II SA/Bk 461/25
WyrokWSA w Białymstoku2025-05-22
Skład orzekający: Małgorzata Roleder, Anna Bartłomiejczuk, Barbara Romanczuk
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej, zawartej w okresie obowiązywania ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, może być uznane za równoznaczne z wywłaszczeniem w rozumieniu przepisów umożliwiających zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeśli umowa ta została zawarta pod wpływem przymusu związanego z realizacją celu publicznego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej, zawartej w okresie obowiązywania ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, może być uznane za równoznaczne z wywłaszczeniem, jeśli umowa ta została zawarta pod wpływem przymusu związanego z realizacją celu publicznego. Przymus ten wynika z okoliczności, takich jak przeznaczenie nieruchomości w planie miejscowym na cele publiczne i istnienie obowiązku państwa do zagospodarowania terenu, co w przypadku braku dobrowolnego zbycia skutkowałoby wywłaszczeniem. Sąd stwierdził również, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na części nieruchomości, co uzasadnia jej zwrot.Stan faktyczny
Gmina Białystok wniosła skargę na decyzję Wojewody Podlaskiego utrzymującą w mocy decyzję Starosty Kolneńskiego o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Gmina zarzuciła naruszenie przepisów k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego i prawnego, kwestionując przymusowy charakter nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa w 1988 r. oraz zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia. Organy administracji uznały, że nabycie nieruchomości nastąpiło w warunkach wywłaszczenia, a cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na części nieruchomości, co uzasadnia jej zwrot.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Barbara Romanczuk, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 maja 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Gminy Białystok na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 6 lutego 2025 r. nr WG-VI.7534.3.2025.ZWK w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę
Zaskarżoną decyzją z 6 lutego 2025 r., znak WG-VI.7534.3.2025.ZWK, Wojewoda Podlaski (dalej: "Wojewoda") utrzymał w mocy decyzję Starosty Kolneńskiego (dalej: "Starosta") z 20 grudnia 2024 r., znak GN.6821.7b.2020, w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, położonej w Białymstoku, obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0050 ha, stanowiącej własność Gminy Białystok.
Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Aktem notarialnym z dnia 18 listopada 1988 r. Rep. A nr [...], A. P. i D. P. zbyły na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w Białymstoku, oznaczoną jako działki nr: [...] o łącznej powierzchni 1,9996 ha za cenę 4.000.000,00 zł. Z aktu notarialnego wynikało, że ww. działki były przeznaczone częściowo: pod projektowane usługi osiedlowe, pod projektowaną zabudowę jednorodzinną szeregową i bliźniaczą, pod poszerzenie i projektowanie ulicy, pod pas linii energetycznej, pod przemysł i bazy składowe, a częściowo pod zieleń leśną.
W dniu 2 czerwca 2020 r. J. K. oraz J. K. wystąpili do Prezydenta Miasta Białegostoku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w Białymstoku, obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...]. Wskazali, że cel publiczny, na realizację którego Skarb Państwa nabył nieruchomość, nie został zrealizowany.
Postanowieniem z 3 września 2020 r. Wojewoda wyznaczył do załatwienia sprawy Starostę Kolneńskiego. Ustalił bowiem, że zawnioskowana do zwrotu nieruchomość wchodzi w skład nieruchomości stanowiących własność Gminy Białystok.
Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w B. Wydział II Cywilny z dnia [...]., sygn. akt [...], spadek po A. P. na podstawie ustawy nabyła córka D. P. w całości. Na mocy ww. postanowienia spadek po D. P. nabyli syn J. K. i córka J. K., każde po 1/2 części. Postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia 28 grudnia 2021 r., sygn. akt [...], spadek po J. K. na podstawie ustawy nabyła w całości D. B. Tym samym uprawnionymi do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości są obecnie: J. K. oraz D. B.
Postanowieniem z 24 czerwca 2024 r., znak GN.6821.7b.2020, Starosta wyłączył do odrębnego rozstrzygnięcia roszczenie w przedmiocie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej obecnie jako działka nr [...]o pow. 0,0050 ha z uwagi na potrzebę uzupełnienia materiału dowodowego w celu wyjaśnienia stanu prawnego i faktycznego nieruchomości. Natomiast decyzją z 26 czerwca 2024 r., znak GN.6821.7a.2020, orzekł o zwrocie nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,5550 ha, projektowanej do wydzielenia z nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,9091 ha oraz orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...] i nr [...] projektowanych do wydzielenia z nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], a także odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Decyzją z 20 sierpnia 2024 r., znak WG-VL7534.88.2024.ZWK, Wojewoda utrzymał w mocy ww. decyzję Starosty z 26 czerwca 2024 r., zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 10 grudnia 2024 r., sygn. akt II Sa/Bk 608/24, oddalił skargę Gminy Białystok na ww. decyzję Wojewody z 20 sierpnia 2024 r.
Opisaną zaś na wstępie zaskarżoną decyzją z 20 grudnia 2024 r. Starosta orzekł w pkt 1 o zwrocie nieruchomości położonej w Białymstoku, obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...]o pow. 0,0050 ha; w pkt 2 ustalił wartość rynkową nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]na kwotę 2.940,00 zł; w pkt 3 ustalił wysokość zwaloryzowanego odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...]na kwotę 555,82 zł; w pkt 4 zobowiązał J. K. oraz D. B. do zwrotu na rzecz Gminy Białystok kwoty 555,82 zł stosownie do udziałów w nieruchomości; w pkt 5 stwierdził, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...]podlega zwrotowi w stanie w jakim znajduje się w dniu zwrotu; w pkt 6 orzekł, że niniejsza decyzja stanowi podstawę zmian wpisów w księdze wieczystej [...].
