II SA/Bk 406/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Romanczuk (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Małgorzata Roleder, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 września 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi T. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 20 czerwca 2024 r. nr 406.561/XI/E-5/24 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem z 20 czerwca 2024 r. nr 406.561/XI/E-5/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku (dalej przywoływane jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") stwierdziło względem T. N. (dalej powoływana jako skarżąca) uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza Łap (dalej powoływany także jako organ I instancji) z 14 maja 2024r. nr O.SR.5211.000046.2024.MŁ o umorzeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją z 14 maja 2024 r. organ I instancji umorzył postępowanie administracyjne w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zainicjowane wnioskiem skarżącej z dnia 6 lutego 2024 r., złożonym drogą elektroniczną. W Urzędowym Poświadczeniu Przedłożenia (UPP) jako data doręczenia decyzji organu I instancji widnieje 15 maja 2024 r., zaś w Urzędowym Poświadczeniu Doręczenia (UPD) jako datę odbioru wskazano 19 maja 2024 r. (obydwa dokumenty oznaczone na k. 13 akt adm.). Skarżąca wystosowała odwołanie od decyzji organu I instancji. W UPP jako data doręczenia tego dokumentu do Centrum Usług Społecznych w Łapach widnieje 3 czerwca 2024 r. (dokument wraz z odwołaniem k. 15 akt adm.). Kolegium w zaskarżonej decyzji z 20 czerwca 2024 r. nr 406.561/XI/E-5/24 stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że decyzja organu I instancji doręczona została adresatowi elektronicznie w dniu 15 maja 2024 r., co potwierdza znajdujące się w aktach sprawy Urzędowe Poświadczenie Przedłożenia. Organ uznał więc, że 14-dniowy termin do wniesienia odwołania upływał w dniu 29 maja 2024 r. Odwołanie strony, noszące datę 3 czerwca 2024r., tego samego dnia doręczone zostało elektronicznie organowi I instancji (Urzędowe Poświadczenie Przedłożenia). W ocenie Kolegium miało to więc miejsce już po upływie przewidzianego prawem terminu. W związku z tym organ odwoławczy stwierdził uchybienie określonego w art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej jako: k.p.a.) 14-dniowego terminu do wniesienia odwołania. Kolegium zwróciło uwagę, że stosownie do regulacji art. 107 § 1 k.p.a. w treści zaskarżonej decyzji pouczono stronę o przysługujących jej środkach zaskarżenia. Stwierdziło, że termin do wniesienia środka zaskarżenia nie został zachowany. Zauważyło także, iż zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. uchybiony termin może być przywrócony na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, wyjaśniając też, że obowiązek uprawdopodobnienia ciąży na stronie, która chce wywieść dla siebie korzystny skutek. Organ odwoławczy stwierdził jednak, że skarżąca w treści swojego odwołania nie zwraca się o przywrócenie uchybionego terminu. Skargę na postanowienie Kolegium wywiodła skarżąca, wskazując, że Kolegium błędnie przyjęło, że decyzja, której dotyczy wniesione odwołanie, doręczona została skutecznie stronie elektronicznie w dniu 15 maja 2024 r., w konsekwencji czego brak było podstawy do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie od Kolegium poniesionych kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. W piśmie z dnia 24 lipca 2024 r. skarżąca uzupełniła treść skargi, wskazując, że wbrew twierdzeniom Kolegium decyzja organu I instancji została jej doręczona 19 maja 2024 r., więc przy uwzględnieniu art. 57 § 4 k.p.a. jej odwołanie zostało złożone z uchybieniem terminu i podlega merytorycznemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Kolegium z 20 czerwca 2024 r. nr 406.561/XI/E-5/24, w którym organ ten stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z 14 maja 2024 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Analiza akt sprawy daje podstawę do uznania, że kontrolowane postanowienie jest nieprawidłowe, co skutkowało koniecznością jego uchylenia. Zasadny okazał się bowiem zarzut skargi co do błędnej oceny Kolegium, że decyzję organu I instancji doręczono skarżącej elektronicznie w dniu 15 maja 2024 r. Postępowanie przed organem I instancji zostało zainicjowane wnioskiem skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zasady przyznawania tego świadczenia określone zostały w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej jako: u.