II SA/Bk 476/24

WyrokWSA w Białymstoku2024-09-19

Skład orzekający: Elżbieta Lemańska, Anna Bartłomiejczuk, Marek Leszczyński

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja o zmianie wysokości świadczenia wychowawczego, wydana po upływie okresu, za który świadczenie zostało już wypłacone i skonsumowane, może mieć skutek wsteczny?
Ratio decidendi
Decyzja o zmianie lub uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego ma charakter konstytutywny i działa na przyszłość (ex nunc). Nie można nią objąć okresów, za które świadczenie zostało już wypłacone i skonsumowane. Postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia powinno być prowadzone odrębnie, na podstawie innych przepisów, i wymaga ustalenia, czy świadczenie zostało rzeczywiście pobrane nienależnie.
Stan faktyczny
Skarżąca M. L. wniosła o przyznanie świadczenia wychowawczego. Po wydaniu decyzji przyznającej świadczenie, ZUS, w związku z orzeczeniem sądu o rozwodzie i naprzemiennej opiece nad dziećmi, zmienił wysokość świadczenia z mocą wsteczną, uznając część wypłaconych środków za nienależnie pobrane. Prezes ZUS utrzymał tę decyzję w mocy. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym błędne ustalenie, że świadczenie zostało pobrane nienależnie, oraz niewłaściwe zastosowanie przepisów dotyczących zmiany wysokości świadczenia.
Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zasądzając od Prezesa ZUS na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 września 2024 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 czerwca 2024 r. nr 010070/680/2464011/2022 w przedmiocie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 maja 2024 r. nr 010070/680/2464011/2022, 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej M. L. kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z 6 czerwca 2024 r. nr 010070/680/2464011/2022 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: Prezes ZUS) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin (dalej jako: ZUS) z 15 maja 2024 r. o zmianie wysokości świadczenia wychowawczego. Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z 27 lutego 2022 r. M. L. (dalej jako: skarżąca) zwróciła się o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2022/2023 na dziecko S. L. Informacją z 22 marca 2023 r. skarżąca została poinformowana o przyznaniu ww. świadczenia. Następnie po przedłożeniu wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku sygn. akt [...] z [...] grudnia 2022 r., w którym orzeczono rozwód M. L. i B. L. oraz ustalono naprzemienne wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi, K. L. i S. L., ZUS zweryfikował uprawnienia skarżącej do świadczenia. Decyzją z 15 maja 2024 r. ZUS zmienił świadczenie wskazując, że przysługuje one skarżącej: - na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w kwocie 500 zł miesięcznie, - na okres od 1 stycznia 2023 r. do 31 maja 2023 r. w kwocie 250 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z wyrokiem sądu dziecko znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, w przypadku gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującej za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Wskazano, że świadczenie wychowawcze wpłacone skarżącej za okres od 1 stycznia 2023 r. do 31 maja 2023 r. w połowie wysokości stanowi świadczenie nienależnie pobrane, które skarżąca jest zobowiązana zwrócić. Od powyższej decyzji odwołała się skarżąca. Wskazała, że świadczenie wpłynęło na wspólne konto jej i B. L. Decyzją z 6 czerwca 2024 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powołano się na zapisy art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wskazano, że zgodnie z przepisami prawo do świadczenia przysługuje rodzicowi określonemu w postanowieniu sądowym od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym sąd odpowiednio wydał orzeczenie albo orzeczenie uprawomocniło się, czyli od 1 stycznia 2023 r. Podkreślono, że ZUS może zmienić rozstrzygnięcie w sprawie świadczenia wychowawczego bez zgody strony w przypadku zmiany sytuacji rodzinnej, które ma wpływ na prawo do świadczenia, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub nastąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Natomiast zmiana rozstrzygnięcia dotyczącego prawa do świadczenia wychowawczego na korzyść strony nie wymaga jej zgody. ZUS jako organ jest zobowiązany do wypłaty przysługującego świadczenia na wniosek osoby uprawnionej do jego złożenia i nie jest uprawniony do ingerowania w sposób podziału kwoty między rodzicami, wewnętrznych ich rozliczeń, a także sposobu jej rozdysponowania. Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wniosła skarżąca, w której zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1) naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: a) art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, a przede wszystkim nie zweryfikowano, czy rachunek bankowy, na który były przekazywane środki był rachunkiem osobistym M. L., czy też wspólnym rachunkiem jej i B. L., w jaki sposób były pobierane i rozdysponowane przekazywane środki pomiędzy M. L. i B. L., jakie były pomiędzy nimi ustalenia odnośnie otrzymywanych świadczeń na dzieci, a także na jakie cele spożytkowano pobrane świadczenia, co jest istotne dla ustalenia, czy mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnie pobranym; b) art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, poprzez oparcie swoich głównych twierdzeń i założeń z pominięciem okoliczności, że środki były przekazywane na wspólne konto rodziców małoletnich, do którego oboje mają swobodny dostęp, dokonywania przez rodziców faktycznego podziału przekazywanych środków po połowie poprzez dokonywanie przelewów połowy środków przez B. L. ze wspólnego konta na jego konto osobiste zgodnie z ustaleniami poczynionymi przez rodziców małoletnich oraz fakt, iż rodzice spożytkowali środki przekazane przez ZUS na potrzeby małoletnich synów, co jest zgodne z ratio legis ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci; c) art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnego zebrania i ocenienia materiału dowodowego i błędne uznanie na jego podstawie, że wypłacone świadczenia stanowią świadczenia nienależnie pobrane, podczas gdy świadczenia te były przekazywane na wspólne konto rodziców małoletnich, do którego oboje mają swobodny dostęp, dokonywania przez rodziców faktycznego podziału przekazywanych środków po połowie poprzez dokonywanie przelewów połowy środków przez B. L. ze wspólnego konta na jego konto osobiste zgodnie z ustaleniami poczynionymi przez rodziców małoletnich oraz spożytkowanie tych środków przez rodziców małoletnich na potrzeby małoletnich synów, co jest zgodne z ratio legis ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. 2) obrazę prawa materialnego, a mianowicie: a) art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego niewłaściwe zastosowanie dokonanie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego z mocą wsteczną w sytuacji gdy decyzja zmieniająca wysokość świadczenia wychowawczego ma charakter konstytutywny i działa na przyszłość od daty wydania decyzji; b) art. 25 ust. 2 pkt 6 w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz § 29 rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" poprzez dokonanie nieprawidłowej wykładni pojęcia "świadczenia nienależnego", co doprowadziło do zastosowania ww. przepisów w sposób prowadzący do rezultatu niedającego pogodzić się z ratio legis ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, podczas gdy choć świadczenie wychowawcze przysługuje osobie uprawnionej, to w istocie służy ono dziecku, a sposób wydatkowania pobranego świadczenia jest istotnym przy ustaleniu, czy mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnie pobranym. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie obu decyzji oraz przeprowadzenie dowodu z dokumentów (w tym potwierdzeń przelewów) i przesłuchanie jej i B. L. w charakterze świadków. W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, że rachunek bankowy wskazany przez nią do wypłaty świadczeń należy zarówno do niej, jak i ojca małoletniego – B. L. Oboje rodzice mają swobodny dostęp do konta i środków na nim zgromadzonych. Zgodnie z ustaleniami rodziców skarżąca złożyła wniosek o wypłatę wszystkich świadczeń, wskazując wspólny rachunek bankowy, który służy do gromadzenia środków przeznaczonych na utrzymanie małoletnich dzieci stron, do którego oboje rodzice mają pełen dostęp i dysponują środkami wedle potrzeb małoletnich. Zdaniem skarżącej ZUS nie wskazał konkretnej podstawy prawnej, w oparciu o którą wydał zaskarżone decyzje. Kwestie dotyczące uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego reguluje art. 27 o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, odnosi się on jednak do zmiany lub uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego, przy czym decyzja ta ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc, wobec czego niedopuszczalnym jest we wskazanym trybie zmiana czy uchylenie świadczeń skonsumowanych. Organ dokonał również błędnej wykładni art. 25 ust. 2 pkt 6 przedmiotowej ustawy, bowiem interpretacja wskazanej regulacji została dokonana z pominięciem ratio legis ustawy. Świadczenie wychowawcze w swojej istocie służy dziecku, aniżeli samej osobie uprawnionej. Tym samym dla ustalenia, czy świadczenie zostało pobrane nienależnie, koniecznym jest ustalenie sposób wydatkowania pobranego świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 421, dalej jako: u.p.p.w.d.). W sprawach o świadczenie wychowawcze organy ZUS działają jako organy administracji publicznej, w sposób arbitralny rozstrzygając o prawach i obowiązkach obywatela. Odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenie lub zmiana prawa do świadczenia wychowawczego oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wymaga przeprowadzenia postępowania administracyjnego i wydania decyzji administracyjnej. W