprawności. Z treści orzeczenia wynika, że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, które to okoliczności wskazują na spełnienie wymaganych prawem przesłanek podmiotowych przez osobę wymagającą opieki. Poza sporem jest również, że skarżąca jako właściciel gospodarstwa rolnego podlega z mocy prawa obowiązkowemu ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Błędna wykładnia art.17 ustawy o świadczeniach społecznych spowodowała, że organy niezasadnie poprzestały na złożonym przez skarżącą oświadczeniu, że prowadzenie gospodarstwa rolnego nie koliduje ze sprawowaniem opieki nad małoletnim synem i nie podjęły działań w celu prawidłowego ustalenia okoliczności istotnych z punktu widzenia warunków uzyskania świadczenia, o których mowa w ust.1. Powyższe wskazuje naruszenie art.7 i 77 kpa, organy nie wyjaśniły, bowiem czy posiadane gospodarstwo rolne, rodzaj upraw, pozwalałyby skarżącej na podjecie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz czy rezygnacja skarżącej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest konsekwencją konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U z 2012 r. poz.270), uchylił decyzje wydane w obu instancjach. Rozpoznając ponownie sprawę organy powinny podąć niezbędne działania celem ustalenia, czy skarżąca ma możliwość podjecie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a następnie zbadać czy zachodzą wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, z art. 17 ust. 1 o świadczeniach rodzinnych, uwzględniając wykładnię przepisów tej ustawy zaprezentowaną przez Sąd.