Odwołanie od przedmiotowej decyzji złożyła Gmina Białystok (dalej: "Skarżąca") zarzucając jej naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ I instancji wszystkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony. Skarżąca wskazała, że najważniejszą kwestią wymagającą rozwiązania w przedmiotowym postępowaniu jest prawidłowa ocena zasadności roszczenia o zwrot nieruchomości. Podniosła, że konieczne jest ustalenie, czy przejście prawa własności nieruchomości w tej sprawie może być zakwalifikowane jako wywłaszczenie. Wskazała, że przedmiotowa nieruchomość została nabyta na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia [...] listopada 1988 r. Rep. A nr [...], a w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego zaistnienie przymusu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości, wyznaczenie zbywcom terminu zawarcia umowy, kierowanie do właścicieli wezwań do zawarcia aktu notarialnego pod rygorem wdrożenia procedury wywłaszczeniowej. W związku z tym brak jest w ocenie Skarżącej podstaw do uznania, że umowa sprzedaży przedmiotowej nieruchomości została zawarta w sytuacji, w której Skarb Państwa był w pozycji uprzywilejowanej.
Zaskarżoną decyzją z 6 lutego 2025 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy ustalił stan faktyczny sprawy i dokonał jego oceny prawnej w sposób tożsamy z orzekającym w pierwszej instancji Starostą. Podzielił konkluzję o ziszczeniu się przesłanek zwrotu działki nr [...]jako nabytej w warunkach wywłaszczenia.
Organ II instancji podkreślił, że jak wynika z treści wskazanego na wstępie aktu notarialnego, nieruchomość oznaczona uprzednio jako działka nr [...] została nabyta pod: projektowane usługi osiedlowe, projektowaną zabudowę jednorodzinną, szeregową i bliźniaczą, poszerzenie i projektowaną ulicę, pas linii energetycznej, pod przemysł i bazy składowe, a częściowo pod zieleń leśną. Z treści pisma UM w Białymstoku Wydziału Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego z dnia 15 listopada 1988 r., znak: [...] wynikało, że dla obszaru na którym była położona między innymi działka nr [...] został opracowany miejscowy plan ogólny zagospodarowania przestrzennego miasta Białegostoku, zatwierdzony uchwałą Miejskiej Rady Narodowej z dnia 17 kwietnia 1986 r., znak XI/83/86. Według jego założeń działka położona była w granicach obszaru oznaczonego symbolem 3 B III IP, EG, AU, ZP — "istniejące i projektowane tereny przemysłowo — składowe z elementami usług o charakterze ogólnomiejskim. Likwidacja klasycznej wytwórni gazu węglowego i adaptacja istniejących obiektów dla potrzeb obsługi sieci gazowych /warsztaty/ - zieleń parkowa". Dodatkowo z pisma UM w Białymstoku Wydziału Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego z dnia 15 listopada 1988 r., znak: [...], wynikało, że działka nr [...], obręb [...], przeznaczona jest częściowo pod pas linii energetycznych, częściowo pod zieleń, częściowo pod projektowaną ulicę, a częściowo pod przemysł i bazy składowe.
W toku prowadzonego postępowania organ I instancji uzyskał m.in. operat szacunkowy z dnia 18 października 2024 r., sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego P. G. Na podstawie tego operatu ustalono, że nowoprojektowana działka nr [...] jest niezabudowana i niezagospodarowana. Nie posiada doprowadzonych przyłączy. Opis nieruchomości przedstawiony przez rzeczoznawcę majątkowego świadczy o tym, że cel wywłaszczenia na tej części nieruchomości wywłaszczonej nie został zrealizowany. Analiza dokumentacji fotograficznej znajdującej się w aktach sprawy (k. 2178-222) wykonanej w latach 2024, 2021, 2013, 2011, 2008, 1996 prowadzi do wniosku, że zwracana nieruchomość znajdowała się na terenie porośniętym zakrzaczeniem i zadrzewieniem. Organ zaznaczył, że nie można stawiać znaku równości pomiędzy terenem przeznaczonym pod zieleń z terenem porośniętym zakrzaczeniem i zadrzewieniem. Realizacja celu wywłaszczenia w tym zakresie powinna opierać się na uporządkowanym działaniu właściciela nieruchomości.
W ocenie Wojewody organ I instancji zasadnie uznał także, że na wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości nie mógł mieć wpływu przebiegający przez nieruchomość ciek. W piśmie z 24 maja 2024 r. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Białymstoku poinformowało, że zgodnie z danymi zawartymi w cyfrowej Mapie Podziału Hydrograficznego Polski, ciek występujący na działce nr [...]nie stanowi powierzchniowej wody płynącej i zaliczany jest do grupy cieków niewyróżnionych. Prezydent Miasta Białegostoku w piśmie z 18 września 2024 r. stwierdził, że użytek gruntowy Wp - wody płynące w odniesieniu do działki oznaczonej nr [...] o pow. 1,0709 ha, w obrębie [...]ujawniony został w 1993 r. Nie odnaleziono jednak dokumentu stanowiącego podstawę wpisu.
Wojewoda zgodził się ze Starostą Kolneńskim, że oznaczenie nieruchomości w ewidencji gruntów i budynków nie może decydować o jej stanie prawnym, tym bardziej, gdy oznaczenie takie zostało wprowadzone bez wskazania podstawy prawnej oraz bez wskazania dokumentu, na podstawie którego dokonano wpisu.
