II SA/Bk 26/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.),, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 08 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokat A. Z. –G. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 309,80 (trzysta dziewięć złotych osiemdziesiąt groszy) złotych tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy. Wojewoda P. zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2009r. nr[...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] września 2009r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania W. K. z pobytu stałego w B., przy ul. Z. B. [...]. U podstaw wyżej wymienionego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne i prawne: Pismem z dnia 05 listopada 2007r. (data wpływu do organu – 17.11.2007r.) pani E. T. wniosła o wymeldowanie pana W. K. z pobytu stałego w domu położonym w B. przy ul. Z. B. [...], którego jest współwłaścicielką, podając, iż w/w mężczyzna nie mieszka w przedmiotowym domu od miesiąca. W toku postępowania administracyjnego E. T. podniosła, że na nieruchomości przy ul. Z. B. [...] są dwa domy, jeden duży (z numerem [...]) i drugi mały (bez numeru). W. K. mieszkał w jednym i drugim. W dużym miał swoje rzeczy osobiste, a małym – meble. Dalej podała, że od 20 września 2007r. to ona mieszka w dużym domu, gdzie trwa remont, a rzeczy W. K. w październiku 2007r. przeniosła do małego domku, do którego ma on klucz. Końcowo wyjaśniła, iż od października 2007r. W. K. nie mieszka w żadnym z domów przy ul. Z. B.[...], a przybywa prawdopodobnie u jej siostry –G. P. przy ul. P. [...] w B. G. P.– drugi współwłaściciel nieruchomości przy ul. Z. B. [...], nie poprała złożonego wniosku o wymeldowanie. Podała, że W. K. opiekował się jej matką (K. W.) i z nią mieszkał. Obecnie nie mieszka już w domu przy ul. Z. B. [...], gdyż został z niego wyrzucony przez E. T. , która przeniosła jego rzeczy do rudery, w której nie da się mieszkać. Do akt sprawy dołączyła kserokopię umowy najmu zawartej w dniu [...] lipca 2007r., na podstawie której G. P, wynajęła W. K. pokój z kuchnią położone na piętrze budynku przy ul. Z. B. [...] w zamian za opalanie i odśnieżanie posesji przy ul. P.[...]. Trzeci współwłaściciel nieruchomości przy ul. Z. B. [...] – A. T. podał, iż w przedmiotowym budynku mieszka obecnie E. T. W. K. poznał na pogrzebie swojej matki, która jeszcze za życia wspominała mu o kimś, kto jej pomagał i w zamian mieszkał w małym domu, a następnie także w dużym. Świadkowie przesłuchani w toku postępowania, na wniosek E.T, , tj. A. P. i J. B. potwierdzili, że W. K, nie mieszka przy ul. Z. B. [...] w B. Z kolei świadkowie wnioskowani przez W. K. zeznali, iż mieszkał on pod wskazanym adresem za życia K. W. i jeszcze jakiś czas po jej śmierci, do czasu, kiedy został wygnany przez E. T. Z wyjaśnień samego W. K. wynikało natomiast, że opiekował się K. W. i mieszkał w dużym domu przy ul. Z. B. [...] w B. - zajmował tam pokój na piętrze. Po jej śmierci w kwietniu 2007r. dalej mieszkał w domu przy ul. Z. B. [...] w B. We wrześniu 2007r. E. T. wymieniła zamki w drzwiach dużego domu, a jego rzeczy wyrzuciła do drewnianego domu obok. Mieszkał tam do pierwszych mrozów, tj. do początku listopada 2007r., jednak z powodu zimna musiał się wyprowadzić, zabierając ze sobą najpotrzebniejsze rzeczy osobiste. Od początku listopada nie przychodzi na w/w posesję, ponieważ zostały wymienione zamki w bramie wejściowej i do małego domu. Oświadczył, że chce mieszkać przy ul. Z. B. [...] w B., ale nie może tam wejść, bo nie posiada kluczy ani od dużego domu, ani od małego, ani też od bramy wejściowej. W końcowym stadium postępowania W. K. podał, iż nie mieszka przy ul. Z. B. [...] w B., a od jesieni 2007r. nie chodzi tam, bo już go to nie interesuje. W trakcie postępowania administracyjnego organ ustalił nadto, że W. K. występował do Prokuratury Rejonowej B. -Południe w B. ze skargą przeciwko E. T. w przedmiocie zmuszania go do zaniechania korzystania z lokalu przy ul. Z. B. [...] w B. m.in. poprzez przeniesienie jego rzeczy do lokalu, w którym nie ma warunków do zamieszkiwania i wymianę zamków w bramie wejściowej i w budynkach na posesji przy ul. Z. B. [...] w B. Postanowieniem z dnia [...].01.2008r. Prokurator Prokuratury Rejonowej B.– Południe (sygn. akt[...]) odmówił wszczęcia dochodzenia w w/w sprawie, a postanowienie to zostało utrzymane w mocy prawomocnym orzeczeniem Sądu Rejonowego w B. Wydział III Karny z dnia [...] marca 2008r. (sygn. akt [...]), wskazując m.in., iż zachowanie E. T. było zgodne z prawem. W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] czerwca 2008r. nr [...] orzekł o wymeldowaniu W. K. z pobytu stałego w B. przy ulicy Z. B. [...]. Odwołanie od powyższej decyzji do Wojewody P. wywiódł W. K. argumentując, że miał prawo mieszkać przy ul. Z. B. [...] w B. na podstawie umowy najmu zawartej z G. P. - współwłaścicielką przedmiotowej posesji, która to sprzeciwia się jego wymeldowaniu. Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. Wojewoda P. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] czerwca 2008r. i orzekł o wymeldowaniu W. K. z pobytu stałego w B., przy ul. Z. B. [...]. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku W. K. wniósł o uchylenie powyższej decyzji. Uzasadniając skargę powtórzył argumenty podnoszone w odwołaniu, nadto podkreślił, że organ niewłaściwie zinterpretował przepis art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, albowiem w jego przypadku nie została spełniona przesłanka dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu. Podkreślił, że to E. T.– współwłaścicielka nieruchomości przy ul. Z. B. [...] wymieniła zamki w przedmiotowym domu i wyniosła jego rzeczy do budynku znajdującego się na tej samej posesji. Budynek ten nie spełnia jednak żadnych norm dotyczących lokalu zastępczego i nie nadaje się do zamieszkiwania. Dodatkowo podkreślił, że wskutek wymiany zamków w bramie wejściowej na posesję, nie miał dostępu również do tego obiektu zastępczego. Końcowo wyjaśnił, że jego wymeldowanie nastąpiło bez zgody drugiej współwłaścicielki G. P. , z którą łączyła go ważna i obowiązująca umowa najmu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 15 stycznia 2009r. (sygn. akt II SA/Bk 590/08) uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] czerwca 2008 r. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Sąd podkreślił, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu omawianego art. 15 ust. 2, jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Chodzi, zatem o taką o sytuację, gdy osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz, gdy nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy Sąd stwierdził, że skarżący nie opuścił miejsca zamieszkania w sposób dobrowolny, a to E. T. przeniosła jego rzeczy osobiste do budynku (bez numeru) znajdującego się na tej samej posesji i wymieniła zamki w drzwiach. Skarżący, jak podał w swoich wyjaśnieniach, mieszkał tam do pierwszych mrozów, ale z uwagi na tragiczny stan budynku, a przede wszystkim brak ogrzewania zmuszony był opuścić ten budynek, zabierając najpotrzebniejsze rzeczy osobiste. Od początku listopada 2007r. nie ma jednak możliwości wejścia również do tego budynku, ponieważ zostały w nim wymienione zamki. Skarżący nie ma też możliwości wejścia także na samą posesję, albowiem zamki do bramy wejściowej zostały też wymienione. W tych okolicznościach, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd zalecił organom dokonać prawidłowej wykładni przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu, po uprzednim sięgnięciu do ugruntowanej przez orzecznictwo i doktrynę interpretacji tego pojęcia. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji przeprowadził oględziny na posesji przy ul. Z. B.[...], w trakcie których stwierdzono, że duży i mały dom są niezamieszkałe, na parterze i piętrze dużego domu trwa remont, a pomieszczenia w małym domu są zaniedbane, stanowią skład niepotrzebnych rzeczy. Uzupełniając złożone uprzednio wyjaśnienia W. K. oświadczył, że nie pamięta, kiedy i czy zostały wymienione zamki w drzwiach małego domu i bramce na posesję, a klucze oddał G. P., od tamtej pory nie zachodzi na ul. Z. B. [...]. Wyjaśnił również, że nie kontaktował się z E. T. w sprawie wydania mu kluczy do nieruchomości i nie będzie o to występował, ponieważ nie może z nią mieszkać, a mały dom nie nadaje się do zamieszkania. Końcowo stwierdził, że nie chodzi mu o powrót i zamieszkanie w domu przy ul. Z. B. [...], ale o to, aby E. T. zapewniła mu lokal, w którym normalnie mógłby mieszkać. Ponadto w grudniu 2008 roku złożył wniosek do Zarządu Mienia Komunalnego w B. o przyznanie mu lokalu komunalnego. Organ I instancji ustalił również, że od września 2007 roku W. K. nie występował przeciwko E. T. z powództwem o przywrócenie utraconego posiadania lokalu przy ul. Z. B. [...]