przypadku gdy przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie regulują określonej kwestii procesowej związanej z postępowaniem w sprawach o świadczenie wychowawcze stosuje się wprost przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Jeśli zaś jakaś kwestia procesowa została w ustawie szczególnej uregulowana w sposób odmienny niż w Kodeksie pierwszeństwo mają przepisy tejże ustawy szczególnej. W postępowaniu administracyjnym podstawowym zadaniem organu administracji publicznej jest prawidłowe ustalenie przedmiotu postępowania. Przy czym przedmiotem postępowania jest konkretna sprawa indywidualnego podmiotu rozstrzygana przez organ administracji publicznej w drodze decyzji administracyjnej. O przedmiocie postępowania prowadzonego w trybie zwyczajnym przesądza regulacja zawarta w przepisach materialnego prawa administracyjnego. Z tego też względu w pierwszej kolejności omówione zostaną uchybienia organów obu instancji dotyczące błędnego zastosowania przepisów prawa materialnego, tj. art. 25 i art. 27 u.p.p.w.d. Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. W natomiast art. 25 ust. 6 u.p.p.w.d. wskazuje na możliwość wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Są to zasadniczo różne instytucje, oparte na odmiennych przesłankach, wobec czego w zasadzie powinny być rozstrzygane w odrębnych decyzjach. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że decyzja uchylająca lub zmieniająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc, tj. z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji. Decyzja taka powoduje zmianę bądź uchylenie dotychczasowych uprawnień podmiotu (por. wyroki NSA z 15 czerwca 2020 r., I OSK 2390/19 i 14 września 2022 r., I OSK 2157/21, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA). Z analizy art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. w kontekście systemowym a także celowościowym, nie daje podstaw do twierdzenia, że decyzja wydawana na podstawie tego przepisu może dotyczyć także zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z mocą wsteczną, w szczególności za okres, za jaki świadczenie zostało już wypłacone (patrz: wyroki NSA z 24 maja 2018 r., I OSK 2842/17 i 28 kwietnia 2022 r., I OSK 1465/21, CBOSA). Wobec powyższego należy zgodzić się w pełni z Naczelnym Sądem Administracyjnym, który wyrokach z 28 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1014/21 i 30 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 172/22 (CBOSA.) stwierdził, że z art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. w brzmieniu obowiązującym po 1 lipca 2019 r. nie wynika, by przepis ten miał zastosowanie wyłącznie do decyzji, którymi przyznano prawo do świadczeń wychowawczych, a przepis ten ma zastosowanie również do świadczeń wychowawczych przyznanych na podstawie informacji, o których mowa w art. 13a ust. 1 zd. 1 ustawy. Odrębną kwestią od rozstrzygnięcia podjętego w trybie art. 27 u.p.p.w.d. jest możliwość domagania się przez organ zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w trybie art. 25 tej ustawy, co może mieć miejsce niezależnie od uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego w trybie art. 27 ustawy. NSA wyjaśnił w przywołanym orzeczeniu, że jakkolwiek w trybie art. 27 u.p.p.w.d. nie będzie podlegało uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego, które zostało już skonsumowane, to nie stoi na przeszkodzie, aby organ administracji wdrożył, na podstawie art. 25 ust. 1 tej ustawy, postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i doprowadził do orzeczenia o jego zwrocie decyzją administracyjną. Powyższe rozumienie relacji przywołanych przepisów znacznie ogranicza prawną doniosłość rozstrzygnięcia podejmowanego w trybie art. 27 u.p.p.w.d., przewidując możliwość jego wydania jedynie w okresie, gdy "jeszcze nie ekspirowało rozstrzygnięcie przyznające prawo do świadczenia wychowawczego, a tym samym prawo to nie zostało całkowicie skonsumowane, a ujawnione zostały okoliczności wskazujące na odpadnięcie materialnych podstaw przyznania tegoż prawa wskazanych w treści tegoż przepisu". Zatem mimo, że istnieje możliwość ujęcia tych rozstrzygnięć w jednej decyzji, to jednak taka ewentualność zachodziłaby wyłącznie wtedy, gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane (por. wyrok NSA z 15 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 2390/19, CBOSA). Obydwa te rozstrzygnięcia w takiej sytuacji obejmować muszą różne okresy, tj. w odniesieniu do nienależnie pobranych świadczeń okres, w którym świadczenie to zostało pobrane (wypłacone), a zmiana lub uchylenie prawa do świadczenia - okres wyłącznie na przyszłość. Jednak w trybie art. 27 u.p.p.w.d. nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane (patrz: wyrok NSA z 29 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 173/22, CBOSA). W tej ostatniej sytuacji, jeżeli wyjdą na jaw okoliczności wskazujące na to, że przyznane świadczenie jest nienależne, stanowi