II SA/Bk 162/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 maja 2009 r. sprawy ze skargi S.N. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B.P. z dnia [...].10.2008 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. na rzecz skarżącego S.N. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Niniejsza sprawa dotyczy uznania za chorobę zawodową schorzenia (chodzi o hypofunkcję gonad), na które zapadł Pan S. N., będąc zatrudnionym w okresie od [...] 1993r. do [...] 2002r. w Z. E. B. S.A. R. E. B. P. na stanowisku inkasenta. Jego stanowisko pracy wyposażone było w komputer PSION HC-120 oraz drukarkę DATAC typu DP 7000 służące do zbierania, gromadzenia i przetwarzania danych związanych z rozliczaniami finansowymi odbiorców energii elektrycznej, które to urządzenia wytwarzały, szkodliwe dla zdrowia, pole elektromagnetyczne i mogły wpłynąć na powstanie choroby u Skarżącego. Poprzednio prowadzone liczne postępowania nie dawały Skarżącemu satysfakcjonującego zakończenia, albowiem przez cały czas organy inspekcji sanitarnej odmawiały uznania za chorobę zawodową jego schorzenia. Organy inspekcji sanitarnej jako podstawę swych decyzji uznawały orzeczenia lekarskie ośrodków medycyny pracy, z których wynikało, iż schorzenie, na które cierpi Skarżący nie jest spowodowane działaniem pól elektromagnetycznych, gdyż ich częstotliwość miała zachowane normy higieniczne. W toku prowadzonych postępowań przeprowadzono też badania urządzenia mającego wywoływać szkodliwe dla Skarżącego pole elektromagnetyczne. Z badań zestawu komputerowego, którym posługiwał się Skarżący, przeprowadzonych przez Instytut Telekomunikacji i Politechniki W. wynika, że w zakresie częstotliwości do 300 MHz po włączeniu zestawu następuje generacja pola elektromagnetycznego o natężeniach nie przekraczających poziomów uznanych za niebezpieczne dla zdrowia. Z kolei z informacji Centralnego Instytutu Ochrony Pracy wyczytać można, że monitory z wyświetlaczami ciekłokrystalicznymi (w taki monitor wyposażony jest komputer PSION HC 110, HC 120) wytwarzają pola elektryczne i magnetyczne ok. 10-20 razy mniejsze niż monitory z lampą kineskopową, a natężenia pól elektromagnetycznych wokół wszystkich elementów sprzętu komputerowego są poniżej wartości dopuszczalnych dla ekspozycji zawodowej określonej w przepisach krajowych. Tym samym wykluczono prawdopodobieństwo występowania pól elektromagnetycznych o natężeniu istotnym z punktu widzenia bezpieczeństwa użytkowników komputerów PSION HC-120, HC-110 i drukarki. Z orzeczenia nr [...] Zakładu Zagrożeń Akustycznych i Elektromagnetycznych CIOP wynika, iż "Na podstawie wykonanych pomiarów stwierdza się, że warunki pracy w polach elektromagnetycznych wytwarzanych przez komputery PSION HC 110, PSION HC 120, drukarkę DATAC DP 7000 oraz zasilacze 220/12 V do ww. urządzeń spełniają wymagania aktualnie obowiązujących krajowych przepisów odnośnie bezpieczeństwa i higieny pracy". Pomiary natężenia pól w zakresie częstotliwości do 300 MHz wykonane w dniu 17.01.2002r. przez Instytut Telekomunikacji i Akustyki Politechniki W. wykazały, że obsługiwany przez S. N. zestaw komputerowy z drukarką generuje pola elektromagnetyczne w zakresie badanej częstotliwości o natężeniach nie przekraczających poziomów uznanych za niebezpieczne dla zdrowia człowieka. Z uwagi na pismo dr hab. inż. E. G. z dnia 15.12.2004r. sugerujące, wykonanie dokładniejszych pomiarów z analizą widmową pola elektromagnetycznego promieniowanego przez wskazane urządzenia w akredytowanym Laboratorium Kompatybilności Elektromagnetycznej (LKE) organ I instancji zwrócił się do Instytutu Telekomunikacji Politechniki W. z prośbą o zajęcie stanowiska, czy miernik MEH-25 może