II SA/Bk 459/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 września 2012 r. sprzeciwu J. N. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 sierpnia 2012 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2012 r. znak [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia o zawieszeniu postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych na działce i umorzenia postępowania przed organem I instancji p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych J. N. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwójką małoletnich dzieci, a źródłem utrzymania rodziny jest przede wszystkim jego wynagrodzenie z umowy o pracę w wysokości 3.000 zł oraz dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę w wysokości 3.000 zł. Powyższe kwoty wystarczają wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodziny, w tym spłatę kredytu zaciągniętego na 20 lat. Dodatkowe koszty, jakie ponosi, związane są z mieszkaniem poza miastem. Skarżący posiada dom w N. K. o powierzchni 178 m2, mieszkanie o powierzchni 50 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 5 ha oraz samochód osobowy 5-letni C. (w leasingu na potrzeby działalności gospodarczej). Oświadczył, że w tym roku przebywał na zwolnieniu lekarskim i musi zbierać środki finansowe na zabiegi i rekonwalescencję. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o bardziej szczegółowe dane dotyczące sytuacji majątkowej Skarżący wskazał miesięczne wydatki: energia elektryczna – 200 zł, wywóz nieczystości płynnych – 180 zł, wywóz nieczystości stałych – 40 zł, zakup oleju napędowego grzewczego – 3.000 zł kwartalnie (1.000 zł m-cznie), podatek od nieruchomości - 267 zł (22,33 zł m-cznie), telefon, internet – 300 zł oraz zakup żywności, środków czystości, odzieży – około 1.000 zł. Dodatkowo Skarżący płaci kredyt w PKO Banku Polskim z ratą 444,22 CHF (około 1.500 zł) oraz ponosi koszty utrzymania dzieci: wyżywienie – 500 zł miesięcznie, dodatkowe lekcje z języków oraz innych przedmiotów – około 500 zł miesięcznie oraz ubrania i inne przedmioty – około 500 zł. Koszt utrzymania mieszkania wynosi 700 zł, natomiast domu około 2.000-3.000 zł. Oświadczył, że nie prowadzi żadnej działalności rolniczej i nie pobiera dopłat, gdyż grunty rolne zostały nieodpłatnie wydzierżawione. Wskazał także, że jego działalność gospodarcza polega na sprzedaży artykułów mleczarskich, ale nie uzyskuje aktualnie żadnych dochodów. Wraz z powyższym oświadczeniem Skarżący przedłożył: kserokopię zeznań podatkowych oraz kserokopię raportu osoby ubezpieczonej. Postanowieniem z 10 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Referendarz stwierdził, że niewiarygodne oświadczenia Skarżącego przede wszystkim w zakresie wysokości osiąganego dochodu w kontekście ponoszonych wydatków oraz posiadanie majątku pozwalają na przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia sprzeciw złożył J. N. Skarżący podniósł, że jego sytuacja finansowa jest trudna oraz, że jest zmuszony do zbierania środków finansowych na zabieg kolana oraz późniejszą rekonwalescencję. Wskazał, że stan zdrowia uniemożliwia mu prowadzenie działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu. Zgodnie z art. 260 zd. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sąd we własnym zakresie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od koszów sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest odpłatność, tzn. sąd podejmuje określone przepisami czynności jedynie wówczas, gdy strona lub uczestnik postępowania wniosą stosowną, przewidzianą dla danej czynności, opłatę (np. wpis od skargi). Wyjątki od tej zasady wynikają z konkretnych przepisów ustawy p.p.s.a. (art. 239) lub też mają charakter prawa pomocy. Celem prawa pomocy jest umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd oraz umożliwienie realizacji innych uprawnień w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez konieczności uiszczania opłat. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, szczególnych, po uprzednim wnikliwym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji, co wymaga podkreślenia, to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, podlega ostatecznie ocenie sądu. Zdaniem sądu znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia i dokumenty nie dają podstaw do przyjęcia, że uiszczenie kwoty 100 zł pozostaje poza zasięgiem możliwości finansowych strony. Na wstępie należy zaznaczyć, że u Skarżącego występuje dysproporcja między deklarowanymi dochodami a wydatkami. Miesięczne dochody wynoszą około 6.000 zł (z tytułu wynagrodzenia za pracę Skarżącego oraz działalności gospodarczej żony ). Z kolei na wydatki Skarżącego składają się: energia elektryczna – 200 zł, wywóz nieczystości płynnych – 180 zł, wywóz nieczystości stałych – 40 zł, zakup oleju napędowego grzewczego –1.000 zł m-cznie, podatek od nieruchomości - 22,33 zł m-cznie, telefon, internet – 300 zł oraz zakup żywności, środków czystości, odzieży – około 1.000 zł., miesięczna rata kredytu 444, 22 CHF (około 1.400 – 1.500 zł), 1.500 zł – wyżywienie dzieci, lekcje języków obcych, ubrania i inne potrzeby oraz koszt utrzymania mieszkania - 700 zł, natomiast domu około 2.000-3.000 zł. Zwraca ponadto uwagę brak udokumentowanych zaległości w spłatach bieżących i długoterminowych zobowiązań. Uprawniony jest zatem wniosek, że rodzina Skarżącego uzyskuje inny dochód, który nie został wykazany. Skarżący w sprzeciwie powołuje się na okoliczność długotrwałego przebywania na zwolnieniu lekarskim, nie wykazuje tego jednak w sposób formalny (np. kserokopią zwolnienia), jak również nie wyjaśnia, w jaki sposób wpłynęło to na jego dochody. Wskazał jedynie ogólnie, że jego sytuacja finansowa jest znacznie trudniejsza niż kiedyś. Ponadto Skarżący nie udzielił na wezwanie z 6 lipca 2012 r. informacji, m.in. o rodzaju i charakterze prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej za 2011 r. z wyszczególnieniem kwot za styczeń- czerwiec 2012 r., a także dokumentów poświadczających miesięczny dochód żony z umowy o pracę, wyciągów z rachunków bankowych, harmonogramu spłat zaciągniętego kredytu, w związku czym obraz stanu jego wydatków i dochodów nie jest pełny. Również deklarując ponoszenie kosztów związanych z dojazdami do miasta (z uwagi na zamieszkiwanie poza nim) nie wskazał jakichkolwiek kwot. Ich doliczenie do już wymienionych wydatków podniosłoby ich wielkość, co przy zadeklarowanych dochodach i stratach dodatkowo podważa wiarygodność oświadczeń o uzyskiwanych faktycznie zarobkach. Analiza powyższych dokumentów i oświadczeń Skarżącego uprawnia do wniosku, że jego oświadczenie o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych w kwocie 100 zł jest niewiarygodne jako nieznajdujące pokrycia w materiale dowodowym. Sąd nie kwestionuje obciążeń spoczywających na Skarżącym, jak również zamiaru zapewnienia dzieciom odpowiedniego standardu rozwoju. Nie może jednak budzić wątpliwości, że zadeklarowane, wysokie wydatki i koszty są w stanie – bez znacznych opóźnień, które z dokumentów nie wynikają - ponosić wyłącznie osoby, których dochody przekraczają te wydatki. Zasady doświadczenia życiowego pozwalają postawić również tezę, że uzyskanie kredytu w wysokości około 80.000 CHF jest dostępne tylko dla osób posiadających płynność finansową i wysokie, a przede wszystkim stałe dochody. W sytuacji Skarżącego dysproporcja między deklarowanymi wydatkami a dochodami jest zauważalna na niekorzyść dochodów. Przy braku w aktach jakichkolwiek dowodów na utratę płynności finansowej strony i na zaleganie w spłatach zobowiązań - trudno przyjąć wskazywane dochody jako jedyne. Ocena, że J. N. ewentualnie nie jest w stanie uiścić wymaganego wpisu sądowego powinna mieć umocowanie w dokumentach obrazujących wszechstronnie i wyczerpująco sytuację majątkową jego całej rodziny, która z dotychczas przedłożonych dowodów nie wynika w sposób uprawniający przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Koszty sądowe nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia (vide postanowienia NSA z 18.02.3010 r., I FZ 447/09 oraz z 06.11.2009 r., II OZ 971/09 – obydwa dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona ma obowiązek podjąć starania o ich wygospodarowanie, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Tym bardziej, że instytucja ta, będąca wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania sądowego, powinna umożliwiać dostęp do sądu przede wszystkim podmiotom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, do których, zdaniem sądu, skarżący nie należy. W tych okolicznościach nie było możliwe uznanie, by nie był w stanie uiścić kosztów sądowych. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.