to podstawę do rozstrzygnięcia w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia za okres, w jakim zostało ono wypłacone. Z decyzji I instancji wynika, że przedmiotem postępowania była zmiana wysokości przyznanego świadczenia wychowawczego, mimo że nie powołano w tej decyzji przepisu art. 27 u.p.p.w.d. Decyzja ta zawiera bowiem wyraźne rozstrzygnięcie w przedmiocie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego przyznanego w informacji z 22 marca 2022 r. Natomiast w dalszej części decyzji Zakład umieścił informację, że wypłacone świadczenie wychowawcze za okres od 1 stycznia 2023 r. do 31 maja 2023 r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie, o którym mowa w art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d., i wskazał na obowiązek wpłacenia go na rachunek bankowy ZUS, z którego świadczenie zostało wypłacone. Organ nie wskazał przy tym żadnej kwoty świadczeń, które miałyby podlegać zwrotowi (wpłaceniu na rachunek ZUS). Z kolei Prezes ZUS rozpatrzył sprawę, wskazując, że dotyczy ona zmiany wysokości świadczenia wychowawczego i powołując w podstawie prawnej przepis art. 28 ust. 1 p.p.w.d., który stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ odwoławczy rozpoznał sprawę na gruncie przepisów art. 25, art. 27 ust. 1 i art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. Ponadto organy orzekające w sprawie uzasadniając konieczność zmiany wysokości świadczenia wychowawczego skupiły się wyłącznie na treści wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku sygn. akt [...] z [...] grudnia 2022 r., w którym orzeczono rozwód M. L. i B. L. oraz ustalono naprzemienne wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi. W konsekwencji uznały, że zgodnie z art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., w przypadku gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującej za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Organy pominęły przy tym całkowicie podstawowy cel ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, którym jest zapewnienie przez państwo realnej pomocy w wychowywaniu dziecka, w postaci faktycznego dostarczenia środków dla częściowego pokrycia wydatków związanych z jego wychowywaniem, w tym z opieką nad dzieckiem i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Jak wskazano powyżej w sprawie dotyczącej zmiany wysokości świadczenia wychowawczego powinny być zbadane przesłanki wynikające z art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., a rozstrzygnięcie w tym przedmiocie może być wydane jedynie na przyszłość. Natomiast sprawa nienależnie pobranego, czyli skonsumowanego prawa do świadczenia wychowawczego, powinna być procedowana na podstawie art. 25 p.p.w.d. Stanowisko organów było w tej kwestii niejednoznaczne i przez to mylące, zaś podstaw do potraktowania tych kwestii jako jednej sprawy administracyjnej nie było, na co zdaje się też wskazywać rozstrzygnięcie Prezesa ZUS. W ocenie Sądu, zmiana wysokości świadczenie wychowawczego, biorąc pod uwagę datę wydania decyzji organu I instancji (15 maja 2024 r.), została dokonana z mocą wsteczną, tj. od 1 stycznia 2023 r. i ze względów już wyżej opisanych takie rozstrzygnięcie było niedopuszczalne. Nie było również podstaw do połączenia takiego rozstrzygnięcia z orzekaniem o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Organy powinny w pierwszej kolejności uwzględnić, że nie ma podstaw do prowadzenia postępowania w trybie art. 27 u.p.p.w.d. w przedmiocie uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego. Natomiast przeprowadzenie postępowania w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wymaga bezwzględnego ustalenia, czy zachodzą przesłanki do uznania wypłaconych skarżącej świadczeń za świadczenia nienależnie pobrane na gruncie art. 25 u.p.p.w.d. Wtedy też, w pierwszej kolejności rozstrzygną, czy w sprawie można mówić o nienależnie pobranym świadczeniu w kontekście przesłanek z art. 25 ust. 2 p.p.w.d. Ponadto skarżąca o toczącym się postępowaniu dowiedziała się dopiero w momencie doręczenia jej decyzji ZUS z 15 maja 2024 r., co stanowi naruszenie art. 61 § 4 i art. 10 § 1 k.p.a. Ze względu na brak określenia przedmiotu sprawy nie mogła też przed jej wydaniem zgłosić argumentów w celu obrony swojego interesu prawnego. W ocenie Sądu uzasadnienia decyzji organów w sposób rażący naruszały przepis art. 107 § 3 k.p.a. Zatem bez prowadzenia dalej idących wywodów co do oceny merytorycznej zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji Sąd stwierdza, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego - art. 6-11 k.p.a. oraz art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 27 u.p.p.w.d. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w punkcie 2 wyroku na mocy art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964). Na zasądzone koszty składają się koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł oraz opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło