II SA/Bk 209/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia NSA Mieczysław Markowski, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 września 2016 r. sprawy ze skargi M. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego oddala skargę. Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. Decyzją z dnia [...] października 2014r. Wójt Gminy W. orzekł na wniosek M. T. o rozgraniczeniu jej nieruchomości położonej w obrębie M. oznaczonej numerem geodezyjnym [...] z nieruchomością o numerze geodezyjnym [...] stanowiącą własność skarżącej M. O. Jednocześnie organ wydał na podstawie art. 262 par. 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 264 K.p.a. odrębne postanowienie o ustaleniu kosztów postępowania rozgraniczeniowego w wysokości 2952 złote, zobowiązując do ich poniesienia po połowie obie właścicielki rozgraniczonych nieruchomości tj. każdą w kwocie 1476 złotych. Z takim obciążeniem kosztami postępowania nie zgodziła się M. O. wnosząc zażalenie, w którym kwestionowała fakt istnienia sporu o granicę oraz braku widoczności znaków granicznych na gruncie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014r. orzekło o utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji i wówczas M. O. wywiodła skargę do WSA w Białymstoku na ostateczne postanowienie SKO w Ł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2015r. wydanym w sprawie o sygn. II SA/Bk 45/15 orzekł o uchyleniu postanowień organów obu instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że organy obu instancji pozostawiły poza sferą swoich ustaleń istotną dla rozstrzygnięcia obowiązku poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego, okoliczność braku podstaw do wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego. Zalecił organom ponowne przeprowadzenie postępowania i ustalenie oraz ocenę faktu istnienia potrzeby przeprowadzania rozgraniczenia, a w konsekwencji ocenę zasadności obciążenia połową kosztów tego postępowania właścicielki nieruchomości sąsiedniej. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt Gminy W. postanowieniem z dnia [...] listopada 2015r. ponownie orzekł o obowiązku poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego po połowie przez każdą z właścicielek rozgraniczonych nieruchomości. Postanowienie organ wydał po przesłuchaniu w charakterze świadka E. M. – ojca skarżącej M. O. oraz po przesłuchaniu w charakterze strony M. T. M. O. ponownie wniosła zażalenie na postanowienie o ustaleniu kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Podtrzymała twierdzenie o zbędności przeprowadzania rozgraniczenia oraz wyraziła pogląd o przesądzeniu przez sąd administracyjny kwestii braku podstaw do obciążania jej kosztami postępowania rozgraniczeniowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. postanowieniem z dnia [...] lutego 2016r. po rozpoznaniu zażalenia M. O. tym razem orzekło o utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji. W postępowaniu zażaleniowym Kolegium przeprowadziło we własnym zakresie postepowanie dowodowe w sprawie wyznaczając rozprawę z udziałem M. T. oraz pełnomocnika skarżącej M. O. w osobie jej ojca E. M. Kolegium dostrzegło bowiem okoliczność przeprowadzenia dowodów przez organ I instancji z naruszeniem procedury administracyjnej poprzez brak powiadomienia stron postępowania o terminie przesłuchania świadka, brak podpisania przez świadka protokołu odebranych zeznań, brak powiadomienia pełnomocnika M. O. o terminie przesłuchania M. T. oraz błędne określenie wezwania do stawiennictwa wystosowanego do pełnomocnika M. O. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium przytoczyło treść zeznań świadka E. M. oraz treść zeznań strony M. T. Mając na uwadze treść ich zeznań oraz zaobserwowane zachowanie przesłuchiwanych osób, Kolegium stwierdziło, że spór o przebieg granicy między nieruchomościami skarżącej i wnioskującej o rozgraniczenie M. T. istniał i istnieje nadal. Nadto Kolegium przeanalizowało treść operatu technicznego rozgraniczeniowego i stwierdziło, że podczas ustalania przebiegu granicy nie tylko doszło do ustabilizowania widocznych znaków granicznych ale również do wyznaczenia położenia zniszczonego znaku granicznego (oznaczonego numerem 107) oraz do wyznaczenia i zastabilizowania dwóch punktów granicznych pośrednich. Następnie Kolegium powołało się treść art. 262 par. 1 pkt 2 K.p.a. i wskazało na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2006r. sygn. I OPS 5/06, zgodnie z brzmieniem której "organ administracji publicznej, orzekając o kosztach postepowania rozgraniczeniowego na podstawie art. 262 par. 1 pkt 2 K.p.a., może obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości, a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania". Kolegium nawiązało do treści uzasadnienia ww. uchwały podkreślając, że ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdy granice gruntów sąsiadujących stały się sporne. Zatem nie można twierdzić, że rozgraniczenie nie jest przeprowadzane także w interesie właściciela nieruchomości sąsiadującej. Kolegium nawiązało do ustalonych okoliczności sprawy tj. faktu, że właścicielka nieruchomości o numerze [...] tj. skarżąca nie zgadzała się na wybudowanie ogrodzenia przez M. T., że M. T. miała zastrzeżenia do faktu składowania na jej gruncie materiałów budowlanych skarżącej i uskarżała się na przesuwanie słupków granicznych przez sąsiadów. Kolegium podkreśliło, że w trakcie czynności rozgraniczeniowych w postępowaniu o rozgraniczenie, ani skarżąca ani reprezentujący ją ojciec E. M. nigdy nie zgłaszali, że przebieg granicy jest niesporny a zatem rozgraniczenie zbyteczne. Organ odwoławczy nie zgodził się też z zarzutem zażalenia przesądzenia przez sąd administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 2015r. sygn. II SA/Bk 45/15, braku podstaw do obciążenia kosztami rozgraniczenia skarżącej M. O. W wywiedzionej na powyższe postanowienie skardze M. O. ponownie zakwestionowała obciążenie jej kosztami rozgraniczenia przeprowadzonego na wniosek właścicielki nieruchomości sąsiedniej. Wyraziła pogląd, że kolejne postanowienie o ustaleniu kosztów postępowania rozgraniczeniowego naruszyło powagę rzeczy osądzonej. Podkreśliła, że jej ojciec – E. M. reprezentujący jej interesy w toku postępowania dokładnie znał przebieg granicy i nie był zainteresowany rozgraniczeniem oraz, że na gruncie były widoczne znaki graniczne. M. T. wywołała rzekomy spór o miedzę, którego nigdy nie było, gdyż przebieg miedzy wyznaczał szereg rosnących wieloletnich drzew. Jesienią 2015r. M. T. ścięła jedno z tych drzew aby wykazać istnienie sporu o miedzę. Pełnomocnik skarżącej podpisany pod skargą złożoną w imieniu córki zaakcentował, ze geodeta nie wykonywał żadnych czynności rozgraniczeniowych. Dodał też, że nie wyjaśniono kwestii, czy koszty rozgraniczenia zostały wyłożone. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała oddaleniu. Przede wszystkim zauważyć należy, wbrew twierdzeniom skarżącej, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2015r. wydany w sprawie o sygn. II SA/Bk 45/15, orzekający o uchyleniu postanowień organów obu instancji rozstrzygających po raz pierwszy o obowiązku poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego przez każdego z właścicieli rozgraniczanych nieruchomości, absolutnie nie przesądził o braku podstaw do obciążenia skarżącej kosztami rozgraniczenia przeprowadzonego na wniosek właścicielki sąsiedniej nieruchomości. Z uzasadnienia tego wyroku wynika bowiem jedynie zalecenie wyjaśnienia przez organy administracji, czy w okolicznościach faktycznych sprawy zaistniały podstawy do nałożenia na każdego z właścicieli graniczących nieruchomości obowiązku wyłożenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego, zainicjowanego przez właściciela jednej z sąsiadujących nieruchomości. Jak stwierdził Sąd w uzasadnieniu wyroku w sprawie II SA/Bk 45/15, organy administracji wówczas orzekające, pozostawiły poza sferą swoich ustaleń i rozważań twierdzenie M.O. o braku podstaw do wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego. Ta okoliczność, mająca istotny wpływ na wynik postępowania (rozłożenie ciężaru poniesienia kosztów rozgraniczenia) wymagała wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego oraz należytego