być użyty do pomiaru zestawu komputerowego PSION HC-210 oraz drukarki DATAC. Protokół z pomiarów kompatybilności elektromagnetycznej - emisja zakłóceń radioelektrycznych promieniowanych zestawu komputerowego PSION HC-210 oraz drukarki DATAC (nr LKE/007/2002) podaje, że "zestaw komputerowy do wystawiania faktur za energię elektryczną nie spełnia wymagań normy PN-EN 55022:2000 dla urządzeń klasy B w zakresie emisji zakłóceń radioelektrycznych promieniowanych", natomiast protokół z pomiarów natężenia pola elektromagnetycznego dla celów bezpieczeństwa i higieny pracy i ochrony środowiska zestawu komputerowego PSION HC-210 oraz drukarki DATAC (nr LWKMP/0009/02) podaje, że "w celu zbadania rozkładu oraz określenia wartości natężenia pola elektromagnetycznego wokół urządzeń poddanych badaniom wykonano szereg pomiarów w zakresie częstotliwości 10Hz - 38GHz w bezpośrednim otoczeniu urządzeń odosobnionych (umieszczonych na stoliku pomiarowym) i w trakcie normalnego użytkowania (urządzenia noszone przez użytkownika). W całym obszarze pomiarowym natężenia pola elektromagnetycznego były poniżej czułości stosowanych mierników i sond pomiarowych. W wyniku przeprowadzonych pomiarów natężenia pola elektromagnetycznego w zakresie częstotliwości 10Hz - 38GHz w otoczeniu zestawu złożonego z komputera PSION typu HC 120 nr ser. DBA 124593 oraz drukarki termicznej DATAC typu DP 7000 nr modelu DP 7001.0002.A. nr ser. 43.5254.029 stwierdzono, że po włączeniu zestawu generowane pola elektromagnetyczne są poniżej poziomów uznanych za dopuszczalne zgodnie z obowiązującymi przepisami ochronnymi." W toku postępowania Przychodnia Chorób Zawodowych P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. wydała orzeczenie lekarskie z dnia [...].06.2002.r o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej z rozpoznaniem: obserwacja w kierunku choroby zawodowej wywołanej działaniem pól elektromagnetycznych - negatywna. W uzasadnieniu wskazano, że badania lekarskie nie wykazały istotnych odchyleń w stanie zdrowia pacjenta. Analiza zgromadzonej dokumentacji medycznej i wyniki dochodzenia epidemiologicznego, nie dają podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wywołanej działaniem pól elektromagnetycznych z uwagi na to, iż badany pracuje w styczności z polami elektromagnetycznymi o natężeniach nie przekraczających obowiązujących normatywów higienicznych, czyli w warunkach bezpiecznych z punktu widzenia użytkowników zestawu komputerowego PSION HC 120 i drukarki DATAC DP 7000. Stwierdzona hypofunkcja gonad nie ma związku z warunkami pracy badanego i wywołana jest czynnikami pozazawodowymi. Badania przeprowadzone w trybie odwoławczym w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. potwierdziły stanowisko Przychodni Chorób Zawodowych PWOMP w B. Z orzeczenia lekarskiego Nr [...] z [...].02.2003r. wyczytać można, że wyniki przeprowadzonych badań oraz analiza dokumentacji lekarskiej dołączonej do skierowania, nie upoważniają do rozpoznania następstw klinicznych wywołanych działaniem pól elektromagnetycznych indukowanych podczas obsługi zestawu komputerowego wykorzystywanego przez Skarżącego. Analiza zgromadzonej dokumentacji w zakresie pomiarów parametrów pola elektromagnetycznego upoważnia do stwierdzenia, iż Pan S. N. podczas zatrudnienia w latach 1993-2002 na stanowisku inkasenta świadczył pracę w warunkach ekspozycji na pola o wartościach dopuszczalnych przez polskie i międzynarodowe przepisy higieniczne. Informacyjnie podano, że w aktualnie obowiązującym rozporządzeniu Rady Ministrów z 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych ... (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) nie są wymienione choroby zawodowe