II SA/Bk 225/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi D. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie dotyczącej uchylenia decyzji o przyznaniu pomocy rzeczowej oraz decyzji o przyznaniu jednorazowej pomocy pieniężnej na usamodzielnienie uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Starosty B. z dnia [...] lutego 2018 roku numer [...]. Podstawą wydania zaskarżonego postanowienia były następujące ustalenia faktyczne: D. C. (powoływany dalej jako: "Skarżący" wnioskiem z dnia [...] stycznia 2018r. zwrócił się do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w B. o uchylenie, w trybie art. 154 lub 155 Kodeksu postępowania administracyjnego, w całości decyzji z 2001 roku przyznającej mu pomoc rzeczową o nr [...] i jednorazową pomoc pieniężną na usamodzielnienie o nr [...]. Żądanie uzasadnił tym, iż udzieloną mu pomoc zmarnotrawił, wykorzystując niezgodnie z celem, gdyż wydał na środki odurzające. W czasie otrzymania pomocy chorował psychicznie, a okoliczności tej nie zgłosił do wywiadu środowiskowego. Z powodu choroby psychicznej, roztrwonił otrzymaną pomoc, nie mając świadomości co robi. Dlatego jego zdaniem należy mu się odszkodowanie. Starosta B. postanowieniem z dnia [...] lutego 2018r. nr [...], wydanym na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., odmówił Skarżącemu wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia decyzji z 2001 r. przyznających pomoc rzeczową (nr [...]) i jednorazową pomoc pieniężną na usamodzielnienie. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ I instancji wyjaśnił, że postępowanie w przedmiocie uchylenia powyższych decyzji z tych samych przyczyn było już przeprowadzone na wniosek Skarżącego z dnia [...] marca 2005 r. i zakończyło się wydaniem ostatecznej decyzji z dnia [...] września 2005 r. nr [...] o odmowie uchylenia powyższych decyzji. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył Skarżący zarzucając mu naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. i wnosząc o jego uchylenie w całości oraz przekazanie do ponownego rozpoznania lub zmianę poprzez wszczęcie postępowania w sprawie. Powyższe uzasadnił tym, iż jego aktualny wniosek dotyczy wzruszenia decyzji w oparciu o nowe okoliczności faktyczne, tj. istnienie choroby psychicznej w okresie prowadzonego postępowania przez organ I instancji, wynikiem którego było wydanie w 2001 roku decyzji nr [...] i [...]. Wyjaśnił, że w czasie sporządzania wywiadu środowiskowego w 2001 roku brał narkotyki. Zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie wskazano, że organ I instancji prawidłowo zastosował art. 61a § 1 k.p.a., wydając postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania z uwagi na fakt, iż na wniosek Skarżącego z dnia [...] marca 2005r. toczyło się już przed Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w B. postępowanie o uchylenie - w trybie art. 155 k.p.a. - decyzji wydanych w dniu [...] października 2001 r. przyznających mu pomoc: rzeczową (nr [...]) i jednorazową pieniężną na usamodzielnienie ([...]). Starosta B. ostateczną decyzją z dnia [...] września 2005r. Nr [...] odmówił zaś uchylenia we wskazanym trybie decyzji przyznających Skarżącemu pomoc rzeczową i pieniężną na usamodzielnienie, ze względu na "zniesioną poczytalność" Skarżącego z powodów zdrowotnych. Powyższa okoliczność, zdaniem SKO, ma istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie albowiem we wniosku z dnia [...] stycznia 2018r. Skarżący ponownie wystąpił o uchylenie decyzji przyznających pomoc na usamodzielnienie, powołując się na istnienie choroby psychicznej w czasie prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania wnioskowanej pomocy (rzeczowej i pieniężnej), co skutkowało roztrwonieniem uzyskanej pomocy. Uwzględniając powyższą okoliczność SKO doszło do wniosku, że we wszczętym postępowaniu wystąpiła tożsamość okoliczności faktycznej na której bazuje wnioskodawca i podstawy prawnej żądania uchylenia decyzji nr [...] i nr [...] z 2001 r. jak w poprzedniej sprawie rozstrzygniętej ostateczną decyzją z dnia [...] września 2005r., co uzasadniało wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył Skarżący domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozparzenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Pełnomocnik Skarżącego w piśmie z dnia [...] czerwca 2018r. sprecyzował zarzuty skargi wskazując, że zaskarżone postanowienie narusza: (-) art. 7 w zw. z art. 77 oraz art. 107 ust. 3 k.p.a., poprzez dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skutkującą odmową wszczęcia przez organy postępowania w sprawie zmiany decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...] marca 2005r., nr [...] i [...]; (-) art. 8, 9 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania administracyjnego z naruszeniem zasady pogłębiania zaufania uczestników do organów administracji, brakiem informowania stron o ich prawach i obowiązkach, a także dokonanie przez organy dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego; (-) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia z dnia [...] lutego 2018r. wydanego w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania; (-) art. 61a § 1 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że po otrzymaniu wniosku o zmianę decyzji w trybie art. 154 lub 155 k.p.a., organ I przeprowadził postępowanie wyjaśniające. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Na wstępie należy przypomnieć, że wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co wynika z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej: p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz.1369). Przedmiotem tej kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej, w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni się to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, ale rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 p.p.s.a.). Uwzględniając powołane kryteria Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia decyzji z 2001 roku przyznających Skarżącemu pomoc rzeczową (nr [...]) i jednorazową pomoc pieniężną na usamodzielnienie, naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, organy w sposób nieuprawniony, a co najmniej przedwczesny, zastosowały w przedmiotowej sprawie jako podstawę swych rozstrzygnięć przepis art. 61a § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracyjny publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Jak wynika z powyższego ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną (nie dotyczy to jednak przedmiotowej sprawy), natomiast drugą przesłanką do wydania postanowienia w trybie art. 61a § 1 k.p.a. jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Pomimo, iż przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane, to w orzecznictwie i doktrynie ustalono, że do takich innych uzasadnionych przyczyn należy zaliczyć sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, na przykład gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (tak m.in. NSA w wyrokach: z dnia 4 października 2017 r., sygn. akt I OSK 693/17 i z 3 sierpnia 2017 r. II OSK 2962/15, oba dostępne w CBOSA). Co istotne dla przedmiotowej sprawy, na tym etapie postępowania organ administracji nie może formułować żadnych ocen i wniosków o charakterze merytorycznym. Odmowa wszczęcia postępowania nie może zatem dotyczyć wypadków, w których istnieją podstawy do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego służącego ocenie zaistnienia lub nie materialnoprawnych podstaw do wydania decyzji merytorycznie rozstrzygającej sprawę, wtedy bowiem dochodzi do wydania decyzji, w której organ uwzględnia oczekiwanie wnioskodawcy albo odmawia jego uwzględnienia. Wprawdzie ocena dopuszczalności odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego przez organ na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. także wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ale tylko w takim zakresie, który służy ustaleniu zaistnienia okoliczności uprawniających do zastosowania tego przepisu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2017 r., sygn. akt I OSK 366/17, CBOSA). Oceniając wydane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia przez pryzmat powyższych rozważań Sąd doszedł do wniosku, że organy błędnie uznały, iż pomiędzy sprawą zakończoną decyzją Starosty B. z dnia [...] września 2005 r. nr [...], a sprawą wszczęta wnioskiem Skarżącego z dnia [...] stycznia 2018 r. zachodzi tożsamość przedmiotowa w zakresie podstawy prawnej żądania Skarżącego. Co prawda argumentacja powołana przez Skarżącego we wniosku z dnia [...] stycznia 2018 r. stanowi w większości powielenie argumentów zawartych we wniosku Skarżącego z dnia [...] marca 2005 r., co do których organ ustosunkował się merytorycznie w ostatecznej decyzji z dnia [...] września 2005 r. odmawiającej uchylenia decyzji o nr [...] z dnia [...] października 2001 r. Tym niemniej nie sposób nie zauważyć, że decyzja z dnia [...] września 2005 r. została wydana w trybie art. 155 k.p.a., podczas gdy Skarżący we wniosku z dnia [...] stycznia 2018 r. zwrócił się rozważenie uchylenia decyzji z 2001 r. nie tylko w trybie art. 155 ale i art. 154 k.p.a. Nie ulega wątpliwości, że wskazane przepisy przewidują dwa, odrębne tryby weryfikacji decyzji w zależności od tego, czy chodzi tu o decyzję, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa (art. 154 k.p.a.), czy też o decyzję, na mocy której strona nabyła prawo (art. 155 k.p.a.). W związku z tym, iż w podstawie prawnej wniosku z [...] stycznia 2018 r. Skarżący zażądał wszczęcia postępowania w obu trybach, obowiązkiem organu było zatem wezwanie go do sprecyzowania, w oparciu o jakie przepisy, tj. czy art. 154 czy art. 155 k.p.a., żąda uchylenia decyzji z 2001 roku. Bez takich wyjaśnień ze strony Skarżącego nie można było dokonać prawidłowej oceny wniosku o wszczęcie postepowania z punktu widzenia przesłanek, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a. Tym bardziej, że organ w zaskarżonym postanowieniu organ nawet nie wspomniał, czy i dlaczego tryb z art. 154 k.p.a. nie mógł być w sprawie zastosowany. Wezwanie do sprecyzowania wniosku Skarżącego było, w ocenie Sądu, uzasadnione również ze względu na sytuację osobistą Skarżącego (opisaną szczegółowo we wniosku), oraz ze względu fakt, co wynika z akt administracyjnych, że Skarżący próbuje wszelkimi, prawnie dostępnymi środkami wyeliminować decyzje z 2001 roku, a wniosek z [...] stycznia 2018r. jest kolejną próbą uruchomienia trybu nadzwyczajnego w sprawie. W tych okolicznościach Sąd uznał, że odmowa wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie była przedwczesna, zaś sformułowany w piśmie pełnomocnika Skarżącego zarzut dotyczący braku prawidłowej oceny stanowiska Skarżącego w sprawie zasługiwał na uwzględnienie. Z powołanych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie Starosty B., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.