Zauważył, że zgodnie z art. 211 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2024 r. poz. 1087 ze zm.) - dalej " p.w ", śródlądowe wody płynące będące wodami publicznymi nie podlegają obrotowi cywilnoprawnemu, z wyjątkiem przypadków określonych w ustawie. Natomiast, w myśl art. 22 p.w. śródlądowymi wodami płynącymi są wody w: ciekach naturalnych oraz źródłach, z których te cieki biorą początek; jeziorach oraz innych naturalnych zbiornikach wodnych o ciągłym albo okresowym naturalnym dopływie lub odpływie wód powierzchniowych; sztucznych zbiornikach wodnych usytuowanych na wodach płynących; kanałach. W art. 22 p.w. powołano się na definicję cieku naturalnego nie definiując jednocześnie pojęcia cieku niewyróżnionego. Zgodnie z art. 16 pkt 5 p.w. przez ciek naturalny rozumie się rzeki, strugi, strumienie i potoki oraz inne wody płynące w sposób ciągły lub okresowy naturalnymi lub uregulowanymi korytami. Biegły natomiast na str. 11 operatu scharakteryzował obszar działki jako stosunkowo płaski, przez który przebiega rów.
Wojewoda stwierdził, że w związku z powyższym, skoro organ właściwy do zarządzania zasobami wodnymi nie kwalifikuje cieku istniejącego na działce jako cieku naturalnego, a Prezydent Miasta Białegostoku nie posiada dokumentu, na podstawie którego wpisano w ewidencji gruntów i budynków zapis "Wp", to organ prowadzący postępowanie dotyczące zwrotu nieruchomości nie ma podstaw do stosowania wykładni rozszerzającej i uznania, że istniejący ciek niewyróżniony na przedmiotowej nieruchomości uniemożliwia zwrot nieruchomości. Jedynie bowiem nieruchomości, na których znajdują się cieki naturalne nie podlegają obrotowi cywilnoprawnemu. Natomiast, w obecnym stanie prawnym zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest niemożliwy z uwagi na zrealizowanie celu wywłaszczenia na wywłaszczonej nieruchomości, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca.
Organ odwoławczy podkreślił, że w tej sprawie trzeba mieć również na uwadze wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 10 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 608/24, który oddalił skargę Prezydenta Miasta Białegostoku na ostateczną decyzję Wojewody z 20 sierpnia 2024 r., znak: [...], utrzymującą w mocy decyzję Starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, z 26 czerwca 2024 r., znak: GN.6821.7a.2020, w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w Białymstoku, obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,5550 ha, projektowanej do wydzielenia z nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,9091 ha, a także o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako działki nr [...] o pow. 0,1759 ha i nr [...] o pow. 0,1782 ha, projektowanych do wydzielenia z nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,9091 ha, oraz odmowie zwrotu nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,1568 ha.
Wojewoda zaznaczył, że gdyby nie zapadło postanowienie Starosty z 24 czerwca 2024 r., wyłączjące do odrębnego rozstrzygnięcia roszczenie w przedmiocie zwrotu przedmiotowej nieruchomości, kwestia związana ze zwrotem nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]byłaby już rozstrzygnięta. Nieruchomość oznaczona jako działka nr [...]została wywłaszczona tym samym aktem wywłaszczeniowym i w tych samych okolicznościach jak nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] o pow. 0,5550 ha.
Odnosząc się do zarzutów Skarżącej organ uznał, że są one bezzasadne. Wojewoda zaznaczył, że Gmina Białystok nie zwróciła uwagi, że w wyroku z dnia 10 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 608/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie miał wątpliwości, że nabycie do majątku Skarbu Państwa nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] (przed podziałem) wymienionej w akcie notarialnym z dnia 18 listopada 1988 r., Rep. A Nr [...] należy traktować jako wywłaszczenie. WSA w Białymstoku wskazał, że zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 i nast. u.g.n. jest możliwy wówczas, gdy nieruchomość została nabyta w drodze umowy zawartej pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. 1985 nr 22 poz. 99 ze zm., dalej - u.g.g.w.n.), jednakże może on nastąpić tylko, gdy nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa było równoznaczne w skutkach prawnych z wywłaszczeniem, w rozumieniu przepisów obowiązujących w chwili nabycia tej nieruchomości. Żądanie zwrotu może być zatem uwzględnione jedynie gdy zawarcie przez zbywcę umowy nie było dobrowolne, ale związane z przymusem, tj. z bezpośrednią perspektywą odjęcia przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości w drodze decyzji administracyjnej, a więc w związku z realnym zagrożeniem wywłaszczeniem.
Wojewoda wyjaśnił, że w treści aktu notarialnego z dnia 18 listopada 1988 r., Rep. A Nr [...] odniesiono się m.in. do pisma Urzędu Miejskiego w Białymstoku z 15 listopada 1988 r., znak [...], z którego wynika, że działka nr [...] obr. 18, przeznaczona jest częściowo pod pas linii energetycznych, częściowo pod zieleń, częściowo pod projektowaną ulicę, a częściowo pod przemysł i bazy składowe. Cele określone w akcie notarialnym są tożsame z tymi wskazanymi w piśmie Urzędu Miejskiego w Białymstoku. W związku z tym, po stronie Skarbu Państwa został wskazany cel przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości, który nie mógł być obojętny dla zawarcia umowy kupna-sprzedaży nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Dodatkowo, wskazanie w akcie notarialnym, że nieruchomości będące przedmiotem umowy są przeznaczone zgodnie z pismem Urzędu Miejskiego w Białymstoku na określone cele w sposób jednoznaczny sugerują przymusowy charakter zbycia na rzecz Skarb Państwa. Zdaniem organu trudno bowiem mówić o dobrowolności zawarcia umowy kupna-sprzedaży nieruchomości i braku przymusu, skoro przeznaczenie nieruchomości zostało określone jeszcze przed zawarciem aktu notarialnego. Organ II instancji zaznaczył, że akt notarialny został zawarty w okresie obowiązywania u.g.g.w.n., która była wówczas jedynym aktem prawnym rangi ustawowej, regulującym zasady gospodarowania gruntami przeznaczonymi w planach zagospodarowania przestrzennego na cele zabudowy oraz zasady wywłaszczania nieruchomości. Nie należy przy tym tracić z pola widzenia, że u.g.g.w.n. w brzmieniu obowiązującym w dniu 18 listopada 1988 r. zawierała w art. 53 ust. 1 regułę pierwszeństwa nabycia w drodze umowy. Przepis ten stanowił wówczas, że wywłaszczenie może nastąpić na rzecz Państwa na cele i według zasad określonych w ustawie tylko wówczas, gdy nieruchomość nie może być nabyta w drodze umowy.
Organ nadmienił, że zgodnie z wyrokiem NSA z 5 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 2491/12, nabycie przez Skarb Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99) w drodze cywilnoprawnej na cel uzasadniony wywłaszczeniem stanowi przesłankę uzasadniającą żądanie zwrotu nieruchomości na podstawie art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). W związku z tym, zastosowanie art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. należy wyłączyć jedynie do tego rodzaju nabycia, które nie pozostawało w związku z celami publicznymi. W przedmiotowej sprawie bez wątpienia cele publiczne zostały jasno określone w akcie notarialnym i zdaniem organu II instancji przesądza to o przymusowej formie zawarcia wymienionego wyżej aktu notarialnego.
Organ odwoławczy na marginesie wskazał, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania były przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Tym samym związanie oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu orzeczenia oraz wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz obowiązany jest do podporządkowania się jemu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc obowiązującą tylko w przypadku zmiany prawa, czy zmiany istotnych okoliczności faktycznych. Wyrok WSA w Białymstoku z 10 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 608/24, dotyczył nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], z której powstała przedmiotowa nieruchomość oznaczona jako działka nr [...]o po w. 0,0050 ha.
Podsumowując, Wojewoda podzielił stanowisko organu I instancji, że na części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. W stosunku do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] słusznie została wydana decyzja o jej zwrocie na rzecz następców prawnych ich byłych współwłaścicieli.
Skargę do sądu administracyjnego na powyższe rozstrzygnięcie wywiodła Gmina Białystok. Zarzuciła naruszenie:
1) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, a także brak dostatecznego uzasadnienia prawnego podjętego rozstrzygnięcia;
2) art. 93, art. 136 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 137 u.g.n. przez uznanie, że nieruchomość gruntowa stała się zbędna na cel określony w akcie nabycia na rzecz Skarbu Państwa.
W uzasadnieniu zawarto argumenty zbieżne z przytoczonymi w treści odwołania i skoncentrowano się na kwestionowaniu ustalenia stanu faktycznego, ocenie zgromadzonego materiału dowodowego oraz zastosowaniu obowiązujących przepisów prawa. Podkreślono, że skarżąca w sposób jednoznaczny wykazała, że w archiwalnych aktach dotyczących nabycia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym Rep. A numer [...] z 18 listopada 1988 r., zachował się egzemplarz protokołu rokowań z 20 października 1988 r., w treści którego jest wskazana kwota 4.000.000,00 zł, jednakże na protokole brak jest podpisów zbywających nieruchomość, jak również przedstawicieli Skarbu Państwa. Brak jest również jakiegokolwiek innego dokumentu potwierdzającego zaistnienie przymusu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości. Oprócz zatem protokołu rokowań – na którym nie ma podpisów zbywców ani przedstawicieli Skarbu Państwa – nie ma żadnego innego dowodu potwierdzającego, że zbycie odbyło się w warunkach wywłaszczenia. Przymusowości nabycia nieruchomości nie potwierdzają oświadczenia stron odwołujące się do zasłyszanych twierdzeń zstępnych o przymusie towarzyszącym zbyciu. Nie ma też jakiegokolwiek dokumentu, z którego wynikałby fakt skierowania do właścicieli wezwania do zawarcia aktu notarialnego pod rygorem wdrożenia procedury wywłaszczeniowej. Dojście do innych wniosków ma świadczyć o braku oparcia rozstrzygnięcia na całokształcie zebranego w sprawie materiału dowodowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga podlegała oddaleniu.
Na wstępie sąd wskazuje, że niniejsze postępowanie sądowe nie jest pierwszym dotyczącym zwrotu nieruchomości wywłaszczonych na mocy aktu notarialnego Rep. A nr [...] z dnia 18 listopada 1988 r., na podstawie którego Skarb Państwa, reprezentowany przez Kierownika Oddziału Wywłaszczeń i Obrotu Nieruchomościami Urzędu Miejskiego w Białymstoku, nabył od A. P. i D. P. m.in. nieruchomość oznaczoną jako działki: nr [...] i [...], ale nie wykorzystanych na cel wywłaszczenia. Z urzędu składowi orzekającemu jest wiadome, że prawomocnym wyrokiem z 23 stycznia 2020 r. o sygn. akt II SA/Bk 797/19 oddalona została skarga Gminy Białystok na ostateczną decyzję Wojewody z 25 września 2019 r. orzekającą o zwrocie nieruchomości o numerze [...], która również była objęta tym samym aktem notarialnym, zbytym przez poprzedniczki prawne wnioskodawców w dniu 18 listopada 1988. Również prawomocnymi wyrokami WSA w Białymstoku z 6 lutego 2024 r. w sprawach o sygn. akt [...] oraz [...], a także z 21 marca 2024 r. w sprawie sygn. akt [...]oraz z 10 grudnia 2024 r., sygn. [...], przesądzony został zwrot innych działek wywłaszczonych na ten sam cel i objętych tym samym aktem notarialnym.
Przedmiotem sporu w sprawie niniejszej jest decyzja, w której rozstrzygnięto o zwrocie na rzecz wnioskodawców działki nr [...]o pow. 0,0050 ha.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji są regulacje ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r., poz. 1145 ze zm., dalej: u.g.n.). Zgodnie z art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy pt. "Zwrot wywłaszczonych nieruchomości" dotyczące warunków i zasad zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy na podstawie m.in. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
W rozdziale 6 działu III u.g.n. znajduje się art. 136 ust. 3 u.g.n., który stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do art. 137 u.g.n., nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Warunkiem zwrotu jest zwrot odszkodowania przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę, stosownie do treści art. 140 u.g.n. Wedle art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli nie upłynęły wskazane w tym przepisie okresy na rozpoczęcie prac związanych z realizacją inwestycji bądź na zrealizowanie inwestycji. Zgodnie zaś z art. 140 ust. 1 i 2 u.g.n. w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego (w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu), ustalone w decyzji odszkodowanie pieniężne, które podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po waloryzacji, z zastrzeżeniem art. 217 ust. 2 u.g.n., nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa. Jeżeli zwrotowi podlega część wywłaszczonej nieruchomości, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do powierzchni tej części nieruchomości, a jeżeli zwrotowi podlega udział w wywłaszczonej nieruchomości albo w jej części, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do wielkości udziału (art. 140 ust. 3 i 3a u.g.n.).
Z powyższych przepisów należy wyprowadzić, że w przypadku, gdy przejście nieruchomości na Skarb Państwa miało miejsce na podstawie umowy (a nie decyzji administracyjnej), aby zastosować instytucję zwrotu wywłaszczonych nieruchomości: po pierwsze, nabycie nieruchomości musiało się odbyć w czasie obowiązywania u.g.g.w.n.; po wtóre, nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa (ewentualnie jednostkę samorządu terytorialnego) powinno być równoznaczne w skutkach prawnych z wywłaszczeniem w rozumieniu przepisów obowiązujących w chwili nabycia (a więc gdy do zawarcia umowy między zbywcą a nabywcą doszło pod wpływem przymusu, a nie wskutek dobrowolnego zamiaru zbywcy). Jako przymus można rozumieć sytuację, gdy zbywca podpisuje umowę w warunkach realnego zagrożenia wywłaszczeniem nieruchomości. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że dla zastosowania art. 216 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 136 ust. 3 u.g.n. do przypadku cywilnoprawnego zbycia nieruchomości na rzecz podmiotu publicznego konieczne jest, aby istniał związek nabycia w formie cywilnoprawnej z realizacją celu publicznego, a także z zagrożeniem przymusem zbycia na ten cel, jeśli nie dojdzie do niego w sposób dobrowolny.
Z zakresu hipotezy ww. regulacji należy wyłączyć jedynie tego rodzaju nabycie, które nie pozostawało w związku z celami publicznymi (por. wyroki NSA: z 16 października 2009 r., sygn. I OSK 37/09; z 18 grudnia 2009 r., sygn. I OSK 1136/08; z 18 stycznia 2023 r., sygn. I OSK 1116/22; wyroki przytoczone w uzasadnieniu dostępne są na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).
W przedmiotowej sprawie nie jest kwestionowane, że wnioski o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (złożone przez uprawnione podmioty – spadkobierców właścicieli) dotyczą dawnej działki nr [...], która 18 listopada 1988 r. została sprzedana przez poprzedniczki prawne wnioskodawców na rzecz Skarbu Państwa na mocy aktu notarialnego Nr rep. A nr [...].
