II SA/Bk 350/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 lipca 2013 r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę.- II SA/Bk 350/13 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Wójta Gminy M. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., odmówiono W. T. przyznania zasiłku stałego. Podstawę prawną decyzji stanowił przepis art. 37 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Powyższą decyzję wydano po ponownym rozpoznaniu sprawy, bowiem decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. SKO w B. uchyliło wcześniejsze rozstrzygnięcie Kierownika GOPS (z dnia [...] grudnia 2012 r.) umarzające postępowanie o przyznanie stronie zasiłku stałego (z uwagi na wycofanie wniosku) i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania wskazując na brak podstaw do umorzenia postępowania (strona podtrzymała bowiem wniosek o świadczenie w odwołaniu od decyzji umarzającej postępowanie, wycofując tym samym oświadczenie o rezygnacji ze świadczenia). W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ I instancji ustalił, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe (mimo że mieszka w jednym domu z matką), posiada orzeczenie lekarza KRUS uznające go za osobę całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 12 sierpnia 2012 r. oraz niestwierdzające niezdolności do samodzielnej egzystencji. Wnioskodawca otrzymuje dochód w postaci renty rolniczej w wysokości 348, 90 zł miesięcznie oraz jest właścicielem gospodarstwa rolnego w M., o łącznej powierzchni 14, 9229 ha, w tym powierzchni przeliczeniowej użytków rolnych – 1, 4795 ha. Na dochód wnioskodawcy składa się również kwota 369, 88 zł, która wynika z przemnożenia ilości ha przeliczeniowych przez wysokość dochodu z 1 ha przeliczeniowego ustaloną w § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Łączny miesięczny dochód strony, jak ustalił organ I instancji, wynosi zatem 718, 78 zł i jest wyższy od kryterium dochodowego ustalonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej dla osób samotnie gospodarujących, które wynosi 542 zł. Natomiast zasiłek stały przysługuje osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, której miesięczny dochód nie przekracza tej granicy. W sprawie niniejszej, zdaniem organu I instancji, z uwagi na osiąganie dochodu wyższego od kryterium ustawowego, zasiłek nie przysługuje. Odwołanie od powyższej decyzji złożył W. T. wskazując, że nie posiada innych dochodów niż renta rolnicza, w szczególności nie uzyskuje dochodów z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym, a nawet dokłada do tej działalności. Wywodził, że z uwagi na gradobicie nie zebrał plonów w 2012 r. Wskazał, że wyliczenie dochodu przez organ I instancji nie odpowiada rzeczywistości. Wymienił ponoszone wydatki (zasiewy, lekarstwa) oraz wskazał, że jest zapożyczony. Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wyjaśnił zasady przyznawania zasiłku stałego wynikające z art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej podkreślając, że warunkiem jego przyznania jest nie tylko niezdolność do pracy, ale również spełnienie kryterium dochodowego – w przedmiotowej sprawie jak dla osoby samotnie gospodarującej. Jak wskazało SKO, odwołujący się spełnia pierwsze kryterium, bowiem posiada orzeczenie lekarza KRUS z dnia 14 września 2012 r. o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Nie spełnia jednak kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 542 zł. Na dochód strony składa się bowiem nie tylko renta rolnicza (348, 90 zł netto), ale i ryczałtowo wyliczony dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 369, 88 zł, co daje łączny miesięczny dochód w wysokości 718, 78 zł. SKO wskazało, że fakt posiadania gospodarstwa rolnego umożliwia wyliczenie osiąganego z niego dochodu bez względu na faktyczną dochodowość gospodarstwa, co wynika z art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej. Od tego wyliczenia przepisy nie przewidują wyjątków, a rygorystyczne interpretowanie tych norm potwierdza również orzecznictwo sądów administracyjnych. Stąd też dochód strony należało wyliczyć jako sumę renty rolniczej i ryczałtowego dochodu z gospodarstwa, która to suma przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. Skargę na powyższą decyzję złożył do sądu administracyjnego W. T. Wywodził jak w odwołaniu, że jedynym jego źródłem dochodu jest renta rolnicza w wysokości 348 zł, nie uzyskuje dochodów z gospodarstwa rolnego i nie podejmuje innych prac zarobkowych z uwagi na stan zdrowia. Wyjaśnił, że nie uzyskał żadnego odszkodowania za straty poniesione w 2012 r. w związku z gradobiciem. Skarżący wskazał, że miesięcznie wydatkuje około 200 zł na lekarstwa i dojazdy. W jego ocenie nie byłby zdolny przeżyć, gdyby nie pomoc matki emerytki. Załączył do skargi plik rachunków dokumentujących wydatki m.in. na leczenie i ubezpieczenie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu. Z mocy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym jedynym kryterium tej kontroli jest legalność zaskarżonych aktów, czyli ich zgodność z prawem. W sprawie niniejszej przedmiotem kontroli sądu była decyzja SKO w B. w sprawie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego. Jak wynika z regulacji art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 182), zwanej dalej u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Prawo do świadczeń z pomocy społecznej (poza wyjątkami zawartymi w art. 40, 41, 53 "a", 78 i 91 niemającymi zastosowania w sprawie niniejszej) uzależnione jest z mocy art. 8 ust. 1 u.p.s. od kryterium dochodowego. Wynosi ono 542 zł w sytuacji osoby samotnie gospodarującej (taką osobą jest skarżący). Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s.), przy czym stosownie do treści art. 8 ust. 9 u.p.s. w związku z § 1 pkt 2 lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823) w przypadku gospodarstw rolnych przyjmuje się tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego. Jest on wyliczany jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem ha przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalanej dla 1 ha przeliczeniowego niezależnie od faktycznie osiąganych dochodów. Wskazany przepis zakłada swego rodzaju fikcję prawną nakazującą przyjęcie ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego, do którego strona posiada tytuł prawny. Jak podsumowano w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 listopada 2011 r. w sprawie I OSK 1154/11, wykładnia art. 8 ust. 9 u.p.s. była wielokrotnie dokonywana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. NSA wskazywał, że: "przepis ten zakładający swego rodzaju fikcję prawną nakazuje obligatoryjne przyjęcie ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego. Przeliczenia dokonuje się wówczas, gdy stronie służy jakikolwiek tytuł prawny do gospodarstwa, niezależnie od tego czy dochody są osiągane, czy obiektywnie można je osiągnąć". W orzecznictwie sądowym wskazywano również na możliwość sprzedaży lub wydzierżawienia osobie trzeciej gospodarstwa, którego się nie uprawia, bądź które z jakichkolwiek przyczyn nie przynosi dochodów, (por. wyroki NSA: z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 1292/09 i z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 724/09 oraz powołany wyrok w sprawie I OSK 1154/11 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Oznacza to, że z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody (por. wyrok NSA z 7 grudnia 2009 r., I OSK 724/09 i wyrok NSA z 21 października 2010 r., I OSK 928/10 – dostępne w CBOSA). Powołany przepis dla celów udzielania świadczeń z pomocy społecznej przyjmuje, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości określonej obecnie, z mocy wyżej wskazanego § 1 pkt 2 lit. "d" rozporządzenia z dnia 17 lipca 2012 r. – na kwotę 250 zł. Zaprezentowana powyżej linia orzecznicza jest niezmiennie kontynuowana (np. wyroki: II SA/Łd 1033/12 z dnia 24 stycznia 2013 r., II SA/Lu 265/12 z dnia 18 maja 2012 r., dostępne w CBOSA) i skład orzekający w sprawie niniejszej ją podziela. Zatem nie mógł zostać uwzględniony zarzut skargi kwestionujący uwzględnienie dochodu z gospodarstwa rolnego w sytuacji niezdolności skarżącego do pracy. Nie negując trudnej sytuacji życiowej i osobistej skarżącego należy stwierdzić, że nie może odnieść argumentacja skargi zamierzonego skutku wobec regulacji ustawowych i kryterium legalności, jakie obowiązuje sąd administracyjny. Powtórzyć należy za wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2012 r. w sprawie II SA/Sz 291/12 (dostępnym w CBOSA), że zawarte w art. 8 u.p.s. regulacje dotyczące definicji dochodu i sposobu jego obliczania mają charakter norm ius cogens, a więc są normami bezwzględnie wiążącymi organ stosujący prawo. Nie mogą być interpretowane życzeniowo, w kontekście doświadczenia życiowego, czy przez pryzmat zasad współżycia społecznego. Dlatego nie sposób zarzucić zaskarżonej decyzji ani poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, by zostały wydane z naruszeniem prawa. Skarżący osiąga dochód w postaci renty rolniczej w kwocie 348, 90 zł oraz jest właścicielem gospodarstwa rolnego w M. o powierzchni 14, 9229 ha, w tym 1,4795 ha przeliczeniowych użytków rolnych. Daje to kwotę dochodu 369, 88 zł (1,4795 ha x 250 zł) i sumę łącznego dochodu miesięcznego 718, 78 zł. Kwota ta bezspornie przekracza kryterium dochodowe wynoszące 542 zł. Przekroczenie to uniemożliwiało przyznanie zasiłku stałego żądanego przez skarżącego, jak zasadnie przyjęły organy administracyjne. Dodać na marginesie można, że z uwagi na określoną przez skarżącego formę świadczenia pieniężnego żądanego z pomocy społecznej (zasiłek stały), nie miał w sprawie zastosowania przepis szczególny art. 41 u.p.s. – dający szansę na pomoc społeczną w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa, skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.