. W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] września 2009r. orzekł o wymeldowaniu W. K. z pobytu stałego w B., przy. ul. Z. B. [...]. Powyższą decyzję do Wojewody P. zaskarżył W. K. argumentując, że Sąd w wyroku z dnia 15 stycznia 2009r. przesądził, że nie mogło dojść do wymeldowania skarżącego pomimo jego nieobecności w lokalu przy ul. Z. B. [...], gdyż E. T. bez jego wiedzy i zgody przeniosła wszystkie należące do niego rzeczy do rozpadającej się rudery. Wojewoda P. nie podzielił zarzutów odwołania i decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, powołując się na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, że skarżący mieszkał w dużym domu przy ul. Z. B. [...] i przestał w nim mieszkać ok. 21 września 2007 r. wskutek przeniesienia jego rzeczy do małego domku i wymiany zamków w drzwiach. Skarżący nie mieszka również w małym domu, a od początku listopada nie przychodzi w ogóle na przedmiotową posesję z uwagi na wymianę zamków w bramce. Na podstawie tych okoliczności organ II instancji uznał, że skarżący co prawda nie miał zamiaru opuszczenia lokalu przy ul. Z. B. [...] i został do tego zmuszony, ale od tego czasu nie podjął skutecznych, prawem przewidzianych, działań w celu ponownego zamieszkania w tym lokalu. Skoro skarżący dotychczas nie wystąpił przeciwko E. T. z powództwem o przywrócenie posiadania, a obecnie minął już termin do skorzystania z takiego środka prawnego (art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego) organ uznał, że opuszczenie przez niego lokalu miało charakter dobrowolny. W tym zakresie organ odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych, które za równoznaczną z dobrowolnym i trwałym opuszczeniem lokalu uznają taką sytuację, w której osoba nie mieszkała w lokalu z powodu stawianych jej przeszkód, a nie skorzystała we właściwym terminie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do tego lokalu. Końcowo Wojewoda P. podkreślił, że W. K. nie mieszka w rzeczonym lokalu od dwóch lat i aktualnie podjął starania o uzyskanie lokalu komunalnego, co wskazuje na zamiar ulokowania centrum życiowego poza tym lokalem. Z powyższą decyzją nie zgodził się W. K. i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wskazując, że miał prawo przebywać w domu przy ul. Z. B. [...] na podstawie umowy najmu zawartej na czas nieokreślony z G. P. Dodatkowo powołał się na wyrok z dnia 15 stycznia 2009r., w którym, zdaniem skarżącego, Sąd przesądził, że wymeldowanie było niezgodne z prawem, gdyż do opuszczenia przedmiotowego lokalu nie doszło w sposób dobrowolny. Reasumując autor skargi stwierdził, że jego wymeldowanie było nie tylko bezprawne, ale było celowe i złośliwe działanie Pani E. T. Wojewoda P. w odpowiedzi na skargę podtrzymał w pełni stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa, w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony, bądź z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W świetle powyższego przepisu, jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie danej osoby jest jednoznaczne ustalenie przez organ administracji publicznej, czy osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest jednak pogląd, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu powołanego przepisu jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Obowiązkiem organów administracji prowadzących postępowanie w sprawie o wymeldowanie jest więc ustalenie - w oparciu o zebrany materiał dowodowy - czy dana osoba trwale oraz dobrowolnie opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały. Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy bezsprzecznie wynika, iż skarżący nie mieszka w dużym domu przy ul. Z. B. [...] i przestał w nim mieszkać ok. 21 września 2007 r. wskutek przeniesienia jego rzeczy do małego domku i wymiany zamków w drzwiach. Skarżący nie mieszka również w małym domu, a od początku listopada 2007 roku nie przychodzi w ogóle na przedmiotową posesję z uwagi na wymianę zamków w bramce. W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, iż skarżący w dniu orzekania o wymeldowaniu nie przebywał w spornym lokalu od ponad 3 miesięcy. W tym stanie rzeczy uznać należy, iż została spełniona przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Natomiast do rozstrzygnięcia pozostała kwestia czy opuszczenie to miało charakter dobrowolny i trwały. Odnosząc się do kwestii dobrowolności opuszczenia lokalu zauważyć należy, iż osoba usunięta z lokalu wbrew swojej woli i bezprawnie do niego niedopuszczona powinna skorzystać we właściwym czasie z przysługujących środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (patrz art. 344 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny – Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.). Natomiast brak podjęcia jakichkolwiek działań prawnych mających na celu powrót do lokalu dowodzi braku takiego zamiaru. Za równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (tak: NSA w wyroku z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. V SA 3078/00, Lex nr 78937). Należy również wskazać, że dla oceny przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu istotny jest czas, w jakim powództwo posesoryjne zostało wytoczone. Jeżeli dana osoba - pomimo usunięcia jej z lokalu wbrew jej woli - przez długi okres czasu nie podejmuje kroków prawnych w celu przywrócenia jej posiadania tego lokalu, świadczyć to może o opuszczeniu przez nią miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy. Zatem nieskorzystanie we właściwym czasie z tego środka prawnego świadczyć może o dobrowolnej zmianie miejsca pobytu przez daną osobę (wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., V SA 3078/00, Lex nr 78937, wyrok NSA z dnia 26 października 2006 r., II OSK 1244/05, niepubl.). W przedmiotowej sprawie nie jest sporne, że skarżący nie opuścił miejsca zamieszkania w sposób dobrowolny, ale powodem opuszczenia przez niego dużego domu był fakt, iż we wrześniu 2007r. do przedmiotowego domu wprowadziła się E.T., która przeniosła rzeczy osobiste skarżącego do małego domu (bez numeru) i wymieniła zamki w drzwiach. Jak wynika jednak z akt sprawy skarżący nie podjął żadnych, skutecznych działań w celu ponownego zamieszkania w tym lokalu. Co prawda wystąpił do Prokuratury Rejonowej B. -Południe w B. ze skargą przeciwko E. T. w przedmiocie zmuszania go do zaniechania korzystania z w/w lokalu, tym niemniej postanowieniem z dnia [...] stycznia 2008r. Prokurator Prokuratury Rejonowej B.– P. (sygn. akt[...]) odmówił wszczęcia dochodzenia w tej sprawie, a postanowienie to zostało utrzymane w mocy prawomocnym orzeczeniem Sądu Rejonowego w B. Wydział III Karny z dnia [...] marca 2008r. (sygn. akt [...]). W tych okolicznościach organ II instancji trafnie uznał, że skarżący, pomimo, że nie miał zamiaru opuszczenia lokalu przy ul. Z. B. [...] i został do tego zmuszony, ale skoro od tego czasu nie wystąpił przeciwko E. T. z powództwem o przywrócenie posiadania, a obecnie minął już termin do skorzystania z takiego środka prawnego (art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego), to opuszczenie przez niego lokalu miało charakter dobrowolny. Dla kwestii opuszczenia lokalu nie jest, bowiem istotne wyłącznie wewnętrzne przekonanie osoby (subiektywne odczucia, aspiracje, itp.), lecz decydujące znaczenie ma jej uzewnętrznienie w postaci konkretnych działań np. mających przywrócić rzeczywiste zamieszkiwanie w lokalu. Ponadto, co należy podkreślić, skarżący w toku postępowania kilkakrotnie deklarował, że nie występował i nie będzie występował do E. T. o wydanie mu kluczy do posesji i nie chodzi mu o powrót i zamieszkanie przy ul. Z. B. [...]. Skarżący podjął też starania o uzyskanie lokalu komunalnego, co wskazuje na zamiar stałego ulokowania centrum życiowego poza spornym lokalem. Wobec powyższego organy administracji obu instancji słusznie przyjęły, iż zostały spełnione wszystkie przesłanki uzasadniające wymeldowanie skarżącego. Dodatkowo tytułem wyjaśnienia należy podkreślić, że zameldowanie ma charakter jedynie ewidencyjno-porządkowy i odzwierciedla wyłącznie określony stan faktyczny tj. okoliczność stałego lub czasowego przebywania określonej osoby w konkretnym miejscu. Podobnie wymeldowanie ma to tylko znaczenie, iż ewidencjonuje trwałą i dobrowolną zmianę miejsca przebywania oznaczonego podmiotu. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O wynagrodzeniu adwokata, przyznanego skarżącemu z urzędu, Sąd orzekł stosownie do art. 250 cytowanej wyżej ustawy i § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).