Jak wynika z § 1 aktu notarialnego, działający w imieniu Skarbu Państwa Kierownik Oddziału Wywłaszczeń i Obrotu Nieruchomościami Urzędu Miejskiego w Białymstoku, przedłożyła notariuszowi pismo Wydziału Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego w Białymstoku, z którego wynika, że działki opisane w akcie notarialnym (w tym działka nr [...]) przeznaczone są częściowo pod: projektowane usługi osiedlowe, projektowaną zabudowę jednorodzinną, szeregową i bliźniaczą, poszerzenie i projektowaną ulicę, pas linii energetycznej, pod przemysł i bazy przemysłowe, składowe, a częściowo pod zieleń leśną. Nie ulega przy tym wątpliwości, że umowa sprzedaży została zawarta w okresie obowiązywania u.g.g.w.n. oraz pod rządami miejscowego ogólnego planu zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonego Uchwałą Miejskiej Rady Narodowej Nr XI/83/86 z dnia 17 kwietnia 1986 r. (Woj. Dz. Urz. Nr 11 poz. 120 z dnia 30 kwietnia 1986 r.).Według jego założeń działka położona była w granicach obszaru oznaczonego symbolem 3 B III 1P, EG, AU, ZP - "istniejące i projektowane tereny przemysłowo - składowe z elementami usług o charakterze ogólnomiejskim. Likwidacja klasycznej wytwórni gazu węglowego i adaptacja istniejących obiektów dla potrzeb obsługi sieci gazowych /warsztaty/ - zieleń parkowa’’
W dacie wywłaszczenia (nabycia przez Skarb Państwa) działka nr [...] w obowiązującym Miejscowym planie szczegółowym zagospodarowania przestrzennego terenów przemysłowo-składowych przy ul. [...] w rejonie administracyjnym "W."’ w Białymstoku, zatwierdzonym Zarządzeniem nr 8/82 Prezydenta Miasta z dnia 20 marca 1982 r. (Dz. Urz. Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku Nr 4 poz. 21 z dnia 31 maja 1982 r.) przeznaczona była częściowo pod:
- "rezerwę terenu przemysłowego, projektowany duży zakład przemysłowy lub dwa zakłady mniejsze o nieuciążliwym profilu produkcji. Od strony ul. [...] budynek min, II : III kond.", (teren o symbolu 2BII 28P);
- "Rejonowy Punkt Zasilania oraz pas linii energetycznych - przeznaczony do rozbudowy. Pozostawia się dotychczasowe użytkowanie terenu. Dopuszcza się też uprawy roślin bylinowych i jagodowych bez kubatury. Wzdłuż rzeki D. pozostawić po obu jej stronach pasy terenu szerokości min. 20,0 m do robót melioracyjnych. Adaptuje się budynek mieszkalny jednorodzinny wraz z działką ogrodniczą przy ul. [...] w dotychczasowych graniach użytkowania" (teren o symbolu 2BI 6EE);
- drogę (przyjęto z rysunku planu);
- tereny zieleni nieurządzonej (przyjęto z rysunku planu).
Organ I instancji zasadnie przy tym wskazał, że wnioskodawca we wniosku z dnia 2 czerwca 2020 r. posłużył się oznaczeniem nieruchomości z dnia 18 listopada 1988 r. (czyli daty zawarcia aktu notarialnego przenoszącego własność na rzecz Skarbu Państwa). Natomiast obecnie nieruchomość oznaczona była działkami nr: [...], [...] i [...].
W wyniku analizy dokumentacji w sprawie ustalono, że A. P. i D. P. sprzedały Skarbowi Państwa działkę nr [...] częściowo pod: przemysł i bazy przemysłowo - składowe, pod zieleń leśną, pod pas linii energetycznych i pod projektowaną ulicę. Umowa sprzedaży została zawarta w okresie obowiązywania u.g.g.w.n.
Skarżąca Gmina kwestionuje ustalenia organów o przymusowym charakterze okoliczności w jakich doszło w listopadzie 1988 r. do sprzedaży działki nr [...]. Akcentuje, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, że zawarcie umowy sprzedaży było poprzedzone wyznaczeniem terminu na zawarcie umowy, że zbywcy działali pod przymusem, podkreśla brak podpisania protokołu rokowań przez uczestniczące w nich strony (co wyklucza, iż umowę zawarto na tzw. przedpolu wywłaszczenia). W jej ocenie podpisanie umowy stanowiło po prostu wypełnienie obowiązku z art. 53 u.g.g.w.n., zgodnie z którym wywłaszczenie może nastąpić tylko wtedy, gdy niemożliwe okaże się nabycie nieruchomości w drodze umowy.
Argumenty i zarzuty skarżącej nie zasługują na uwzględnienie.
Po pierwsze wskazać trzeba, że akt notarialny został zawarty w okresie obowiązywania u.g.g.w.n., która była wówczas jedynym aktem prawnym rangi ustawowej regulującym zasady gospodarowania gruntami przeznaczonymi w planach zagospodarowania przestrzennego na cele zabudowy oraz zasady wywłaszczania nieruchomości (art. 1 ust. 1 u.g.g.w.n.). Przepis art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n (dotyczący u.g.g.w.n.) nie wprowadza też ograniczeń w postaci konkretnych podstaw prawnych nabycia nieruchomości, w przeciwieństwie do pkt 1 i 2 tego przepisu. Oznacza to, że swoim zakresem obejmuje wszelkie formy nabycia nieruchomości, przez które należy rozumieć dokonywanie czynności prawnych, na podstawie których następuje m.in. przeniesienie własności nieruchomości (zob. art. 4 ust. 3b u.g.n.), a przy tym i nabycie w drodze umowy cywilnoprawnej.
Po drugie, istotnie u.g.g.w.n. w brzmieniu obowiązującym 18 listopada 1988 r. zawierała w art. 53 ust. 1 regułę pierwszeństwa nabycia w drodze umowy. Przepis ten stanowił, że wywłaszczenie może nastąpić na rzecz Państwa na cele i według zasad określonych w ustawie tylko wówczas, gdy nieruchomość nie może być nabyta w drodze umowy. Jak wskazuje przy tym NSA, z regulacji art. 53 ust. 1 i 2 u.g.g.w.n. wynika niezbicie, że procedurę wywłaszczenia poprzedzał tryb postępowania polegającego na złożeniu oferty nabycia nieruchomości i ewentualnym zawarciu umowy sprzedaży. W sytuacji jednak, gdy strona w wyniku przyjęcia oferty zawarła umowę cywilnoprawną przeniesienia własności nieruchomości - nie można przyjąć, że ta czynność cywilnoprawna nie miała żadnego związku z wywłaszczeniem. Jeśli nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej w związku z realizacją celu publicznego, to objęta jest hipotezą normy prawnej art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. (zob. wyrok NSA z 18 lipca 2018 r., sygn. I OSK 2159/16). W sprawie zaś niniejszej przeznaczenie działki nr [...] na realizację celu publicznego w momencie zawierania aktu notarialnego (wyżej wskazane) nie budzi wątpliwości sądu i ustalenia organów w tym zakresie nie naruszają prawa.