ś.r.). Ustawa ta nie reguluje kwestii doręczeń w sposób szczególny, zatem zastosowanie znajdują przepisy k.p.a. jako regulujące jurysdykcyjne postępowanie administracyjne (art. 1 pkt 1 k.p.a.). Należy wyjaśnić, że doręczenia elektroniczne uregulowane ustawą z dnia 8 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1045, dalej jako: u.d.e.) mają zacząć obowiązywać od 1 stycznia 2025 r. zgodnie z komunikatem Ministra Cyfryzacji z 12 lipca 2024 r. wydanym na podstawie art. 155 ust. 10 u.d.e. Wobec powyższego zgodnie z art. 158 u.d.e. zastosowanie mają formalnie uchylone przepisy k.p.a. obowiązujące przed zmianą przepisów tej ustawy na mocy u.d.e., a zatem przed 5 października 2021 r. Przypomnieć należy bowiem, że uchylenie danego aktu czy przepisu nie oznacza, że rekonstruowana z ich treści norma nie może być nadal stosowana przez organy państwowe jako podstawa oceny prawnej określonych stanów faktycznych (por. M. Kamiński, Rozdział 7 Obowiązywanie materialne norm prawa administracyjnego w czasie [w:] Prawo administracyjne intertemporalne, Warszawa 2011). W przypadku derogacji określonych przepisów można mówić jedynie o zakończeniu ich formalnego obowiązywania. Przepisy te mogą jednak nadal obowiązywać w sensie materialnym. Tego rodzaju pogląd jest również konsekwentnie wyrażany w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (zob. postanowienie TK z dnia 5 kwietnia 2016 r., sygn. akt K 3/15 i powołane tam orzecznictwo, LEX nr 2015145). Materialna moc wiążąca przepisów może być czasowo zachowana m. in. poprzez stosowanie reguł intertemporalnych, co w tym przypadku miało miejsce na mocy art. 158 w zw. z art. 155 u.d.e. Przechodząc do właściwej oceny sprawy przez pryzmat znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów k.p.a. należy zauważyć, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu administracji publicznej, w związku z czym na podstawie art. 391 § 1 pkt 1 k.p.a. doręczenie pism powinno następować za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Taki też sposób komunikacji ze skarżącą stosował organ I instancji, stosując platformę ePUAP. Również decyzję z 14 maja 2024 r. wysłano skarżącej za pośrednictwem tej platformy. W myśl art. 46 § 3 k.p.a. w przypadku doręczenia pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej doręczenie jest skuteczne, jeżeli adresat potwierdzi odbiór pisma w sposób, o którym mowa w § 4 pkt 3. W powołanym w cyt. przepisie art. 46 § 4 pkt 3 mowa jest o "wymogu podpisania urzędowego poświadczenia odbioru w określony sposób". W przypadku nieodebrania pisma w formie dokumentu elektronicznego w podany wyżej sposób, organ administracji publicznej po upływie siedmiu dni, licząc od dnia wysłania zawiadomienia, przesyła powtórne zawiadomienie o możliwości odebrania tego pisma (§ 5). W przypadku nieodebrania pisma doręczenie uważa się za dokonane po upływie czternastu dni, licząc od dnia przesłania pierwszego zawiadomienia (§ 6). Zasady wymiany informacji, w tym doręczania dokumentów drogą elektroniczną za pośrednictwem platformy e-PUAP, określają przepisy ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz.U. z 2023 r. poz. 57 ze zm., dalej jako: "ustawa o informatyzacji") oraz rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 180, dalej jako: "rozporządzenie"), wydanego w wykonaniu delegacji zawartej w art. 16 ust. 3 ustawy o informatyzacji. Według art. 3 pkt 20 powołanej ustawy urzędowe poświadczenie odbioru to dane elektroniczne powiązane z dokumentem elektronicznym doręczonym podmiotowi publicznemu lub przez niego doręczanym w sposób zapewniający rozpoznawalność późniejszych zmian dokonanych w tych danych, określające: a) pełną nazwę podmiotu publicznego, któremu doręczono dokument elektroniczny lub który doręcza dokument, b) datę i godzinę wprowadzenia albo przeniesienia dokumentu elektronicznego do systemu teleinformatycznego podmiotu publicznego – w odniesieniu do dokumentu doręczanego podmiotowi publicznemu, c) datę i godzinę podpisania urzędowego poświadczenia odbioru przez adresata z użyciem