wywołane działaniem pól elektromagnetycznych, zaś stanowisko to wynika z braku dostatecznych dowodów epidemiologicznych na temat skutków zdrowotnych wynikających z zawodowej ekspozycji na pola elektromagnetyczne. W oparciu o tak zgromadzoną dokumentację Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. P. decyzją z dnia [...].04.2003r. po raz pierwszy stwierdził o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, a organ II instancji utrzymał powyższą decyzję w mocy. Głównym argumentem organów sanitarnych, przez cały tok postępowania, był fakt związania orzeczeniem lekarskim w zakresie uznania bądź nieuznania schorzenia za chorobę zawodową. Decyzje organów sanitarnych były wielokrotnie uchylane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, przeważnie z uwagi na brak wystarczających dowodów, błędów proceduralnych i niedociągnięć w przygotowywaniu materiału dowodowego. Zasadniczo zgromadzony materiał dowody nie dawał jednoznacznych podstaw do wykluczenia choroby zawodowej u Skarżącego. Obecnie rozpoznawana sprawa, będąca kontynuacją wcześniejszych postępowań administracyjnych, bierze swój początek od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2007 r. (II OSK 740/07) który uchylił wyrok WSA w Białymstoku z 6 lutego 2007 r. (II SA/Bk 768/06) oddalający skargę S. N. na decyzję odmowną w przedmiocie choroby zawodowej (decyzja z PWIS w B. z [...].09.2006 r. nr [...]) oraz uchylił ww. decyzję organu II instancji. W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, że stan faktyczny sprawy nie dawał podstaw do wykluczenia zawodowego charakteru choroby. Stwierdził też, że decyzja negatywna nie znajduje oparcia w materiale dowodowym sprawy i narusza § 1 i § 10 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Ponadto należy przyjąć zasadę domniemania związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą a warunkami narażającymi na jej powstanie. Naczelny Sąd wskazał, że poza zakresem rozważań pozostała istotna dla sprawy kwestia wpływu wieloletniego oddziaływania pól elektromagnetycznych, nawet o niskim, dopuszczalnym normami natężeniu, wytwarzanych przez sprzęt umiejscowiony na ciele Skarżącego na stan jego zdrowia, przy jednoczesnym uwzględnieniu właściwości osobniczych. Wykluczenie zawodowego charakteru schorzenia wymienionego w poz. 19 załącznika do tego rozporządzenia, które powstało w czasie zatrudnienia, podczas którego Skarżący narażony był na działanie pól elektromagnetycznych wytwarzanych przez obsługiwane przez niego urządzenia nastąpić może jedynie wówczas, gdy rozpoznana zostanie pozazawodowa przyczyna choroby bądź wykazane zostanie w sposób niebudzący wątpliwości, że czynniki szkodliwe występujące w środowisku pracy nie mogły wywołać stwierdzonej u S. N. choroby. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania przed organem I instancji Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. P. decyzją z dnia [...] października 2008r. (nr [...]) nie stwierdził u S. N. choroby zawodowej. Powyższa decyzja wynika z analizy wszelkich dowodów, w tym uzupełnionych w powyższym postępowaniu, co wyklucza zdaniem organu, uznanie schorzenia Skarżącego za chorobę zawodową. W toku postępowania Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. P. zwrócił się do PWOMP w B. o podjęcie działań zmierzających do ustalenia w sposób jednoznaczny, czy stwierdzona u S. N. hypofunkcja gonad ma podłoże zawodowe lub wykazanie jej pozazawodowego charakteru. W dniu [...].04.2008r. P. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w B. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u Pana S. N. choroby zawodowej. Orzeczenie potwierdza, że S. N. podczas zatrudnienia na stanowisku elektromontera urządzeń rejestrujących w latach 1993-2002 pracował w warunkach ekspozycji na pola o wartościach dopuszczalnych przez polskie i międzynarodowe przepisy higieniczne. Brak jest dostatecznych dowodów epidemiologicznych na temat skutków zdrowotnych wynikających z zawodowej ekspozycji na pola elektromagnetyczne i dlatego w aktualnie obowiązującym rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30.07.2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, choroby te nie zostały ujęte. Jak wyjaśnił PWOMP w B. pismem z dnia 20.05.2008r. warunki pracy S. N. nie dają podstaw do rozpoznania zawodowego tła stwierdzanej choroby. Poradnia Chorób Zawodowych PWOMP, jako jednostka orzecznicza I stopnia w zakresie chorób zawodowych, jest zobowiązana do ustalenia związku rozpoznanej choroby z pracą zawodową, a nie do ustalenia jej przyczyny. Nie może bowiem na ten cel przeznaczyć posiadanych środków finansowych, brak jest również podstaw prawnych do podjęcia działań zmierzających do ustalenia przyczyn choroby. Hypogonadyzm pierwotny może mieć wiele przyczyn nie związanych z warunkami pracy. W wyniku otrzymanych od Skarżącego informacji o miejscu jego leczenia, organ I instancji zwrócił się też do SPZOZ Szpitala B. w W. o odpowiedź - na podstawie jakich badań i dowodów postawiono rozpoznanie, zawarte w zaświadczeniu z 12.04.2006r., stwierdzającym u S. N. hipogonadyzm pierwotny powstały w wyniku wieloletniego działania pola elektromagnetycznego. Pismem z dnia 01.12.2008r. zastępca dyrektora ds. klinicznych Szpitala B. SPZOZ w W. wyjaśnił, że hipogonadyzm pierwotny powstały u Skarżącego w wyniku wieloletniego działania pola elektromagnetycznego zdiagnozowano na podstawie objawów klinicznych, które wystąpiły u Skarżącego a także w poszczególnych badaniach klinicznych. Decyzję PPIS w B. P. zaskarżył do organu II instancji S. N., zarzucając naruszenie art. 77 § 1, 3, 4, 7, 9, 80, 81 kpa, art. 170 w zw. z art. 153 ustawy z 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie wytycznych zawartych w wyroku NSA z 11.09.2007r. (II OSK 740/07), naruszenie § 1 i § 10 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. poprzez błędną jego wykładnię oraz niezastosowanie się do ww. wyroku NSA, a także naruszenie § 10 Rozporządzenia Rady Ministrów z 30.07.2002r. (Dz. U. Nr 132 poz. 1115). Przede wszystkim Skarżący wskazał, że orzeczenie lekarskie PWOMP w B. z dnia [...].04.2008r. nr [...] nie posiada mocy prawnej, bowiem wydane zostało przez jednostkę I instancji, podczas gdy wcześniej orzeczenie wydała już jednostka nadrzędna, tj. Instytut Medycyny Pracy w Ł. (orzeczenie z dnia [...].02.2003r. Nr [...]). PWOMP w B. nie był zatem władny do wydania orzeczenia z dnia [...].04.2003 r., nr [...]. Po drugie organ nie uwzględnił zaleceń NSA zawartych wyroku z dnia 11.09.2007r. (II OSK 740/07), z których wynika, że organ winien przeprowadzić postępowanie w taki sposób, by ostatecznie wyjaśnić kwestię podłoża schorzenia Skarżącego, tj. źródła jego powstania, a przy badaniu oddziaływania pól elektromagnetycznych na zdrowie Skarżącego uwzględnić długotrwałość tego procesu i właściwości osobnicze Skarżącego na pole eletromagnetyczne, wytwarzane nawet w normach dopuszczalnych przez polskie przepisy higieniczne. Zdaniem Skarżącego, dokonane przez organy medycyny pracy rozpoznanie choroby nie wyłącza uprawnień organów inspekcji sanitarnej do oceny wystąpienia przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej. Ponadto organy przez tak długi okres postępowania nie dokonały jednoznacznego sklasyfikowania choroby, w stosunku do której toczy się postępowanie. Decyzją z dnia [...] stycznia 2009r. (Nr [...]) Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu podtrzymał argumentację zawartą w orzeczeniu PPIS w B. P., wskazując ponadto, że wyłączną podstawą faktyczną orzekania w przedmiocie choroby zawodowej jest orzeczenie lekarskie i wynik dochodzenia epidemiologicznego, które nie potwierdziły u Skarżącego choroby zawodowej wywołanej działaniem pól elektromagnetycznych, a wymienionej pod poz. 19 wykazu chorób zawodowych określonych w Rozporządzeniu RM z 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Zdaniem organu, schorzenie objawiające się u Skarżącego nie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, albowiem normy natężenia urządzenia, z którym pracował Skarżący nie zostały przekroczone. Nie ma czynnika szkodliwego dla zdrowia w sytuacji, gdy tenże czynnik ma warunki ekspozycji na pola o wartościach dopuszczalnych przez polskie i międzynarodowe przepisy higieniczne. Byłby on czynnikiem szkodliwym, gdyby nastąpiły przekroczenia tych wartości. Przytaczając liczne orzecznictwo sądów administracyjnych i SN organ odwoławczy stwierdził, że domniemanie uznania związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie zostało w niniejszej sprawie obalone. Co prawda praca wykonywana była w warunkach narażenia, ale we wszystkich opiniach sporządzonych przez upoważnione jednostki wskazywany jest brak choroby zawodowej, bowiem tak mały stopień narażenia nie może jej wywoływać. Na powyższą decyzję organu odwoławczego S. N. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, przytaczając argumentację zawartą we wcześniejszym odwołaniu od decyzji organu I instancji. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobligowanie organów inspekcji sanitarnej do wydania nowej decyzji zgodnej z przepisami oraz wyrokiem NSA tj. stwierdzającej chorobę zawodową, w nieprzekraczalnym terminie 30 dni. Zdaniem Skarżącego, wydana decyzja w swym uzasadnieniu odwołuje się do aktualnie obowiązującego wykazu chorób zawodowych z 2002 roku, podczas gdy w tym przypadku nie ma on zastosowania. Skarżący zakwestionował legalność orzeczenia lekarskiego nr [...] i podniósł brak przeprowadzenia przez organ dochodzenia epidemiologicznego. Jako główny argument wskazał, niezastosowanie się organów do zaleceń NSA z wyroku z 11.09.2007 r., gdzie sąd nakazał zbadać wpływ urządzenia na Skarżącego z uwzględnieniem długotrwałości oddziaływania pól elektromagnetycznych i jego właściwości osobniczych. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skardze nie można było odmówić słuszności, albowiem zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzją organu I instancji zapadły z naruszeniem przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako p.p.s.a). Po pierwsze wskazać należy, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Z wyroku NSA z dnia 11 września 2007 r. II OSK 740/07 wynika, iż w poprzednio prowadzonym postępowaniu administracyjnym w przedmiocie choroby zawodowej u Skarżącego doszło do szeregu naruszeń przepisów postępowania przed organami administracji oraz niewłaściwej oceny sprawy przez WSA w Białymstoku. NSA zawarł wytyczne co do dalszego postępowania organów inspekcji sanitarnej. Przypomnienia wymaga, iż, zdaniem NSA, poza zakresem rozważań pozostała istotna dla sprawy kwestia wpływu wieloletniego oddziaływania pól elektromagnetycznych, nawet o niskim, dopuszczalnym normami natężeniu, wytwarzanych przez sprzęt umiejscowiony na ciele Skarżącego na stan jego zdrowia, przy jednoczesnym uwzględnieniu właściwości osobniczych. Wykluczenie zawodowego charakteru schorzenia wymienionego w poz. 19 załącznika do rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983r., które powstało w czasie zatrudnienia, podczas którego Skarżący narażony był na działanie pól elektromagnetycznych wytwarzanych przez obsługiwane przez niego urządzenia nastąpić może jedynie wówczas, gdy rozpoznana zostanie pozazawodowa przyczyna choroby bądź wykazane zostanie w sposób niebudzący wątpliwości, że czynniki szkodliwe występujące w środowisku pracy nie mogły wywołać stwierdzonej u S. N. choroby. Prowadząc powtórnie (po wyroku NSA) postępowanie w sprawie choroby zawodowej S. N., organy inspekcji sanitarnej nie wykonały w sposób należyty zaleceń Sądu Naczelnego. Kierując zapytanie do P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. organ I instancji nie uzyskał stosownej informacji w zakresie podłoża choroby Skarżącego i wpływu wieloletniego oddziaływania pól elektromagnetycznych na zdrowie Skarżącego pomimo natężenia zgodnego z przyjętymi normami. Nie poczyniono też ustaleń co do wpływu tychże pól w odniesieniu do osobniczych cech i właściwości S. N. Przeprowadzone przez organy administracji czynności były niekompletne, bowiem w dalszym ciągu nie pozwalały na udzielenie odpowiedzi na pytania NSA. Organy przyjęły natomiast jednoznacznie, że skoro z orzeczenia lekarskiego nie wynika choroba zawodowa, to brak jest przesłanek do jej stwierdzenia przez inspektora sanitarnego. Zgodzić się należy ze stanowiskiem, że organy inspekcji sanitarnej związane są co do zasady ustaleniami zawartymi w orzeczeniu lekarskim. Niemniej jednak mają one możliwość podjęcia też własnych działań, co wyraża się w szczególności w przeprowadzeniu dochodzenia epidemiologicznego, które w tym przypadku było pobieżne. Organy administracji oceniają stan sprawy na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i mając wątpliwości czy nie do końca wyjaśnione pewne kwestie w zakresie orzeczeń lekarskich mogą zwrócić się o ponowne badania lub uzupełnienie poprzednio wydanych opinii (orzeczeń). Po drugie, Sąd Administracyjny nie zgadza się ze stwierdzeniem, iż tylko w przypadku przekroczenia dopuszczalnych norm w oddziaływaniu czynnika na zdrowie pracownika, można mówić o związku przyczynowym tego czynnika i zaistniałej u danego pracownika choroby. Choroba zawodowa, zdaniem Sądu, może być spowodowana występującym w miejscu pracy czynnikiem niebezpiecznym i to bez względu na to czy przekroczone są normy emitowania tych czynników czy też pozostają one zachowane. Już samo występowanie źródła schorzenia może spowodować powstanie choroby zawodowej, gdyż sprawę należy oceniać z uwzględnieniem indywidualnych cech danego pracownika, charakteru i czasu pracy. Powyższe stanowisko nie jest w praktyce orzeczniczej odosobnione, albowiem wyrokiem z 22.01.1998 r., I SA 1029/97 (Lex nr 45829) NSA stwierdzi, że dla spełnienia przesłanki § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294) wystąpienie szkodliwych czynników w środowisku nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm. Wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy tylko dla jednego pracownika, z uwagi na jego osobniczą wrażliwość (por. wyrok NSA z dnia 7 stycznia 1994 r. w spr. I SA 1640/93 opubl. ONSA nr 1/1995 poz. 28). Bezspornym jest w sprawie fakt występowania w miejscu pracy S. N. pól elektromagnetycznych. Spór sprowadza się natomiast do tego czy fale elektromagnetyczne wysyłane z urządzenia użytkowanego przez wiele lat przez Skarżącego, w dopuszczalnych przez prawo normach mogą być czynnikiem wywołującym chorobę zawodową. Kwestia ta wymagała dogłębnego wyjaśnienia. Zdaniem Sądu, w postępowaniu przed organami administracji publicznej orzekającymi w sprawie doszło do obrazy przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 1983 r., Nr 65, poz. 294 ze zm.). Zgodnie z przyjętym w § 1 ww. rozporządzenia domniemaniem, w razie rozpoznania u pracownika choroby objętej wykazem stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sytuacji, gdy praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie domniemywać należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą, a warunkami narażającymi na jej powstanie. Obalenie tego domniemania nastąpić może, gdy zostanie wykazane, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, to jednak choroba została spowodowana przyczynami niepozostającymi w związku z wykonywaną pracą lub, że czynniki szkodliwe występujące w środowisku pracy nie mogły wywołać stwierdzonego u pracownika schorzenia. W ocenie Sądu, w dotychczasowym postępowaniu nie obalono tegoż domniemania. W toku długotrwałego postępowania organy nie zgromadziły dostatecznego materiału dowodowego uzasadniającego odmowę stwierdzenia choroby zawodowej. Nie obala natomiast domniemania okoliczność, że stopień narażenia Skarżącego był niewielki, tj., że emitowane pole elektromagnetyczne było zgodne z normami. Występowanie w miejscu pracy czynników szkodliwych dla zdrowia pracownika w przewidzianych prawem normach nie świadczy jeszcze, że nie mogło dojść do zachorowania, co w konsekwencji związane byłoby z uznawaniem takiego zachorowania na chorobę zawodową. Organy nie wykazały innych możliwych źródeł powstania ww. zachorowania. W ocenie Sądu, w przypadku wykluczenia źródła choroby w środowisku pracy wskazać należało inne możliwe przyczyny zachorowania. Po trzecie słuszność należy przyznać Skarżącemu w zakresie oparcia się przy wydawaniu decyzji z dnia [...].10.2008 r., na orzeczeniu lekarskim PWOMP w B. z dnia [...].04.2008 r., nr [...], jako wydanego przez niewłaściwą do tego jednostkę. W okolicznościach, gdy w dniu [...].02.2003r. zostało wydane orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy w Ł. (Nr [...]) jako jednostki drugiego stopnia, niewłaściwym było ponowne wydawanie orzeczenia przez jednostkę pierwszego stopnia. Prawidłowym zaś działaniem byłoby zwrócenie się do ww. Instytutu w Ł. o weryfikację wydanego wcześniej orzeczenia, tj. ustosunkowanie się do poprzedniego orzeczenia i opinii w kontekście wytycznych NSA i wydanie orzeczenia uzupełniającego. Po czwarte na uwagę zasługuje też wskazany przez Skarżącego fakt, że do dnia dzisiejszego nie została jednoznacznie sklasyfikowana jego choroba. Pomimo tylu lat prowadzonego postępowania przed organami sanitarnymi i pomimo tylu badań nie ma w aktach sprawy jednoznacznego określenia schorzenia występującego u S. N. Organy unikały jednoznacznych stwierdzeń w zakresie nazwy schorzenia z uwagi na brak konkretnego sklasyfikowania choroby gonad, to zaś należało uczynić na samym początku. Niewyjaśnienie wszystkich powyższych okoliczności sprawy narusza przepis art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Tego zaś typu naruszenie w okolicznościach niniejszej sprawy ma istotny wpływ na jej wynik (art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" p.p.s.a.). Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy przez organ sanitarny I instancji niezbędnym będzie, po pierwsze, rozważenie celowości pozyskania informacji, czy były przypadki wśród pracowników zakładu energetycznego (osób pracujących w charakterze inkasentów) zgłaszania chorób zawodowych spowodowanych pracą w warunkach narażenia na emisje pól elektromagnetycznych. Jeśli tak, to zasadnym będzie sprawdzenie jak się zakończyły takie postępowania. Organ wyjaśni ponadto, czy taką samą chorobę zgłaszał Pan K. T., zam. w B. P., przy ul. T. [...], który tak jak Skarżący składał do Prokuratury Rejonowej w B. P. skargę o narażeniu jego zdrowia przez zakład pracy, w którym obaj mężczyźni pracowali. Istotnym w sprawie może okazać się także wynik postępowania karnego prowadzonego z wniosku S. N. i K. T., przeciwko z. e. w B. O tym, że toczyło się postępowanie prokuratorskie o sygn. Ds. [...] wiadomym jest z analizy akt administracyjnych (vide: pisma z k. 18, 19 akt adm.). Organ winien też uzyskać informacje, czy urządzenia inkasentów zostały wycofane z użytku, a jeśli tak, to kiedy i z jakich powodów. Z oświadczeń Skarżącego wynika bowiem, że po nagłośnieniu sprawy jego choroby urządzenia te zostały szybko wycofane z użytku. Po wyjaśnieniu ww. kwestii, w następnej kolejności, należy zwrócić się do Instytutu Medycyny Pracy w Ł. o uzupełnienie orzeczenia lekarskiego z dnia [...].02.2003 r. nr [...]. W poprzednio prowadzonym postępowaniu organ niesłusznie zwracał się do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B., który jest jednostką I – go stopnia, natomiast ostatnie orzeczenie wydawał organ II - go stopnia i tam należało zwrócić się o jego uzupełnienie. Istotnym w sprawie będzie przede wszystkim określenie jednostki chorobowej zaistniałej u Skarżącego, o ile określenie hypofunkcja (hipofunkcja, hypogonadyzm pierwotny) nie jest prawidłowe. Następnie, ustalenia wymagać będzie czy hypofunkcja gonad u Skarżącego mogła zostać spowodowana długotrwałym działaniem pól elektromagnetycznych, na jakie był on narażony przez blisko 9 lat wykonując pracę na stanowisku inkasenta. Odpowiadając na to pytanie, należy mieć na względzie długotrwałość oddziaływania pól elektromagnetycznych na organizm Skarżącego przy uwzględnieniu jego osobniczej wrażliwości, nie zaś okoliczność, że emisja nie przekraczała dopuszczalnych norm; jak też z pominięciem okoliczności, że rozporządzenie RM z 30.07.2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych... nie ujmuje tej choroby. Ocena prawna należy do organu administracji, a zastosowanie w tej sprawie ma rozporządzenie z 18.11.1983r. Instytut Medycyny Pracy w Ł. powinien się także wypowiedzieć, jakie są objawy hypogonadyzmu i po jakim czasie działania czynnika szkodliwego na organizm (pól elektromagnetycznych) ujawniają się objawy tej choroby, jakie istnieją przyczyny zachorowań (poza oddziaływaniem pól elektromagnetycznych) i wymienić takie przyczyny. Należy też określić, czy u Skarżącego można wskazać inną przyczynę zachorowania niż działanie pól elektromagnetycznych, a jeśli tak, to jaką? Przy dokonywaniu wszelkich ustaleń należy uwzględnić dokumentację medyczną, wyniki dochodzenia epidemiologicznego (w tym wywiadu lekarskiego z [...].01.2002r., przy zgłoszeniu choroby zawodowej) a w razie potrzeby przeprowadzić dodatkowe badania Skarżącego. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji (art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm.). Z uwagi na fakt, że stwierdzone przez sąd uchybienia miały miejsce już na etapie postępowania przed organem I instancji i nie zostały wyeliminowane przez organ odwoławczy, dlatego orzeczono o uchyleniu obydwu decyzji wydanych w sprawie. Konsekwencją uwzględnienia skargi było stwierdzenie, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku – art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O zwrocie kosztów postępowania sądowego od organu na rzecz Skarżącego, orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2, w zw. z art. 210 § 1 ww. ustawy, wliczając w to koszty reprezentacji Skarżącego przez pełnomocnika (§ 14 ust. 2 pkt 1) lit. "c" Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r., w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu - Dz. U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1349 ze zm.), w tym także wysokość opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa (vide: wyrok SN z 12.03.2003 r., III CZP 2/03 OSNC 2003/12/161).