Cele na które w 1988 r. przeznaczona była działka nr [...], zgodnie z ówczesnym planem miejscowym, są tożsame z tymi sprecyzowanymi w § 1 aktu notarialnego. To zaś wskazuje na istnienie po stronie Skarbu Państwa obowiązku przeznaczenia przedmiotowej działki na realizację celu wskazanego w planie miejscowym i nie może pozostawać bez wpływu na ustalenie okoliczności zawarcia aktu notarialnego. Nie bez znaczenia pozostają w tym kontekście również zapisy planu miejscowego, z których wynika, że zgodnie z wytycznymi planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta, teren objęty opracowaniem przeznaczony był pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną wraz z niezbędnym programem usług podstawowych (tak w wyroku WSA w Białymstoku z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 797/19). W aktach sprawy organu I instancji znajduje się odpis protokołu rokowań przeprowadzonych w dniu 20 października 1988 r., a dotyczących przeniesienia na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości, położonej w Białymstoku, oznaczonej jako działki: nr [...] i nr [...], stanowiącymi współwłasność A. P. i D. P. Z treści tego dokumentu wynika, że przedstawiciel Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Białymstoku proponował współwłaścicielkom nabycie ww. nieruchomości do zasobu gruntów państwowych, zgodnie z art. 13 u.g.g.w.n, z przeznaczeniem pod spółdzielcze budownictwo mieszkaniowe, w drodze umowy cywilno - prawnej za cenę 4.000.000 zł. Protokół jest częściowo uzupełniony. Nie został podpisany przez żadną ze stron.
Jak wynika ponadto z treści przedmiotowego aktu notarialnego, nieruchomość oznaczona uprzednio jako działka nr [...] została nabyta pod: projektowane usługi osiedlowe, projektowaną zabudowę jednorodzinną, szeregową i bliźniaczą, poszerzenie i projektowaną ulicę, pas linii energetycznej, pod przemysł i bazy składowe, a częściowo pod zieleń leśną. Z treści pisma UM w Białymstoku Wydziału Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego z dnia 15 listopada 1988 r., znak: UAN.II-U/8331A/496/88 wynika, że dla obszaru na którym była położona między innymi działka nr [...] został opracowany miejscowy plan ogólny zagospodarowania przestrzennego miasta Białegostoku, zatwierdzony uchwałą Miejskiej Rady Narodowej z dnia 17 kwietnia 1986 r., znak XI/83/86. Według jego założeń działka położona była w granicach obszaru oznaczonego symbolem 3 B III IP, EG, AU, ZP — "istniejące i projektowane tereny przemysłowo — składowe z elementami usług o charakterze ogólnomiejskim. Likwidacja klasycznej wytwórni gazu węglowego i adaptacja istniejących obiektów dla potrzeb obsługi sieci gazowych /warsztaty/ - zieleń parkowa". Dodatkowo z pisma UM w Białymstoku Wydziału Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego z dnia 15 listopada 1988 r., znak: [...] wynika, że działka nr [...], obr. 18, przeznaczona jest częściowo pod pas linii energetycznych, częściowo pod zieleń, częściowo pod projektowaną ulicę, a częściowo pod przemysł i bazy składowe.
Nie bez znaczenia pozostają w tym kontekście również i te zapisy planu miejscowego, z których wynika, że doszło do przejęcia terenu. Posłużenie się sformułowaniem "przejęcie terenu" w ocenie sądu w sposób jednoznaczny sugeruje przymusowy charakter zbycia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości objętych postanowieniami tego planu, przez dotychczasowych ich właścicieli. Zgodność celów planu miejscowego i aktu notarialnego wskazuje też na istnienie po stronie Skarbu Państwa obowiązku przeznaczenia przedmiotowej działki na realizację celu wskazanego w planie miejscowym (celu publicznego) i nie pozostaje bez wpływu na ustalenie okoliczności zawarcia aktu notarialnego jako spełniających cechę przymusowości.
Sąd również zwraca uwagę, że w rozpoznanej przez tutejszy sąd sprawie o sygn. akt II SA/Bk 797/19 dotyczącej nieruchomości nr [...] (obecnie nr [...]), nabytej tym samym aktem notarialnym co działka nr [...] oraz dotyczącej tych samych wnioskodawców, przesłuchano w charakterze świadka J. D. (byłego Zastępcę Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Białymstoku). Potwierdził on, że: stawał do zawarcia niektórych aktów notarialnych; nieruchomości na terenie osiedla P. nabywane były pod budownictwo jednorodzinne, usługi i ul. [...]; akty notarialne sporządzała notariusz A. K., która przed ich zawarciem prosiła o podanie szczegółowych informacji co do celu nabycia, który był wskazywany w piśmie Wydziału Urbanistyki dołączanym każdorazowo do aktu notarialnego i opisywanym w jego treści.