uzasadnienia końcowego postanowienia o kosztach postępowania rozgraniczeniowego. Zaskarżone obecną skargą ostateczne postanowienie w sprawie ustalenia kosztów postępowania o rozgraniczenie, zostało wydane po przeprowadzeniu od nowa postępowania wyjaśniającego, uzupełnieniu postępowania dowodowego (o zeznania ojca skarżącej E. M. oraz zeznania wnioskującej o rozgraniczenie M. T.) oraz po dokonaniu oceny dowodów w ich wzajemnym powiązaniu (sprzężeniu oceny dowodów osobowych z dowodem z dokumentu w postaci treści operatu rozgraniczeniowego). Wnioski, które organy administracji wysnuły z oceny poszerzonego materiału dowodowego, zdaniem Sądu, zdecydowanie dawały podstawę do obciążenia kosztami rozgraniczenia po połowie każdej z właścicielek rozgraniczonych nieruchomości. Skład orzekający zauważa, że w uchwale składu 7 sędziów z dnia 11 grudnia 2011r. sygn. I OPS 5/06 został wypowiedziany pogląd, iż organ administracji publicznej, orzekając o kosztach postepowania rozgraniczeniowego na podstawie art. 262 par. 1 pkt 2 K.p.a., może obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości, strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości, a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania. Użycie w uchwale sformułowania o możliwości obciążenia kosztami rozgraniczenia obu właścicieli sąsiadujących nieruchomości oraz uzasadnienie uchwały, wskazuje, że każdorazowo taką decyzję winna poprzedzać pogłębiona analiza trafności obciążania kosztami rozgraniczenia obu stron postępowania rozgraniczeniowego, przy założeniu jednak zasady, że koszty rozgraniczenia ciążą po połowie na obu właścicielach rozgraniczanych nieruchomości i traktowaniu jako wyjątku obciążenia tymi kosztami wyłącznie właściciela nieruchomości inicjującego postepowanie o rozgraniczenie. W uzasadnieniu uchwały w sprawie I OPS 5/06 możliwość obciążenia kosztami administracyjnego rozgraniczenia nieruchomości obu właścicieli graniczących nieruchomości wyprowadzono z treści przepisów Kodeksu cywilnego, regulujących zasady rozgraniczania nieruchomości na etapie postępowania sądowego tj. art. 152 i 153 K.c. Stwierdzono, że skoro w art. 152 K.c. sformułowana jest zasada, że właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczaniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych a koszty rozgraniczenia oraz koszty urządzenia i utrzymywania stałych znaków granicznych ponoszą po połowie, to również na etapie rozliczania kosztów rozgraniczenia z fazy postępowania administracyjnego, powyższą regułę prawa cywilnego należy mieć na uwadze. Co do zasady bowiem postępowanie rozgraniczeniowe toczy się w interesie wszystkich podmiotów uczestniczących w rozgraniczeniu, gdyż ustalenie spornego przebiegu granic leży w interesie prawnych wszystkich właścicieli nieruchomości graniczących. Stanowisko zawarte cytowanej w uchwale 7 sędziów NSA, późniejsze orzecznictwo sądów administracyjnych wielokrotnie stosowało. W wyroku z dnia 31 października 2012r. sygn. I OSK 1230/11 (Lex nr 1378983) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w postępowaniu administracyjnym ma zastosowanie norma materialnoprawna wynikająca z art. 152 K.c. Interes prawny jest kategorią obiektywną, a udział w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczny ze stwierdzeniem, że to postępowanie toczy się w interesie każdej ze stron postępowania. Ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdyż rozgraniczenie wskazuje, że granice gruntów sąsiadujących stały się sporne. Nie można zatem twierdzić, że rozgraniczenie nie jest przeprowadzane także w interesie właściciela sąsiadujących nieruchomości. Odwołując się do art. 262 par. 1 pkt 2 K.p.a. należy uznać, że wykładnia gramatyczna tego przepisu skłania do wniosku, iż ustala on zasady rozdziału kosztów postępowania pomiędzy stronę (strony) a organ administracji. Oznacza to, że koszty postepowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony; w wypadku kosztów rozgraniczenia obciążają one strony będące właścicielami rozgraniczanych nieruchomości, według zasady wyrażonej art. 152 K.c. Na podstawie art. 262 par. 1 pkt 2 można więc orzec o kosztach rozgraniczenia poniesionych przez organ administracji publicznej i obciążyć kosztami rozgraniczenia wyłożonymi przez organ, po połowie strony. Również w wyroku z dnia 15 stycznia 2015r. sygn. II SA/Rz 785/14 (Lex nr 1628532) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony art. 262 par. 1 pkt 2 K.p.a. a w wypadku kosztów rozgraniczenia obciążają one strony będące właścicielami rozgraniczanych nieruchomości, według zasady wyrażonej w przepisie art. 152 K.c. Sąd ten stwierdził jednak, iż z takiego stanowiska nie można wywodzić obowiązku obciążania kosztami postępowania rozgraniczeniowego właścicieli sąsiadujących nieruchomości, a jedynie taką możliwość. Koszty te, jak wyraził się Sąd, powinni ponieść właściciele działek podlegających rozgraniczeniu tylko wtedy, kiedy następuje ustalenie dla porządku prawnego prawidłowego przebiegu granicy. W okolicznościach niniejszej sprawy, uzupełnione postępowanie dowodowe i powtórna ocena dowodów w ich wzajemnym powiązaniu, wykazała zasadność obciążenia skarżącej M. O. połową kosztów postępowania rozgraniczeniowego, zainicjowanego przez właścicielkę sąsiedniej nieruchomości M. T. Przede wszystkim zauważyć należy, że postępowanie rozgraniczeniowe zakończyło się decyzją o rozgraniczeniu, wydaną po ustaleniu przebiegu granicy na podstawie zebranych dowodów w postaci dokumentów geodezyjnych wytworzonych w trakcie podziału nieruchomości oraz na podstawie operatu technicznego z nowego pomiaru nieruchomości. Już sam fakt istnienia podstaw prawnych do wydania decyzji o rozgraniczeniu wskazuje, że nie było to postępowanie bezprzedmiotowe i istniała obiektywna potrzeba ustalenia przebiegu granicy, przy czym linię przebiegu granicy wyznaczała treść istniejącej wcześniej dokumentacji geodezyjnej a zadaniem geodety było odszukanie punktów granicznych w terenie i ich zastabilizowanie. Z rozgraniczeniowego operatu technicznego wynika, że podczas ustalania przebiegu granicy nie tylko doszło do zastabilizowania widocznych znaków granicznych ale również do wyznaczenia położenia zniszczonego znaku granicznego (oznaczonego numerem [...]) oraz do wyznaczenia i zastabilizowania dwóch punktów granicznych pośrednich. Powyższe wskazuje, że na gruncie, wbrew twierdzeniem skarżącej, przebieg granicy nie był widoczny. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika też, że u podstaw wystąpienia z wnioskiem o rozgraniczenie legł brak pewności co do przebiegu granicy i podejmowanie przez ojca skarżącej działania podważające przekonanie wnioskodawczyni, że rzeczywisty przebieg granicy jest inny niż wskazywany przez sąsiada. Trafnie Kolegium wskazuje również, że obecny w czasie rozgraniczenia ojciec skarżącej, nie zaprzeczył potrzebie przeprowadzenia czynności rozgraniczeniowych ale aktywnie w rozgraniczeniu uczestniczył i zgodził się z przebiegiem granicy wskazanym przez geodetę a wynikającym z dokumentów (stanu prawnego). Wyniki ponownie przeprowadzonego postępowania administracyjnego, zaleconego przez Sąd w poprzednim wyroku, uzasadniały zatem obciążenie skarżącej połową kosztów postępowania rozgraniczeniowego w myśl zasady ponoszenia kosztów rozgraniczenia nieruchomości przez każdego z właścicieli rozgraniczanych nieruchomości. Twierdzenia skargi pozostają w sprzeczności z materiałem dowodowym. Rosnące drzewa, jak wynika z operatu rozgraniczeniowego, nie wyznaczały przebiegu linii granicznej a zarzucane skargą wycięcie jesienią 2015r. jednego z drzew przez inicjatorkę rozgraniczenia, nie mogło stanowić zarzewia sporu granicznego, zgłoszonego do rozgraniczenia w kwietniu 2014r, a zakończonego decyzją o rozgraniczeniu z [...] października 2014r. Podjęcie czynności rozgraniczeniowych przez geodetę i ich zakres potwierdza operat rozgraniczeniowy i treść podpisanego również przez pełnomocnika skarżącej protokołu granicznego. Potrzeba ustalenia kosztów zakończonego postępowania administracyjnego istnieje zaś niezależnie od faktu zaliczkowego wyłożenia ich przez jedną ze stron w trakcie postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd skargę jako niezasadną oddalił (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).