II SA/Bk 141/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Cz. M. i T. M. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i przekazania do ponownego rozpoznania sprawy umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie legalności wybudowania budynku p o s t a n a w i a odmówić T. M. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. T. M. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (k. 22). We wniosku podała, iż jest emerytką i pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Skarżąca uzyskuje dochód w kwocie 1.046,91 zł, natomiast jej mąż otrzymuje emeryturę w kwocie 1.296,89 zł. Na majątek wnioskodawczyni składa się dom o powierzchni [...] m2 oraz budynki związane z działalnością gospodarczą i inne. Poza tym skarżąca nie ma żadnych oszczędności czy też innych przedmiotów wartościowych (k. 48,87-89,94-95). Do akt sprawy wnioskodawczyni przedłożyła kserokopie; dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody (k. 24) oraz ponoszone wydatki, w tym wywóz śmieci – 14,50 zł (rocznie 159,50 zł), energia elektryczna – 222,45 zł, decyzje w sprawie wymiaru podatku – 1.563 zł rocznie, fakturę za wodę i ścieki – 119,22 zł za kwartał, ubezpieczenie pojazdu [...], rok produkcji 1995 – 338 zł rocznie, umowy komisu oraz faktury za samochód. Ponadto skarżąca podniosła, iż miesięcznie wydaje około 100 zł na leki i 60 zł na gaz. Pozostała kwota przeznaczana jest na żywność, odzież i obuwie oraz zakup opału na zimę (k. 24-31). Mając na uwadze okoliczność, iż z nadesłanych dokumentów oraz akt sprawy niniejszej i sprawy sygn. akt II SA/Bk 51/12 wynikało, iż na działce skarżącej prowadzona jest działalność gospodarcza w charakterze warsztatu mechaniczno – hydraulicznego i kuźni, a także, iż na piętrze domu skarżącej zamieszkuje jej syn z rodziną, pismem z dnia 21 marca 2012 r. wezwano T. M. do wyjaśnienia przedmiotowych okoliczności, a także nadesłanie dodatkowych dokumentów. Dane powyższe były niezbędne do oceny stanu majątkowego wnioskodawczyni (k.33). Wezwanie powyższe skarżąca odebrała w dniu 26 marca 2012 r. i do dnia 18 kwietnia 2012 r. nie udzieliła żadnej odpowiedzi. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów postępowania bez wywołania uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (vide: postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04; z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07- nie publikowane). Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu skarżąca wykazała, iż miesięczny dochód jej dwuosobowej rodziny wynosi około 2.343,80 zł netto (dochody z emerytury k. 24). Majątek skarżącej stanowi dom o powierzchni [...] m2, budynki gospodarcze związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, inne budynki i samochód osobowy marki [...], rok produkcji [...]. Wykazane miesięczne wydatki skarżącej zamykają się kwotą 596,95 zł i przedstawiają się następująco: ubezpieczenie pojazdu – około 29 zł (338 zł rocznie), podatek od nieruchomości – 131 zł (1.563 zł rocznie), woda i ścieki – 40 zł (119,22 zł za kwartał), wywóz śmieci – 14,50 zł (rocznie 159,50 zł), energia elektryczna – 222,45 zł, leki - 100 zł i gaz - 60 zł. Skarżąca podkreśliła, iż pozostała kwota dochodu przeznaczana jest na żywność, odzież i obuwie oraz zakup opału na zimę. Przedstawione powyżej dane w zestawieniu z brakiem odpowiedzi T. M. na cytowanie wezwanie z dnia 21 marca 2012 r., uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca bowiem nie uzupełniła złożonego oświadczenia, a także nie nadesłała wyciągów z rachunków bankowych oraz odpisu zeznania podatkowego, co uniemożliwia merytoryczną ocenę możliwości finansowych skarżącej. Z nadesłanych natomiast dokumentów (m.in. decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości) oraz oświadczeń strony wynika bowiem, że na działce skarżącej prowadzona jest działalność gospodarcza w charakterze warsztatu samochodowo – hydraulicznego i kuźni. Nie wiadomo jednak, kto tą działalność prowadzi, mąż skarżącej czy też inne osoby np. syn, czy rodzina skarżącej uzyskuje jakieś dochody z tego tytułu. Ponadto w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie II SA/Bk 51/12 wskazano, iż syn wraz z rodziną zajmuje piętro domu (k. 87-88 akt sprawy II SA/Bk 51/12). Mimo, że mąż skarżącej w dodatkowym oświadczeniu podniósł, iż niewłaściwie wskazał syna i jego rodzinę, jako osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym (k. 86 akt sprawy II SA/Bk 51/12)), należy podnieść, jeśli te osoby nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, ale zamieszkują w tym samym domu (piętro domu), nie wiadomo jaka jak jest partycypacja obu rodzin w kosztach utrzymania domu. Powyższe nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, zarówno wysokości uzyskiwanych przez rodzinę skarżącej dochodów oraz ponoszonych wydatków. Nadto fakt udokumentowania wydatków miesięcznych na kwotę około 600 zł przy uzyskiwanych dochodach w wysokości 2.343,80 zł netto bądź wyższych wskazuje, iż skarżąca będzie w stanie ponieść koszty niniejszego postępowania. Koszty sądowe w niniejszej sprawie aktualnie sprowadzają się do uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł. Ustalone okoliczności, a przede wszystkim wysokość uzyskiwanych dochodów oraz posiadany majątek oraz niewiarygodne oświadczenia strony pozwalają stwierdzić, że T. M. jest w stanie uiścić koszty sądowe, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Końcowo należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Niemniej jednak ma ona charakter wyjątkowy i powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i majątku. Przy czym znamiennym jest to, że to osoba ubiegająca się o prawo pomocy winna wykazać, iż należy do kręgu takich osób. Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 946/04, zawarte w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania mu tego prawa. Orzeczenie sądu w kwestii przyznania prawa pomocy, zależy zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W konsekwencji, skoro strona nie wykazuje – ani w złożonym przez siebie wniosku o udzielenie prawa pomocy, ani też w odpowiedzi na wezwanie Sądu - że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania - jej wniosek należy oddalić. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 4 marca 2005r. (I OZ 6/05). Wobec powyższych okoliczności należało stwierdzić, iż T. M. nie wykazała w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje tym, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.