mechanizmów, o których mowa w art. 20a ust. 1 albo 2 – w odniesieniu do dokumentu doręczanego przez podmiot publiczny, d) datę i godzinę wytworzenia urzędowego poświadczenia odbioru. Urzędowe poświadczenie odbioru jest wspólnym określeniem dla urzędowego poświadczenia przedłożenia (UPP, do którego odnosi się art. 3 pkt 20 lit. b) i urzędowego poświadczenia doręczenia (UPD, do którego z kolei odnosi się art. 3 pkt 20 lit. c). W myśl zaś § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia doręczenie dokumentu elektronicznego na informatycznym nośniku danych może być potwierdzone poświadczeniem przedłożenia, które jest przesyłane na adres poczty elektronicznej wskazany przez doręczającego (§ 11 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia). W przypadku odebrania dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą podmiotu publicznego wydane poświadczenie przedłożenia (UPP) jest automatycznie tworzone i udostępniane nadawcy tego dokumentu przez system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń (§ 13 ust. 1 rozporządzenia). W tym wypadku dokument jest automatycznie generowany przez system teleinformatyczny podmiotu publicznego i przekazywany nadawcy. Jeżeli zatem osoba wniosła podanie drogą elektroniczną do podmiotu publicznego, zgodnie z warunkami korzystania z platformy e-PUAP, to automatyczne wygenerowanie UPP pozwala jej przyjąć, że dokument ten wpłynął do urzędu. Proces tworzenia poświadczenia doręczenia (UPD) przebiega inaczej, doręczenie wymaga przyjęcia przesyłki przez adresata dokumentu elektronicznego i dokonania potwierdzenia odbioru przez złożenie podpisu. Podpis elektroniczny, o którym mowa w § 15 rozporządzenia, może być złożony z wykorzystaniem certyfikatu kwalifikowanego lub danych potwierdzonych profilem zaufanym e-PUAP. Po opatrzeniu poświadczenia doręczenia podpisem elektronicznym system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń bezpośrednio po zakończeniu procesu weryfikacji podpisu elektronicznego adresata: udostępnia adresatowi do pobrania doręczany dokument elektroniczny wraz z podpisanym przez niego poświadczeniem doręczenia oraz udostępnia organowi doręczającemu podpisane poświadczenie doręczenia (§ 16 rozporządzenia) – zob. postanowienie NSA z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt II OZ 553/19 (powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak zauważa się zasadnie w orzecznictwie poświadczenie doręczenia jest niezaprzeczalnym urzędowym poświadczeniem odbioru i stanowi jedyny dowód doręczenia pisma adresatowi, dowód na realną możliwość zapoznania się adresata z treścią pisma (postanowienie NSA z dnia 21 sierpnia 2024 r., sygn. akt III FSK 623/24). Należy więc stwierdzić, że błędnie organ odwoławczy oparł się na Urzędowym Poświadczeniu Przedłożenia, gdyż zgodnie z przepisami prawa data doręczenia stronie winna być ustalona na podstawie Urzędowego Poświadczenia Doręczenia, z którego wynika natomiast, że przesyłka elektroniczna zawierająca decyzję organu I instancji została przez stronę odebrana w dniu 19 maja 2024 r. Uchybienie Kolegium niewątpliwie miało wpływ na jego rozstrzygnięcie. Gdyby bowiem organ odwoławczy przyjął prawidłową datę doręczenia, musiałby następnie skonstatować, że określony w art. 129 § 2 k.p.a. termin do wniesienia odwołania został zachowany, gdyż ostatni dzień tego 14-dniowego terminu przypadał na niedzielę 2 czerwca 2024 r., a tym samym stosownie do treści art. 57 § 4 k.p.a. w zw. z art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1920) za ostatni dzień terminu należało uznać dzień następujący po niedzieli, a więc 3 czerwca 2024 r. Tymczasem właśnie w tej dacie zostało złożone odwołanie. Wyżej opisane okoliczności świadczą o bezzasadnym zastosowaniu art. 134 k.p.a. przez Kolegium, wobec czego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Wniosek skarżącej o zasądzenie od Kolegium poniesionych kosztów postępowania nie został uwzględniony, gdyż nie zostały przez skarżącą poniesione żadne koszty, o których mowa w art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a., bowiem skarżąca była zwolniona z kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., a jej stawiennictwo w sądzie nie było konieczne wobec rozpoznania skargi na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.