II SA/Bk 312/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska - Nazarczyk (spr.), po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2007 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wobec sprzeciwu Stowarzyszenia F. Z. w B. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 września 2007 r. przyznającego częściowo prawo pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sadowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia F. Z. w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej środowiskowe uwarunkowania zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na przebudowie ulic p o s t a n a w i a 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie powyżej 100 zł (stu złotych), 2. w pozostałym zakresie oddalić wniosek. Stowarzyszenie F. Z. w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (k. 16 i k. 17). Zgodnie z wnioskiem stowarzyszenie działa na rzecz dobra publicznego, jest organizacją pożytku publicznego nienastawioną na osiąganie zysków. Celem działania Stowarzyszenia pozostaje: praca na rzecz ochrony środowiska, zdrowia, społeczeństwa; propagowanie zrównoważonego rozwoju, racjonalnego wykorzystania zasobów, świadomości konsumenta; wspieranie działań, postaw ekologicznych, pacyfistycznych, zrozumienia, poznania i zdobycia wiedzy o otoczeniu i świecie oraz wprowadzanie szczerych i uczciwych postaw życia zgodnie z głoszonymi przekonaniami. Stowarzyszenie od kilku lat wykazuje zadłużenie i stratę, nie posiada środków trwałych i majątku, za rok obrotowy 2006 uzyskało stratę w wysokości 1.085,71 zł, a za rok 2007 stratę w wysokości 6.000 zł (k. 17). Z pisma przewodniego dołączonego do wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że strata ta wynosi 4.000 zł (k. 16). Stowarzyszenie posiada na rachunku bankowym kwotę 880,50 zł. Mając na uwadze niewyczerpujące dane majątkowe Stowarzyszenie zostało wezwane do złożenia szczegółowego oświadczenia majątkowego. I tak na wezwanie Sądu w piśmie z dnia 26.06.2007 r. podano, że Stowarzyszenie w okresie od 01.01.2007 r. do 26.06.2007 r. uzyskało wpływy w wysokości 880,50 zł, w tym 500 zł to darowizna od osoby prywatnej, a 330,50 zł to wpłaty z tytułu 1% dla organizacji pożytku publicznego. Ponadto wskazano, iż zgodnie z prawem i ze statutem wszystkie wpływy muszą być gromadzone na rachunku bankowym w celu ich ewidencji księgowej. W tym okresie wydatki (strata) Stowarzyszenia wyniosły około 8.000 zł – zostały one w całości przeznaczone na działalność statutową. Stowarzyszenie nie zatrudnia ani nie wynagradza żadnej osoby, członkowie Stowarzyszenia nie otrzymują żadnych świadczeń, wszystkie prace wykonywane są nieodpłatnie w ramach wolontariatu. Stowarzyszenie nie ponosi wydatków związanych z ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnymi, podatkami od osób fizycznych, obecnie także z powodu braku środków nie ponosi wydatków związanych z wynajęciem pomieszczenia, energią elektryczną i tym podobnych opłat eksploatacyjnych - korzysta z pomieszczeń użyczonych bezpłatnie do spotkań i przechowywania dokumentów, telefon Stowarzyszenia z powodu zaległości na kwotę ok. 200 zł został odłączony. W związku z tym pełnomocnik Stowarzyszenia wskazał, że przekazanie wyciągów z rachunków bankowych wiązałoby się z opłatami, na które nie stać Stowarzyszenia, przedstawiono natomiast kserokopie wyciągów z ostatnich 3 miesięcy. Przejściowy fakt obecności kwoty 880 zł na koncie Stowarzyszenia - obecnie stan rachunku wynosi 0 zł - wynikał z opóźnienia rozliczeń zobowiązań i zadłużenia Stowarzyszenia. Ponadto w kolejnym piśmie w odpowiedzi na ponowne wezwanie Sądu Stowarzyszenie podniosło, iż wydatki – strata Stowarzyszenia w okresie 01.01.2007 – 28.08.2007 r. wyniosły 10.000 zł. Oświadczyło jednocześnie, że "Strata to nieopłacone przez Stowarzyszenie faktury, na które chwilowo zostały zaciągnięte pożyczki od członków Stowarzyszenia". Jak podano, komornik sądowy na wniosek wierzyciela złożył wniosek o zablokowanie rachunku Stowarzyszenia w celu egzekucji kwoty ok. 2.000 zł od utworzonego na bazie Stowarzyszenia - Komitetu Wyborczego Stowarzyszenia F. Z. Ponadto zaległość Stowarzyszenia z tytułu opłaty za telefon wzrosła do kwoty 300 zł. Postanowieniem z dnia 10 września 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. w osobie referendarza sądowego przyznał skarżącemu Stowarzyszeniu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 100 złotych, a w pozostałym zakresie oddalił wniosek. Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożył wnioskodawca Stowarzyszenia F. Z. w B. W uzasadnieniu wskazano, iż Stowarzyszenie jak organizacja pożytku publicznego powinna być całkowicie zwolniona od kosztów i opłat sądowych ze względu na aktualny brak środków pieniężnych i brak możliwości pokrycia takich kosztów nawet w kwocie poniżej 100 złotych. Brak całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych jest próbą utrudnienia Stowarzyszeniu realizacji zadań statutowych. W zakresie przepływów finansowych wnioskodawca wskazał, iż przejściowy fakt obecności na rachunku bankowym kwoty 880 zł wynikał z opóźnienia rozliczeń zobowiązań i zadłużenia. W okresie od dnia 1 stycznia 2007r. do chwili obecnej wydatki Stowarzyszenia wynoszą ponad 10000 zł, a stan środków na rachunku od 3 miesięcy wynosi 0 złotych. Ponadto wskazano, iż Statut Stowarzyszenia jako organizacji pożytku publicznego wyklucza i uniemożliwia pokrycie kosztów sądowych, kar, grzywien i opłat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje: Sprzeciw został wniesiony skutecznie, co powoduje utratę mocy postanowienia z dnia 10 września 2007 r. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do regulacji art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie częściowym (w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych) - gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że skarżące Stowarzyszenie jest organizacją pożytku publicznego, którego podstawowym celem jest praca na rzecz ochrony środowiska, zdrowia i społeczeństwa. Wszystkie pozyskane środki finansowe przekazuje na działalność statutową i nie prowadzi działalności gospodarczej. Jednocześnie z nadesłanych dokumentów wynika, iż Stowarzyszenie w bieżącym roku uzyskało wpływy w wysokości 880,50 zł, w tym 500 zł to darowizna od osoby prywatnej, a 330,50 zł to wpłaty z tytułu 1% dla organizacji pożytku publicznego, co potwierdzają przedstawione wyciągi z rachunków bankowych (wpływy w wysokości 795,80 zł, k. 33-35). Strata finansowa z działalności Stowarzyszenia za 2006 r. wyniosła 1.085,71 zł, odnośnie roku 2007 r. Stowarzyszenie przedstawiło bardzo różne dane albowiem raz wskazywało, że jest to strata w wysokości 4.000 zł (k. 16), 6.000 zł (k. 17), 8.000 zł (k. 32), a ostatecznie 10.000 zł (k. 42 i 52-53). W ocenie Sądu przytoczone przez skarżące Stowarzyszenie okoliczności nie stanowią dostatecznego uzasadnienia do przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie całkowitym. Prawdą jest, iż skarżący podmiot jest organizacją społeczną i organizacją pożytku publicznego jednakże powyższy fakt nie może automatycznie oznaczać, iż w każdym przypadku podmiot taki powinien korzystać z prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W postępowaniu sądowo-administarcyjnym prawo pomocy przysługuje jedynie tym osobom prawnym, które wykażą, iż nie dysponują środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Analiza złożonych przez Stowarzyszenie oświadczeń majątkowych wykazała, że jest ono w stanie ponieść koszty sądowe w wysokości 100 zł, a stan finansowy skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w pełnym żądanym zakresie. Wskazać trzeba w pierwszej kolejności, iż Stowarzyszenie w bieżącym roku uzyskało wpływy w wysokości 880,50 zł, w tym 500 zł to darowizna od osoby prywatnej, a 330,50 zł to wpłaty z tytułu 1% dla organizacji pożytku publicznego. Strata finansowa z działalności Stowarzyszenia za rok 2006r. wyniosła 1.085,71 zł, odnośnie zaś 2007 roku Stowarzyszenie przedstawiło różne kwoty co do wysokości straty poniesionej w 2007 roku tj. 4.000 zł, 6.000 zł, 8.000 zł i ostatecznie 10.000 zł. Powyższe kwoty, pomimo wezwania tutejszego Sądu do określenia źródeł sfinansowania poniesionych wydatków i dochodów oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających te fakty, nie zostały przez wnioskodawcę udokumentowane. Stowarzyszenie oświadczyło jedynie, że "strata to nieopłacone przez Stowarzyszenie faktury, na które chwilowo zostały zaciągnięte pożyczki od członków Stowarzyszenia". W związku z tym należy stwierdzić, że przedstawione kwoty wydatków – strat nie mogą być uznane za wiarygodne. Kwoty te mają jedynie przybliżony charakter, pomiędzy złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, a złożeniem dodatkowego oświadczenia wzrosły one o kwotę 6.000 zł, strona nie określiła konkretnie przeznaczenia tych wydatków i nie przedstawiła żadnych dokumentów np. faktur na ich potwierdzenie, nie zostało również w żaden sposób udokumentowane stwierdzenie, że są one finansowane z pożyczek od członków Stowarzyszenia – choćby poprzez złożenie ich oświadczeń. Skoro strona twierdzi, że ponosi i finansuje kolejne wydatki, nie ma żadnych podstaw do zwolnienia jej od kosztów sądowych w pełnym zakresie, koszty te nie mogą być bowiem stawiane jako ostatnie w kolejności ich zaspokajania. Strona podnosi, że jest organizacją pożytku publicznego, jak deklaruje działa dla dobra publicznego i nie prowadzi działalności gospodarczej, jednak okoliczności te nie stanowią przesłanki uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, tym bardziej, że zapisy Rozdziału V Statutu nie wykluczają zasilania budżetu Stowarzyszenia z wpływów z działalności gospodarczej. Inne możliwe źródła finansowania Stowarzyszenia to: składki członkowskie, wpływy z działalności statutowej, dotacje, subwencje, ofiarność publiczna, darowizny, spadki, a także zapisy. Wielość źródeł finansowania oraz brak dokumentów potwierdzających chociażby aktualne saldo na rachunku Stowarzyszenia, nie dają podstaw aktualnie do przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych. Podkreślić należy, że zgodnie z utrwaloną w judykaturze i piśmiennictwie wykładnią dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych co oznacza, że podmioty prowadzące działalność (również społeczną) powinny uwzględnić w procedurze planowania wydatków związanych z tą działalnością także konieczność posiadania środków na prowadzenie ewentualnych procesów. Skoro bowiem jednym z celów statutowych Stowarzyszenia jest ochrona środowiska a przez to możliwość wszczynania spraw sądowych w tym zakresie, Stowarzyszenie powinno przewidywać w swoim budżecie także wydatki na koszty i opłaty sądowe. Planowanie wydatków bez uwzględnienia powyższej zasady należy traktować jako naruszenie zasady równoważnego traktowania swoich powinności finansowych, a strona preferencyjnie traktująca inne zobowiązania (np. zakup towarów, wydawnictw czy prasy) wyzbywając się przy tym zdolności do zapłaty kosztów sądowych nie może skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem realizacji jej prawa do sądu. Zwolnienie od kosztów sądowych, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili wytoczenia procesu stanowi w istocie, formę kredytu udzielonego przez Skarb Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe, co w sprawie nie występuje. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Ponadto podkreślić należy, iż skoro strona twierdzi, że ponosi i finansuje kolejne wydatki, nie ma żadnych podstaw do zwolnienia jej od kosztów sądowych w pełnym zakresie, koszty te nie mogą być bowiem stawiane jako ostatnie w kolejności ich zaspokajania. Strona podnosi, że jest organizacją pożytku publicznego, jak deklaruje działa dla dobra publicznego i nie prowadzi działalności gospodarczej, jednak okoliczności te nie stanowią przesłanki uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stanowisko to potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, który stwierdził, iż fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków – chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich – na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe (postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006 r. II OZ 317/06 i podobnie postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2006 r. II OZ 588/06 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo pod red. Bogusława Dautera, str. 438, Wolters Kluwer Polska Sp. z o. o., Warszawa 2007). O zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy decyduje jedynie sytuacja materialna wnioskodawcy. Końcowo zważyć należy, że Sądowi z urzędu wiadomym jest, że w innych postępowaniach sądowych Stowarzyszenie korzystało z prawa pomocy. Podkreślić jednak należy, że Sąd bada wniosek o przyznanie prawa pomocy odrębnie w każdej sprawie, co może skutkować przyznaniem skarżącej prawa pomocy w jednej sprawie i odmową przyznania prawa pomocy w innej sprawie. Jednocześnie w ostatnim czasie sytuacja finansowa Stowarzyszenia ulega na tyle poprawie, że w ocenie Sądu jest ono w stanie ponieść koszty postępowania sądowego, które na obecnym etapie sprawy ograniczają się do wpisu w kwocie 200 zł. Z uwagi na przedstawione powyżej okoliczności, w niniejszej sprawie strona powinna ponieść koszty sądowe przynajmniej w minimalnej części tj. w kwocie 100 zł – jest to najniższy wpis w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Niskie dochody (wpływy) osiągane przez Stowarzyszenie, brak majątku oraz konieczność ponoszenia kosztów w innych sprawach toczących się przed tut. Sądem uzasadniają przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. W tej sytuacji, stosując przepisy art. 245 § 3 i 4 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.