Całokształt powyższych okoliczności wskazuje, że poszczególne dowody korespondują ze sobą tworząc spójną całość i uprawniają do wniosku o przymusowym charakterze zbycia nieruchomości na cel publiczny związany z realizacją mieszkaniowego zagospodarowania osiedla P. Organy trafnie wskazały, że w wypadku niedojścia do skutku zbycia w formie umowy cywilnoprawnej istniały podstawy do wywłaszczenia nieruchomości. Ustalenie to znajduje oparcie nie tylko w stanowisku wnioskodawców, ale w szeregu okoliczności towarzyszących zawarciu umowy sprzedaży. Dlatego, w ocenie sądu, nie było konieczne uzupełnienie materiału dowodowego dodatkowymi dokumentami, gdyż przesłanki uzasadniające zastosowanie art. 136 ust. 3 w związku z art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. zostały wystarczająco wykazane. W 1988 r. na terenie osiedla P. prowadzone były postępowania zmierzające do zawarcia umów sprzedaży położonych na nim działek, zaś ze względu na postanowienia ówczesnego planu miejscowego, obligujące państwo do określonego jego zagospodarowania w przypadku braku możliwości zawarcia tych umów, nastąpiłoby przejęcie tych działek w trybie wywłaszczenia, o którym mowa w rozdziale 6 u.g.g.w.n. Sąd akceptuje w całości ustalenia organów, które dopełniły obowiązków opisanych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., wyjaśniając za pomocą dostępnych możliwych dowodów okoliczności zawarcia aktu notarialnego.
Nie narusza również prawa ustalenie organów o zbędności działki nr [...]na cele wywłaszczenia. Z materiału dowodowego wynika, że stan zagospodarowania wywłaszczonej (nabytej) przez Skarb Państwa nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...]świadczy, że cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części pierwotnie wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako działka [...]. Działka nr [...]jest obecnie niezabudowana, jest zakrzaczona i zadarniona. W południowej części działki płynie ciek wodny łączący się z rzeką D. Opis nieruchomości przedstawiony przez rzeczoznawcę majątkowego świadczy o tym, że cel wywłaszczenia na tej części nieruchomości wywłaszczonej nie został zrealizowany. Z całą pewnością za realizację celu wywłaszczenia nie można uznać faktu, że zwracana nieruchomość jest porośnięta zakrzaczeniem i zadrzewieniem. Rację ma organ, że nie można stawiać znaku równości pomiędzy terenem przeznaczonym pod zieleń z terenem porośniętym zakrzaczeniem i zadrzewieniem. Realizacja celu wywłaszczenia w tym zakresie powinna opierać się na uporządkowanym działaniu właściciela nieruchomości.
Wracając do kwestii znajdującego się na działce cieku wodnego łączącego się z rzeką D. Sąd za pismem Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku z 24 maja 2024 r. wskazuje, że ciek przepływający przez działkę nr [...]nie stanowi powierzchniowej wody płynącej. Jest natomiast zaliczony do cieków niewyróżnionych, a więc "obiektów sieci wodnej (...) wobec których jest lub będzie prowadzone postępowanie skutkujące ich weryfikacją i włączeniem do właściwych warstw cieków naturalnych lub urządzeń wodnych". Co istotne, jedynie nieruchomości, na których znajdują się cieki naturalne, nie podlegają obrotowi cywilnoprawnemu (vide art. 211 ust. 4 P.w.). Tymczasem jak wynika z ww. pisma organu właściwego do zarządzania zasobami wodnymi, istniejący ciek na działce do tej pory nie został zakwalifikowany jako "ciek naturalny" (vide art. 22 w zw. z art. 16 pkt 5 P.w.). Ciek ten nie stanowi zatem wody publicznej, która nie podlega obrotowi prawnemu. Na powyższe stwierdzenie nie ma wpływu fakt, że użytek gruntowy Wp - wody płynące w odniesieniu do działki nr [...] ujawniony został w ewidencji gruntów miasta Białystok w 1993 r. Zasadnie wskazały organy, że oznaczenie nieruchomości w ewidencji gruntów i budynków nie może decydować o jej stanie prawnym, tym bardziej, gdy oznaczenie takie zostało wprowadzone bez wskazania podstawy prawnej czy też dokumentu stanowiącego podstawę wpisu. A zatem brak jest podstaw do uznania, że istniejący "ciek niewyróżniony" na przedmiotowej nieruchomości uniemożliwia jej zwrot.
Podsumowując, z zebranego materiału dowodowego można wywieść, że na działce nr [...](wydzielonej z części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...]) nigdy nie doszło do rozpoczęcia prac związanych z celem wywłaszczenia. Wobec powyższego zasadny był wniosek, że teren ten stał się zbędny na cel nabycia.
W świetle powyższego zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego nie są skuteczne. Organy dopełniły wszelkich wymogów procesowych przy ustalaniu okoliczności faktycznych, które są istotne w kontekście prawidłowego rozpatrzenia wniosków o zwrot przedmiotowej wywłaszczonej nieruchomości. W sposób prawidłowy skompletowały materiał dowodowy oraz oceniły go zgodnie zasadami prawdy obiektywnej, a także zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej. Przedstawiły w uzasadnieniach decyzji motywy rozstrzygnięć, w pełni oddając rzeczywisty stan rzeczy i zawierając przekonującą argumentację (bez naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.). Stanowisko skarżącej Gminy stanowi polemikę z prawidłowymi ustaleniami organów. Strona skarżąca, formułując zarzuty niedostatecznego wyjaśnienia okoliczności sprawy nie przedstawiła żadnych nowych okoliczności ani dowodów, które mogłyby wpłynąć na przyjęcie przez sąd odmiennego stanowiska niż organy, a które powinny zostać przeprowadzone.
Z uwagi na powyższe skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Skarga została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a. – z uwagi na wniosek strony o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym przy braku wniosku pozostałych stron o przeprowadzenie rozprawy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło